|

سقوط حلب، ظهور ایران

ترجمه: شهرام زرندار

پس از پنج سال نبرد، کشتار و تخریب سراسری در حلب، بشار اسد، رئیس‌جمهور سوریه، پیروز میدان است. تا اینجا، آزادسازی حلب بزرگ‌ترین پیروزی برای حکومت سوریه و شدیدترین ضربه به شورشیان در جنگ داخلی خونین سوریه بوده است. بسیاری از تحلیلگران و مفسران، به این فروپاشی سریع در شرق حلب، به‌عنوان خاتمه دوران طولانی گذار انقلابی که عنانش به‌واسطه بهار عربی رها شده، می‌نگرند. شکستی شرم‌آور برای مخالفان اسد و حامیان منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای‌ آنها. در حقیقت، معنا و ویژگی حذف شورشیان خیلی عمیق‌تر از این حرف‌هاست و می‌تواند مقدمه‌ای برای نظم منطقه‌ای جدید در خاورمیانه باشد. سقوط سریع حلب و به دست‌دولت‌افتادن آن، یک‌سری سؤال ایجاد می‌کند؛ اول اینکه جنبش طرفدار دموکراسی سوریه مانند شرکایش در تونس، لیبی یا مصر، به‌عنوان جنگی میان یک رژیم غیرمردمی و خشن اتوکراتیک و نیروهای دموکراتیک و مردمی ترسیم می‌شود. مطمئنا حکومت اسد یک رژیم اقتدارگراست؛ اما درباره اینکه همه مردم سوریه به این جنگ به این شکل نگاه می‌کنند، شک و شبهه‌هایی وجود دارد. همین اواخر (روز 12 دسامبر)، مردم غرب حلب به‌جای قیام علیه حمله دولت اسد، به خیابان‌ها ریختند و این پیروزی را جشن گرفتند؛ آنها از خبر در آستانه سقوط قرارگرفتن نیروهای شورشی و شکست کامل آنها و آزادی قریب‌الوقوع حلب، شادمان بودند. اين را كه رئیس‌جمهور، بشار اسد، از حمایت ویژه مردم برخوردار است، مشکل بتوان منکر شد. بگذارید رسانه‌های غربی و طرفدار غرب، هرچه می‌خواهند بگویند؛ بشار اسد از حمایت مردم سوریه برخوردار است.

گروه‌های شورشی ضددولتی، هیچ امیدی به سوریه دموکراتیک در آینده ندارند. برای سوری‌ها هرگونه امید دموکراتیک یک امید غیرواقعی، تقلبی و منافقانه است. سردرگمی‌های بسیاری درباره الگوهای اتحاد سیاسی یا اتحاد دوباره سیاسی در جنگ وجود دارد. اگرچه جنگ شورشیان در ابتدا به‌عنوان جنگی با برچسب انقلاب دموکراتیک و سپس با برچسب بشری‌بودن شناخته شد؛ اما گروه‌های شورشی، حامل ارزش‌های دموکراتیک و آرمان‌گرایانه نبوده‌اند. به وضوح روشن است جبهه النصره که به القاعده مربوط است و به‌تازگي نام خود را به جبهه «الفتح الشام» تغییر داده تا خود را از سازمان مادر جدا کند، گروهی نیست که برای دموکراسی در سوریه می‌جنگد. شورشیان اخوان‌المسلمین سوریه با پشتیبانی قطر و ترکیه، به‌صورت مشخص ملهم از ایده‌آل‌های دموکراتیک غربی نیستند و داعش با دردست‌داشتن دو منطقه رقه و دیرالزور، موضعي صریح علیه دموکراسی‌های غربی دارد. اعتقادها و عملکرد داعش نشان می‌دهد با دموکراسی‌های منطقه‌ای مخالف است و حامیانی دارد که اغلب به نقض حقوق‌ بشر متهم هستند. ترکیه کشوری است که منافع عمده‌اي در سوریه دارد و به‌تدریج در حال سرخوردن و پایین‌رفتن از جاده اقتدارگرایی است؛ نقش آمریکا و اروپا نیز در سوریه دست‌کمی از آنچه‌ بیان شد، ندارد. دولت اوباما همسو با ایران، تلاش‌های خود را برای نابودی داعش در عراق افزایش داده است. دولت اوباما همچنین خواهان ازهم‌پاشیدن دولت بشار اسد است؛ دولتی که ایران و روسیه از آن حمايت مي‌كنند. دولت اسد نیز خواهان ازبین‌بردن داعش و ديگر گروه‌های رادیکال اسلامی است که شامل جبهه فتح الشام نیز می‌شود. هنوز بسیاری از مفسران در تعجب هستند که چطور نیروهای رادیکال اسلامی در عراق دشمن آمریکا؛ اما در سوریه هم‌پیمان آمریکا هستند. این پایان ماجرا نیست. در سال 2011 در فرایند سرنگونی دولت قذافی لیبی، ایالات متحده و ناتو دست در دست هم، گروه شبه‌نظامی اسلامی لیبیایی را که اکنون نابود شده و کارایی ندارد، در فهرست گروه‌های تروریستی قرار داده؛ اما در سال 2012، وزارت امور خارجه آمریکا آن را از فهرست گروه‌های تروریستی خارج کرد و با هم علیه داعش جنگیده‌اند. آمریکا در کارکردن با نیروهای رادیکال غیردموکراتیک، سوءسابقه دارد؛ این در حالی است که خود را غول دموکراتیک در سراسر جهان می‌داند. ماری لوین، رهبر راست افراطی فرانسه، وقتی پارلمان اروپا را (اوایل ماه اکتبر) متهم کرد که سوریه را به هرج‌‌ومرج کشانده‌اند، از این چهره زشت و کریه غرب پرده برداشت. او اعلام کرد: «شما همه کار کرده‌اید تا حکومت سوریه را سرنگون کنید و این کشور را به دامن یک جنگ داخلی وحشتناک انداخته‌اید». درواقع گفتارها درباره دموکراسی یا آرمان بشری در سوریه، سرپوشی برای منافع ژئوپلیتیک است؛ مبارزه‌ جناح‌های متقابل دشمن برای قدرت و نفوذ در خاورمیانه وسیع‌تر و بزرگ‌تر، این مبارزه به‌واسطه یک بازی سیاسی واقعی که از پایان جنگ جهانی اول تاکنون انجام می‌شده، در حال رخ‌دادن است. در سوریه این بازی ابعاد تراژیکی به خود گرفته است و این به خاطر مسئله راهبردی محل جغرافیایی و ویژگی سوریه است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.