|

برای رفتن جعفر والی

همه‌چیز فراموش می‌شود جز دستانی که به نیلوفرها ترنم باران می‌داد

مهرداد کورش‌نیا. نویسنده و کارگردان تئاتر

فروردین سال 1385 بود. نمایش آواز ستاره‌ها را در تئاتر شهر اجرا داشتیم. اوایل اجراها بود که استاد جعفر والی را در تئاتر شهر دیدم، به سمتشان رفتم و برای دیدن نمایش دعوتشان کردم، اسم نمایش را پرسید و اینکه گروه شما از کجاست؟ و بعد هیجان‌زده گفت پس همشهری هستیم... من اصالتا از روستای ولیان هستم... همیشه هم آنجا هستيم و چند روز بعد با چهره‌اي خرسند و پیروزمندانه که انگار همشهری‌هایش جايي را فتح کرده‌اند، به دیدن نمایش نشست و همان شب به دعوت من به ضیافت خانوادگی منزل پدری آمد؛ آنقدر صمیمی و بی‌پیرایه که گویی سال‌ها با ما زندگی می‌کند. آن شب فرزند من 30روزه بود... چند شب بعد او من و چندی از دوستان تئاتری را به باغش دعوت کرد. صمیمیت و گرمی حضورش هرروز بیشتر می‌شد... دیگر بچه‌های تئاتر هشتگرد و به‌خصوص من و اطرافیانم جزئی از خانواده‌اش بودیم. دخترم وقتی زبان گشود، به او می‌گفت عمو والی...، هر هفته دو یا سه‌بار کنار هم جمع می‌شدیم، باغش محل تمرینات و نمایش‌نامه‌خوانی‌مان بود و گاها محل ضیافت‌های هنری... . از تئاتر می‌گفت، از خاطراتش با ساعدی و تمامی هنرمندانی که امروز مفاخر هنر این کشور محسوب می‌شوند...، از اجراهایش و تعصبش به تئاتر ملی و انزجارش از تئاتر کاسبکارانه و تجاری. تمام تئاتر‌ها و تمریناتمان را همراهی می‌کرد، برایش مهم نبود کجا و ازسوي چه کسی! برایش آیین تئاتر مهم و مقدس بود، با محبت و سرشار از امیدی رشک‌برانگیز. می‌گفت باید در همین باغ تئاتر کار کنیم و همین‌جا اجرا و مخاطبمان را دعوت کنیم. برایش شهرت، پول و بعضی وجه‌های برساخته و مرسوم، محلی از اعراب نداشت. در هشتگرد یک دوره کلاس بازیگری برگزار کرد. آن‌موقع 75 سالش بود، پرانرژی و صمیمی با هنرجویان جوان و مبتدی، با دستمزدی که کرایه رفت‌وآمدش نبود. در این ایام من دو نمایش‌نامه را با تشویق او در باغش نوشتم؛ آقا لیلا و درخت‌ها، نمایش‌نامه را تایپ می‌کردم. اسباب پذیرایی را می‌آورد و در سکوت به کارهایش می‌رسید. بعد از اتمام هر صحنه برایش می‌خواندم. گاها متقاعدم می‌کرد تغییرش دهم و لحظاتی هم تشویق و ترغیبم می‌کرد... . دروازه باغش روی همه باز بود و هر کس به سودایی کنارش پهلو می‌گرفت؛ یکی برای خوش‌باشی و لذت‌بردن از فضای مصفای آنجا و دیگری برای مصاحبت و اندوختن از گنجینه تجربیات او و ميهمانانش که گاها از همکاران و هنرمندان برجسته و پیش‌کسوت بودند... . باغش محفل دوست‌یابی بود، پاتوق آشنایی با اهالی هنر و مجمع انس هم‌کیشان و هم‌دردها از پیر و جوان و هیچ‌گاه ميهمانی ناخوانده، حتی غریبه پشت در منزلش نمی‌ماند... . صمیمیت و همدلی‌اش عجیب بود، آنچنان‌که فقط لازم بود بگویی اینجا باغ آقای والی است؟ من از علاقه‌مندان فلان رشته هنری‌ام. آمدم از شما کمک بگیرم.. کسی نبود که از پذیرایي و همدلی او بی‌دریغ مانده باشد... هنوز برایم عجیب است این‌همه شوق و همدلی و دیگرخواهی... . همه خاطرات و تجربیاتش را شنیده بودم. برایم تجربه‌اندوزی علمی و هنری نزد یک استاد بیش از پنج سال کسالت‌بار بود، اما چیزی که او را برای ما تازه و صمیمی نگه می‌داشت منش و اخلاق او بود. درس‌هایش جنبه نصيحت و خطابه نداشت، من و خیلی از اطرافیان از او آداب زندگی و ادب هنر را آموختیم... . اولین روز دبستان پارمیدای من مصادف با مشغله‌ای بود که امکان همراهی‌اش را تا مدرسه نداشتم... . جای من را استاد پر کرد، او و مادرش را تا مدرسه همراهی کرد و به این کار می‌بالید... . همیشه می‌گفت ما یک خانواده‌ایم. همیشه بشاش و امیدوار بود مانند نیلوفران باغش که هر سال بر تعدادشان اضافه می‌شد. این اواخر نوبت اجرای نمایش «در گوش سالمم زمزمه کن» را در تئاتر شهر گرفته و تمریناتش را نیز آغاز کرده بود، آن‌هم در 83سالگی و بیماری قلبی و ضعف جسمی‌اش... . غالبا هنرمندان بزرگ یا انسان‌های مشهور رفتارشان توأم با یک فاصله‌جویی از جامعه یا تفرعنی استادمآبانه با عموم است، رفتار استاد والی نقطه مقابل چنین رویکردی بود...، ازاین‌رو من و گروه بهمن و تمامی اطرافیانش مهم‌ترین چیزی که از او آموختیم، نگاه انسانی و خضوع و خشوع در رفتار حرفه‌ای و زندگی خصوصی بود... و بعد، آن نگاهش به مفهوم و معنی و کاربرد هنر برای مردم کوچه و بازار، به‌خصوص در همکاری 11 اثر مشترک او با غلامحسین ساعدی. بی‌دلیل نیست که او و آثارش از مهم‌ترین بنیادهای تئاتر ملی ما در دهه 40 محسوب می‌شوند... اگر مهم‌ترین ماحصل 11سال هم‌نشینی ما و استاد را بتوان خلاصه کرد، آموختن صداقت و شرافتی بی‌بدیل در شیوه مردمی و در زندگی و بروزش در آثار هنری‌اش بود... و تأثیر این نگاه را روی ما و در تولید آثار و تربیت اعضای گروه تئاتر بهمن در 10 سال اخیر نمی‌توان کتمان کرد. این رفتار و نگاه به زندگی استاد باعث جذب افراد مختلف جامعه در زندگی خصوصی به او می‌شد و این طیف وسیع همدلان و هم‌کیشان متنوع که دلبسته‌اش بودند، در نگاه جوان‌تر‌ها عجیب و رشک‌برانگیز به نظر می‌آمد. یادش گرامی، اما خاطرات و آمیزه‌هایش هر روز در بین ما خواهد بود و در جلو دیدگان ما زندگی خواهد کرد، مانند نوزاد فروردین 1385 که امروز دختری زیباست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.