درباره نمایش «کلاغ» به کارگردانی سمانه زندینژاد
آری مسئله مواجهه است
سیاوش قائدی
زمان آن رسیده است تا تئاتر ایران و هنرمندانش به چرایی و چگونگی مواجهه با مخاطب بیندیشند. زمان آن است تا هر دو طرف این مواجهه در کیفیتهای این رویارویی تأملی کرده و در چرایی و چگونگی نقشآفرینی خود بازنگری کنند. تئاتر پیش از هرگونه ستیز درونمتنی و برونمتنی، یک همنشینی و هماندیشی اجتماعی است. در این مناسبات است که تئاتر به اصالت خود نزدیک میشود. از یونان باستان تاکنون این ستیز و همنشینی و نتایج حاصل از آن را کارکردهای این هنر ذاتا اجتماعی قلمداد کردهاند و باید با تأکید تکرار کرد زمان آن است که تئاتر ایران و هنرمندانش به چرایی و چگونگی مواجهه با مخاطب بیندیشند. البته هنرمندانی بوده و هستند که این مهم پرسش اصلی کارشان بوده است و این وجهه تمایز آنان با تئاتر زمانهشان هست. نمایش کلاغ از آن دسته از نمایشهایی است که ما را به عنوان مخاطب تئاتر، به چرایی و چگونگی این مواجهه اجتماعی و کیفیت نقشآفرینی خودمان به تأمل وامیدارد؛ در آغاز اینکه ما چرا و چگونه این اثر را برای دیدن انتخاب میکنیم و دیگر اینکه چگونه با آن مواجه میشویم. کلاغ چیزی جز رمزوراز نهان در دل خودش را، برای کشاندن ما به ملاقاتش ندارد. نمایشی که به مخاطبش چیزی جز یک عنوان سمبولیک (پرندهای همهچیزخوار) و عجیب ارائه نمیدهد و همین نکته قابل تأمل آن است. اما به محض رویارویی با این جهان پررمزوراز کلاغ است که ما با یک پرسش اجتماعی روبهرو میشویم. چرا شخصیتی پس از سالها بهدنبال حق ازدسترفتهاش آمده؟! اما در دل اثر بهوضوح مسئله چنین نیست. زنی که در 12سالگی مورد آزار و اذیت جنسی قرار گرفته، حال بهدنبال مردی است که به قول خودش، همهچیزش را از او گرفته است. اما به دنبال چه آمده است؟! مگر چیزی برای پسگرفتن هست؟! مرد پس از گذشت این همه سال چگونه با این زن مواجه میشود؟! آری مسئله مواجهه است! مواجهه با گذشتهای که همیشه با ماست، هرچند زندگی جریان دارد. ما به عنوان مخاطب با کاراکترهایی مواجه میشویم که با یک زخم، یا درد کهنه عمیق مواجه شدهاند و همه جذابیت مواجهه با کلاغ همین است. نمایش «کلاغ» در حوزه اجرا و عناصر آن نیز، به میزان درونمایه و متنش، حرفهایی برای گفتن دارد. اجرائی دقیق از نمایشنامهای که مشخص است، صحنههایی از آن امکان ساختهشدن نداشتند، ولی کارگردان با بیان غیرمستقیم خود در طراحی میزانسن و مناسبات حاکم بر صحنه، ساخته و بیانشان میکند. کارگردان نمایش کلاغ ادعایی جز بازسازی این متن نمایشی ندارد و در ساخت این فضا و هماهنگی عناصر اجرا موفق است. بازیگران کلاغ جهانی بهظاهر دور از ما مخاطب ایرانی را میسازند. جهانی که از وقتی با آن مواجه میشویم، متوجه میشویم خیلی از آن دور نیستیم. همراهی و همدردی مخاطب با شخصیتهای نمایش نشان از موفقیت بازیگران در مواجهه با کاراکترهای کلاغ است. نمایشی که در طراحی صحنه و لباس، موسیقی و گریم پابهپای دیگر عناصر اجرا پیش میآید. اما در پایان چنین جمعبندی کنیم که؛ نمایش کلاغ را نباید از دست داد. پاسخ چرایی این ادعا در مواجهه با این اثر نمایشی بر ما نمایان میشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.