|

پیرامون داستان

پانیذ زرتابی: «هیچ‌چیز مانند بازخوانی و گردشی در نظم و نثر قدیم دست و دل را برای نوشتن گرم نمی‌كند. مثلِ تكیه‌دادن است به كوه. متن‌های قدیم خودشان از اساس خود هستند و بر همین اساس مثل كوه ایستاده‌اند - فارغ از زمان. متون كهن پشتوانه هویت و زبان هستند و سرگذشت آرزوها و شكست‌های ما.» كورش اسدی در مقاله‌ «صخره‌های باستانی» شرحی در ستایش از داستان قدیم نوشته و این تنها یكی از مقالاتی است كه در مجموعه «كتابت روایت» آمده، مقالات یا درس‌گفتارهایی در باب داستان كه كیهان خانجانی آن را گردآوری كرده است و اخیرا به چاپ رسیده. این كتاب دو بخش دارد: «متون كهن و داستان كنون» و «پیرامون داستان». در بخش یكم نُه مقاله آمده از نویسندگان و منتقدان و مترجمان معاصر و در بخش دوم نیز شش مقاله دارد. اما حكایت شكل‌گیری این مقالات را خانجانی در مقدمه چنین نوشته: «گردآوری كتابتِ روایت از آن‌جا آغاز شد كه به چالش‌كشیدن مباحث داستان‌نویسی نیاز به گفتمان تخصصی در این عرصه را برای‌مان رقم زد. پس میزبان شدیم و میهمان آوردیم به كانون داستان چهارشنبه رشت كه از سال 1382 در موسسه مستقل خانه فرهنگ گیلان كارش را آغاز كرده و پی گرفته است.» این مقالات مكتوب‌شده ماحصل همان محاورات در كانون داستان رشت است كه ضبط و پیاده‌سازی شده و بعد از تدوین و ویرایش به صاحبان آن داده شد كه برخی‌شان را از سر نوشتند و باقی دستی بر آن كشیدند و رسایش كردند. اما عناوین مقالات و نویسندگان آنها در بخش یكم، مربوط به متون كهن: «در اهمیت متون مقدس و بینامتنیت» امیر احمدی‌آریان، «صخره‌های باستانی» كورش اسدی، «تاثیر متون كهن بر داستان امروز» منیرالدین بیروتی، «رابطه سبك و درونمایه در چهار مقاله و كلیله‌ودمنه» آتفه چهارمحالیان، «فرهنگِ ستیز از شاهنامه تا كوچه» محمد حسینی، «داروی ایجاز به تجویز بیهقی» محمود حسینی‌زاد، «آسیب‌شناسی سیرِ تكوینی حكایت تا داستان امروز فارسی» ابوتراب خسروی، «گذری بر سیمای جنگ در كتاب‌های تاریخی فارسی» محمد شریفی و «بینامتنیت؛ گسترش افق‌ها و امكان‌ها» علیرضا نیكویی. مقالات بخش دوم نیز عبارتند از: «منتقد داستان (نویسنده حرفه‌ای كیست؟ یا نفت، دلار، خاله‌بازی» محمد تقوی، «مكان داستان: بوطیقای شهر» عدنان دانشیار، «مرگ مدرن در داستان: تولد مرگ» عنایت سمیعی، «ما و جهانی‌نشدن داستان» مهدی غبرایی، «مدرنیسم و پسامدرنیسم در داستان» سیاوش گلشیری، «شاعرانگی و داستان: داستان شاعرانه» شمس‌لنگرودی. یكی از مقالات خواندنی كتاب، مقاله‌ عنایت سمیعی درباره مرگ مدرن در داستان. او با محوریت سه داستان مطرحِ «بوف كور»، «ملكوت» و «شازده احتجاب» مفهوم مرگ را در ادبیات داستانی پی می‌گیرد و می‌نویسد: «مقوله مرگ هم‌چون هر مقوله دیگری دستخوش صیرورت تاریخی است كه معنایی متفاوت تولید می‌كند.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.