|

جست‌وجوي تاريخ در نسخه‌هاي فارسي

مسعود شیخ‌زین‌الدین -رایزن فرهنگی ایران در قزاقستان

سفر ریاست محترم جمهوری اسلامی ایران، حجت‌الاسلام حسن روحانی، به قزاقستان، بهانه‌ای شد تا در بیست‌وپنجمین سال استقلال این کشور، نگاهی به پیشینه، امروز و آینده روابط فرهنگی دو کشور جمهوری اسلامی ایران و جمهوری قزاقستان بیندازیم. اولین نشانه‌های روابط و درواقع اشتراکات فرهنگی دو کشور را به‌راحتی می‌توان در زبان مردم قزاق مشاهده کرد. وجود بیش از سه هزار واژه فارسی در زبان قزاقی به‌خصوص اسامی ایام هفته نشان از تعامل گسترده مردم دو کشور در گذشته‌های دور دارد. دومین نشانه را در بزرگداشت عید نوروز بايد جست‌وجو کرد. سومین نشانه را در نام‌های اشخاص می‌یابیم، نام‌های دختران مانند گل‌نور، نازگل، گل‌جان، بیان، بانو، تهمینه و... و نام‌های پسران همچون بختیار، مراد، دانیار، علیشیر، رستم و... در سراسر این کشور وجود دارد.

خواجه‌احمد یسوی یا به قول عطار نیشابوری در منطق‌الطیر «پیر ترکستان» را بی‌شک می‌توان از نشانه‌های مهم اشتراکات فرهنگی دو کشور قلمداد کرد. از سویی دیگر آشنایی مردم قزاقستان با ادبا و شعرای ایرانی همچون فردوسی، سعدی، خیام و نظامی و همچنین ترجمه داستان‌های شاهنامه به زبان قزاقی، آن‌هم به صورت نظم را نشانه مهم دیگری از حضور فرهنگ و ادب مردم ایران‌زمین در این کشور می‌توان قلمداد کرد. آبای، شاعر بلندآوازه قزاق در شرق قزاقستان متولد می‌شود و برای کسب دانش به مدرسه سیداحمد می‌رود و پس از آشنایی با زبان عربی و فارسی به چنان بلاغتی در سخن می‌رسد که پدر ادبیات نوین قزاق معرفی شده و در جمع نام‌آوران این کشور درمی‌آید. این دلدادگی به زبان و ادبیات فارسی در این شخصیت قزاق تا مرتبه‌ای می‌رسد که بسیاری از آثار او مانند «اندیشه‌ها و اشعار آبای» ترجمه دکتر صفر عبدالله و فرزانه خجندی و رمان معروف مختار عِوَضوف با نام «راه آبای» با ترجمه خانم نازلی اصغرزاده در ایران به چاپ می‌رسد. به گفته محققان قزاق بیش از 90 درصد تاریخ قزاق‌ها در منابع فارسی است، چراکه در گذشته، زبان رسمی حکومت‌های منطقه، فارسی بوده و امور دیوانی از جمله نگارش تاریخ و وقایع اتفاقیه به این زبان ثبت می‌شده، بنابراين محققان قزاق علاقه‌مند به آشنایی با زبان فارسی بوده تا نسبت به تاریخ و گذشته مکتوب خود شناخت بیشتری پیدا کنند. کتاب «مهمان‌نامه بخارا» درباره تاریخ پادشاهی محمد شیبانی اثر فضل‌الله بن روزبهان‌خنجی‌اصفهانی، «جامع‌التواریخ» رشیدالدین فضل‌الله همدانی و «تاریخ رشیدی» محمدحیدر دوغلات و ده‌ها منبع فارسی دیگر که به تاریخ منطقه آسیای مرکزی و خانات قزاق اشاره دارند، مؤید این مطلب است. دراین‌میان نمی‌توان به حضور جمع چندهزارنفره ایرانیان در کشور قزاقستان و نیز متقابلا مهاجرت خیل زیادی از اقوام قزاق به ایران به‌عنوان یک نقطه اشتراک اشاره نکرد. در سال‌های 1937 و 1938 و البته به سال 1946 جمعی از ایرانیان به صورت ناخواسته در دوران استالین راهشان به سمت زندان‌های شوروی کج شد و پس از اتمام دوران محکومیت در استان قزاقستان جنوبی مستقر شدند که امروز نیز به‌عنوان شهروند جامعه قزاقستان در کنار برادران قزاق خود زندگی می‌کنند. در سال 1934 نیز به دلیل قحطی پیش‌آمده در دوران استالین جمع زیادی از قزاق‌ها به کشورهای هم‌جوار از جمله ایران مهاجرت کردند که هم‌اکنون در استان گلستان در کنار برادران ایرانی خود و به‌عنوان شهروند ایرانی زندگی می‌کنند. با فروپاشی شوروی و استقلال جمهوری قزاقستان در سال 1991 میلادی، جمهوری اسلامی ایران اولین کشوری بود که استقلال قزاقستان را به رسمیت شناخت و دو کشور روابط حسنه سیاسی خود را آغاز كردند. در پی این استقلال بود که دو کشور بر اساس روابط دیرینه فرهنگی خود تصمیم به امضای موافقت‌نامه فرهنگی گرفتند. این مهم در 28 فروردین 1372 تحقق یافت و با امضای این موافقت‌نامه بود که مرکز فرهنگی ج.ا.ایران در شهر آلماتی، پایتخت سابق قزاقستان، تأسیس شد. از این زمان است که شاهد فعالیت‌های متنوع فرهنگی هستیم. امروزه با نگاهی به گذشته درخشان این روابط و تداوم مطلوب آن در زمان حال، می‌توان به توسعه این روابط در آینده، بیش از پیش امیدوار بود، به‌ویژه در پسابرجام که افق‌های روشنی در روابط دوجانبه ایران و قزاقستان آغاز شده، امید است با سفر رئيس‌جمهور کشورمان، شاهد توسعه فعالیت‌های گسترده بیش از پیش اندیشمندان، هنرمندان، سیاسیون و دانشمندان دو کشور باشیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.