يك سفر با چندين هدف
آزاده بابايينژاد
حسن روحاني در دور جديد سفرهاي منطقهاي خود، به منظور تقويت مناسبات و گسترش همكاري با همسايگان و ديگر كشورهاي منطقه، اواخر هفته گذشته به سه كشور ارمنستان، قزاقستان و قرقيزستان به عنوان كشورهايي كه عضو سازمان همكاري اكو و نيز جنبش عدمتعهد هستند، سفر كرد. در واقع اهداف اقتصادي در كنار اهداف سياسي سرلوحه اين سفرها بوده و آگاهان اين دو حوزه، سفر اخير روحاني را بسيار مهم و سر بزنگاه توصيف ميكنند؛ چراكه تنها چند ماه به اتمام كار دولت روحاني مانده و وي بايد به شعارهاي اقتصادياش بيشازپيش جامه عمل بپوشاند. بيترديد ايران براي رونق صادرات، به بازارهاي جديد نياز دارد و دسترسي كشورمان به آبهاي آزاد، امتيازي است كه سه كشور يادشده ميتوانند از آن براي ترانزيت و حملونقل استفاده كنند. در مقابل نيز اين سه كشور عضو اتحاديه اوراسيا هستند و ميتوانند براي ورود صادرات ايران به اين بازار بزرگ، بهمثابه دروازه عمل كنند. لغو صدور رواديد دوجانبه، از مهمترين تسهيلاتي است كه ميتواند رونق صنعت گردشگري اين كشورها و نيز ايران را به همراه داشته باشد. درحالحاضر، ارمنستان تنها كشوري از اين جمع است كه لغو رواديد دوجانبه با ايران دارد. بايد بگويم وزنه اهداف اقتصادي اين سفر بر اهداف سياسي آن سنگينتر است؛ زيرا هرچه باشد، اين سه كشور استقلاليافته از شوروي سابق، ذخاير ارزشمندي از نفت و گاز و منابع زيرزميني دارند. به طور نمونه ميتوان به قزاقستان اشاره كرد كه از سال ۱۹۹۳ تاکنون، بیش از ۴۰ میلیارد دلار در بخش معادن زيرزميني آن سرمایهگذاری شده است. همچنین تخمین زده میشود که قزاقستان صاحب دومین منابع بزرگ اورانیوم، کروم، روی و سرب و سومین در منگنز، چهارمین در مس، و درباره زغالسنگ، آهن و طلا نیز در بین ۱۰ کشور اول دنیا قرار میگیرد و نيز یازدهمین منابع بزرگ نفت و گاز طبیعی را در اختیار دارد. کشف و استخراج نفت در مناطق غربی دریای خزر، این کشور را جزء کشورهایی با درصد رشد اقتصادی بالا میان جمهوریهای اتحاد شوروی سابق قرار داده است. قزاقستان بسیار وابسته به درآمدهای نفتی است و سقوط جهانی قیمت نفت وضعیت اقتصادی این کشور را در مقطعی دشوار کرد. این کشور گرچه منابعی از طلا و اورانیوم و فلزهای کمیاب دارد، ولی اقتصادش عمدتا با تجارت و از جمله صدور کالاهای بومی و بهويژه، صدور کالاهای چینی به جمهوریهای آسیای میانه وابسته است. از زمانی که قزاقستان در اجرای شرایط مربوط به اتحادیه گمرکی با روسیه و بلاروس، عوارض گمرکی را برای کالاهای کشورهای غیرعضو افزایش داد، قرقیزستان بزرگترین بازار صادراتی خود را از دست داد. در مقابل نيز سال ۲۰۱۳ روسیه قرضهاي ۵۰۰میلیون دلاری قرقیزستان را در ازای تمدید حضور نظامی خود در این کشور، بخشید و به دولت این کشور فشار وارد آورد که پایگاه نظامی آمریکا را در خاک خود تعطیل کند. نزدیک به یک میلیون از جمعیت ششمیلیونی قرقیزستان، در روسیه کار میکنند و پولی را که به کشور میفرستند، مبلغ درخور توجهي است. روسیه در سالهای اخیر، گاهوبیگاه با انگیزههای سیاسی تهدید به تشدید سختگیری در صدور ویزا برای نیروی کار قرقیزستان کرده است. عضویت قرقیزستان در اتحادیه اوراسیا هم از سوی روسیه بدون پاداش نمانده است. مسكو یک صندوق توسعه با سرمایهای معادل یک میلیارد دلار برای این کشور ایجاد کرده که برابر یکششم تولید ناخالص ملی قرقیزستان است. درباره كشور ارمنستان نيز بايد بگويم در زمینه تولید فلز مولیبدن، رتبه هفتم جهان را در سال ۲۰۱۰ میلادی داشت. ارمنستان دارای معادن مس، آهن، طلا، نمک، بازالت، مرمر و مواد خام نسوز است و آبهای معدنی بسیاري از جمله آبهای نوشیدنی گوارا و آبهای درمانی در آنجا وجود دارد. در سال ۲۰۱۰ میلادی، سهم تولیدات معدنی در تولیدات صنعتی، 8/13 درصد بود. صادرات معدنی نقشي مهم در صادرات کشور ارمنستان دارد. فلزات غیر قیمتی و مواد تهیهشده از آنها، ۳۳۲ میلیون دلار یا ۳۰ درصد درآمدهای صادراتی کشور، تولیدات معدنی ۳۰۷ میلیون دلار و سنگها و فلزات قیمتی ۱۳۴ میلیون دلار درآمدهای صادراتی بوده است. شرکای اصلی صادراتی کشور، شامل روسیه با 4/15 درصد، بلغارستان با ۱۵ درصد، هلند با 5/9 درصد و ایران با 1/8 درصد از درآمدهای صادراتی بودند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.