|

سمفونی نگاه

نیلوفر دهقانی: «...و من آرام‌آرام/ دور از چشم‌هایی/ که ناگهان عمق آنها را کشف کردم/ و نزدیک به چشم‌های حسود حسن‌یوسف‌های گلدان‌های خانه/ در عشق می‌روییدم.» مرتضی دهقانی، مترجم و صاحب مجموعه اشعار انگلیسی Send My Roots Rain، به‌تازگی مجموعه‌ شعری به فارسی منتشر کرده است. مجموعه‌ای که عنوان آن، «نهنگی که پوست صبح را می‌شکند»، از یکی از شعرهای مجموعه برگرفته شده: «شب، نفس در سینه حبس/ چونان نهنگی سطح صبح را می‌شکند.» البته معلوم نیست چرا واژه «سطح»، در عنوان به «پوست» تبدیل شده یا چرا شاعر در آن شعر «نهنگ» را برگزیده. دو دفتر این مجموعه به نام‌های «کاش دریاچه کلمبیا بزرگتر بود» و «شعری پیوسته به آبهای آزاد»، درونمایه‌های متنوع و نسبتا همسویی دارند و به شاعر این امکان را داده‌اند که وحدت معنایی را حفظ کند. شاعر گاهی چنان از فراق و عشق می‌سراید که گویی در رژه صحنه‌های نا‌آشنای دیار غریب عشق رویایی خود را می‌جوید: «و مرا در سکوت به نظاره‌ی شهری برد/که در کافه‌هایش انتظار کسی را می‌کشیدم/ و بر سنگ‌فرش‌های زیباترین خیابان‌هایش/ چیزی را، کسی را می‌جستم/ و در موزه‌های هنرش بیتاب چهره‌ای بودم/ و توانستم عاشق بشوم تمام شهری را که با او به خاطر سپردم». و پس از جستن‌های فراوان سرانجام دل به سرنوشت سپرده و نومید از وصال، تنها با یاد یار در غمی پنهان فرو میرود تا «خاطرات سهیل سال‌های مشرقی» را نظاره کند «که به آسمان ستاره‌های ابدی» پیوسته‌اند. منحنی احساسات تقریبا سینوسی‌ست. در بعضی اشعار امید فوران کرده: آنجا که در اوج سرمای زمستان منتظر می‌ماند: «تا آفتاب دیگری بشود/ و ردپاهایی دیگر/ در آب و گل پیدا». شاعر در طبیعت جاندار و طبیعت بی‌جان، مرز حقیقت و خیال را در هم می‌شکند و آن‌ها را به هم میپیوندد. درختان سخن‌گو، باران، پاییز، سنگ‌ریزه‌های کف دریا، موج، مهتاب، آفتاب، «مادیان‌های مست رمنده» تنها بخشی از واژه‌هایی‌ست که شاعر استفاده کرده تا تصاویر شعرش را به نمایش بگذارد. او با عبارات ناشنیده‌ای چون «سمفونی سنگین نگاهت»، حواس پنج‌گانه‌ را درهم می‌آمیزد. «چشم‌ها»، یکی از پربسامدترین واژه‌های مجموعه، خود دنیایی است. چشم به عنوان اصلی‌ترین شاه‌راه ورود به آگاهی از قلب آحاد انسانی گاه نمایانگر راه پرآشوب اقیانوس است که شاعر به‌دور از آن‌ها دچار سرگردانی می‌شود: «بی‌فانوس چشمهایت/ با صخره‌های ناگهانی/ سرگردانی‌ست در این اقیانوس غول‌آسا/ سرنوشت مسافر سرزمین‌های دوردست». گاهی چشم‌ها در قالب تشبیهی به «گنجشک پرشیطنت و پرکشان»، همراه می‌شوند برای رهایی شاعر تا اوج. دوردست و تلاش برای رسیدن به آن از محوری‌ترین مضامین مجموعه است که به صور مختلف نمود پیدا کرده. از جمله می‌توان به گذشته ازدست‌رفته و دوردست، سرزمین مادری و عالم خیال دوردست اشاره کرد که برای گوینده اشعار که مثل دریاچه در حصار خاک گیر کرده و رسیدن به اقیانوس را می‌طلبد فقط با معجزه ممکن است. البته او نومید نمی‌شود و دلخوش می‌دارد به قدرت اعجاز در شعر و زبان تخیل. برای نهنگی که سطح صبح را می‌شکند شاعر با این شعر مینیمال «من به دانوبی روان دردل، دل بسته‌ام! / به شعری پیوسته به آبهای آزاد / و پایانی نیست» به‌درستی پایانی مناسب و یا بی‌پایانی مناسبی رقم می‌زند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.