در سیزدهمین همایش علمی، کاربردی اقتصاد مقاومتی بررسی شد؛
نگاه اجمالی به شاخصها و پیشنهاد راهکارهای عمومی در اقتصاد مقاومتی بانك پاسارگاد
سیزدهمین همایش مشترک انجمن مدیریت ایران و دانشگاه خاتم، با عنوان همایش علمی، کاربردی اقتصاد مقاومتی در تاریخ 28 آذر سال 1395، در محل دانشگاه خاتم و با حضور استادان برجسته کشور، اقتصاددانان، اعضای انجمنهای علمی، اعضای انجمن مدیریت ایران، کارشناسان و جمعی از دانشجویان برگزار شد. به گزارش روابطعمومی بانک پاسارگاد، در این همایش کامران باژان، مدیر گروه بینالمللی مهندسی و مدیریت باژان و همکاران، درباره نگاهی اجمالی به شاخصهای اقتصاد مقاومتی سخنرانی کرد. همچنین هادی احمدی، رئیس کارگروه مالی انجمن مدیریت ایران، مطالبی را درباره پیشنهاد راهکارهای عمومی اقتصاد مقاومتی مطرح کرد. نگاه اجمالی به شاخصهای اقتصاد مقاومتی باژان با ذکر این مطلب که سیاستهای اقتصاد مقاومتی، یعنی کشور با سیاستهایی که اتخاذ میکند، خود را در برابر ضربههای جهانی بیمه میکند، گفت: شاخص اقتصاد مقاومتی در پی توصیف وضعیت ساختار کشور و زیرسیستمهای آن و شناسایی عواملی است که میتواند باعث افزایش ظرفیت کشور برای مقابله با ضربههای مختلف باشد. همچنین شاخصها تلاشی برای کمیکردن متغیرهاست که میتواند نتایج مفیدی را دربر داشته باشد. وی با اشاره به این مطلب که مفهوم مقاومت از سازمان تا کشور یا منطقه میتواند به کار گرفته شود، ادامه داد: نکته کلیدی آن است كه باید از بررسی هر سطح بهتنهایی اجتناب کرد. بیشک آنچه یک سیستم اقتصادی را مقاوم میکند متفاوتتر از آن چیزی است که یک سیستم زیستمحیطی را مقاوم میکند؛ چه از نظر تهدیدات و مخاطرات و ضربهها، چه از لحاظ ارتباط درونی با دیگر سیستمها. وی با ذکر این مطلب که ارزیابی توانایی یک کشور در مقابل مخاطرات و شوکها نیازمند تعریف دقیقی از مخاطرات در بستر سیستمهای آن کشور است، ادامه داد: دانشگاه هاروارد ضربهها را در سه دسته ضربههای قابل پیشگیری، ضربههای راهبردی و ضربههای بیرونی تقسیمبندی کرده است. پیشنهاد این دانشگاه این است که در ضربههای قابل پیشگیری از مدیریت ریسک استفاده شود. همچنین رویکرد مناسب برای دسته دوم و سوم ضربهها از ایجاد مقاومت برای حفظ کارکرد سیستمها در هنگام آشفتگی است. درحقیقت مقابله با ضربهها و آسیبپذیری منتهی به ازدستدادن هویت ساختاری و زائلشدن پایداری، خواسته اقتصاد مقاومتی است. وی با بیان این موضوع که برای ارزیابی مقاومت اقتصادی کشورها تاکنون بیش از 160 شاخص ترکیبی در سطح بینالمللی تدوین و منتشر شده است، افزود: اساس حرکت به سمت شاخصسازی برای اقتصاد مقاومتی ایران ضرورتی جدی برای سیاستگذاران و برنامهریزان است. همچنین برای محافل آکادمیک نیز ساختن شاخص برای اقتصاد مقاومتی میتواند زمینه بحث و بررسی شاخصهای اولیه را فراهم و بهمرور امکان مطالعات اثباتی جدیدی را ايجاد کند. وی در ارزیابی شاخصهای اقتصاد مقاومتی تصریح کرد: ابعاد مقاومتپذیری اقتصاد بسیار متنوع هستند و با یک تغییر نمیتوان همه این جنبهها را اندازه گرفت. این ویژگی وقتی پیچیدهتر میشود که جنبههای کیفی اما مهم و اجتنابناپذیر پدیدار میشوند. وی از شاخصهای بریگو گلیو و همکاران، بورمن و همکاران، مؤسسه WIDER وابسته به دانشگاه سازمان ملل، شاخص آژانس توسعه بینالمللی آمریکا، ارزیابی مقاومت ملی از سوی مجمع جهانی اقتصاد و شاخص جهانی FM به عنوان برخی از شناختهشدهترین روشهای ارزیابی در ایجاد شاخصهای اقتصاد مقاومتی یاد کرد و درباره هر یک توضیح داد. همچنین وی به قابلیتهای یک کشور مقاوم در گزارش مجمع جهانی اقتصاد سال 2013 اشاره و خاطرنشان کرد: سازگاری (انطباق) با تغییر موقعیتها، مقاوم در مقابل شوکهای ناگهانی، خودبازیابی تا حد یک تعادل مطلوب (خواه تعادل پیشین یا یک تعادل جدید) و در همان حال حفظ تداوم عملیات در یک کشور مقاوم، متضمن بازیابیپذیری سریع پس از یک بحران و هم سازگاریپذیری در پاسخ به محیط متغیر هستند. وی در ادامه با توضیح درباره اقتصاد ایران، وضعیت کشور را در زمینه شاخصهای اقتصاد مقاومتی تشریح کرد. همچنین وی به شاخصهای نظارت راهبردی در سند سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی اشاره کرد و ادامه داد: این شاخصها عبارتاند از شاخصهای نظارت بر محتوای بندهای مختلف سند کلی اقتصاد مقاومتی که در اصطلاح شاخصهای مقاومت نامیده میشود و شامل دو گروه شاخص هدف و ابزار هستند، شاخصهای مربوط به ارزیابی 11 محور تغییرناپذیر که مسیر حرکت اقتصاد با مقصد مطلوب اقتصاد را مشخص میکنند، به دو گروه شاخصهای هویتی و شاخصهای انتصابی دستهبندی میشوند؛ شاخصهای مربوط به تدارکات ساختاری که به ارزیابی چگونگی ظرفیتسازی میپردازند، شاخصهای مربوط به زمینه لازم برای اجرائیکردن سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی که درواقع قابلیتسازی را ارزیابی میکنند و شاخصهای مربوط به پویاسازی محورهای مقاومت که پایداری مقاومت را ارزیابی میکنند. پیشنهاد راهکارهای عمومی اقتصاد مقاومتی درادامه هادی محمدی ضمن توضیح درباره مفهوم کلی اقتصاد مقاومتی و بیان تاریخچهای از آن، گفت: جامعیت و تمامیت از ویژگیهای اقتصاد مقاومتی هستند. اقتصاد مقاومتی به دنبال افزایش بهرهوری، رفاه و آسایش مردم و کاهش فشار اهرمهای تأثیرگذار است. همچنین رویکردی جهادی، انعطافپذیر، فرصتساز، مولد، درونزا، پیشرو و برونگرا دارد. اقتصاد مقاومتی نیازمند ابزار است و از روشهای آزمون و خطا اجتناب میکند. وی درادامه ضمن بیان نقاط ضعف و قوت کشور در پیادهسازی اقتصاد مقاومتی، به ذکر مثالهایی درباره هر یک پرداخت و افزود: اقتصاد دولتی، اقتصاد تکمحصولی بر پایه نفت، نبود نقشه راه جامع و کامل در اقتصاد، وجود رکود نسبتا طولانی در اقتصاد کشور، وجود نرخ بالای بیکاری، وجود نرخ پایین بهرهوری در تولید و اقتصاد کشور، رتبه پایین در ایجاد فضای کسبوکار و... از نقاط ضعف کشور هستند. وی ادامه داد: داشتن مزیت جغرافیایی، وسعت مرزهای آبی و خاکی، منطقهای و اقلیمی، زیرساختهای اقتصادی از قبیل سد و جادهها، خطوط ریلی، کشتیرانی، نیروگاهی و مخابراتی، داشتن معادن و منابع طبیعی، عضویت در بسیاری از پیمانهای سودمند بینالمللی منطقهای و جهانی، برخورداری از درجه امنیتی و نظامی قوی در سطح منطقهای و بینالمللی، نیروی انسانی جوان و آموزشدیده و... از نقاط قوت کشور هستند. وی در ادامه به فرصتهای پیشِرو اشاره و تصریح کرد: خواست عمومی و اهتمام ویژه و ابلاغ سیاستهای اقتصاد مقاومتی از سوی مقام معظم رهبری، داشتن سند چشمانداز و برنامههای پنجساله توسعه، توافق هستهای ملقب به برجام، افزایش باور عمومی کشورهای جهان بر قدرت اقتصادی و بزرگی GNP و GDP بازار ایران و... ازجمله فرصتهاست. وی درباره تهدیدها تصریح کرد: کاهش قیمت نفت و مشتقات آن، کاهش در میزان تولید یا عرضه محصولات نفتی، بروز نوسانات شدید قیمت ارز و بحرانهای تأثیرگذار داخلی و بینالمللی، مقاومت در برابر اجراشدن الگوی اقتصاد مقاومتی و... نیز از تهدیدهای موجود است. وی در پایان به راهکارهای عمومی ویژه همه دستگاهها و همچنین راهکارهای موردی برای چالشهای موجود و برخی از دستگاههای خاص اشاره کرد. اقتصاد مقاومتی یک الگوی اقتصادی یا نظریه نیست سخنران دیگر همایش دکتر مجید قاسمی، رئیس انجمن مدیریت ایران و رئیس دانشگاه خاتم، بود. وي درباره اقتصاد مقاومتی گفت: در زمان تدوین اقتصاد مقاومتی، تأکید کردیم اقتصاد مقاومتی، الگو نیست. اقتصادهای مختلف، الگوی خودشان را دارند. اقتصاد مقاومتی نگاهی است در اقتصاد هر کشور، برای اینکه بتوانند اقتصاد خود را مقاوم کنند. مدیرعامل بانک پاسارگاد با بیان اینکه باید ببینیم برای هر بند اقتصاد مقاومتی چه باید بکنیم؛ اظهار کرد: خود اقتصاد مقاومتی نتیجه یک پژوهش علمی است. اقتصاد مقاومتی شعور ملی است. زمانی که اقتصاد مقاومتی نوشته میشد ما به همه مسئولان و دستگاهها فراخوان دادیم؛ اما برخی اصلا این موضوع را جدی نگرفتند و برخی هم که خطمشی اقتصادی را تعیین میکنند، اهمیتی به این قضیه ندادند. وی با اشاره به بحث صادرات در اقتصاد مقاومتی ادامه داد: در آن زمان گفته شد صادرات بايد ارزشافزوده اقتصادی و ارزآوری خالص داشته باشد. سؤال اینجاست آیا با تضعیف ارزش پول ملی این مهم حاصل میشود؟ با تضعیفهای پیدرپی پول ملی این موضوع به محاق میرود. نگاه در اقتصاد مقاومتی، نگاه به آینده است دکتر فیروزه خلعتبری، بانوی اقتصاد ایران، در این همایش ضمن ارائه توضیحی درباره نرخ ارز گفت: درواقع ارزش پول ملی، عمومیترین قیمتی است که ما داریم. همگی در چند سال اخیر، هفتهای یکبار راجع به هدفمندی یارانهها شنیدهایم و همه افرادی که امروز از تضعیف پول ملی جهت تقویت صادرات صحبت میکنند، بارها گفتند یارانه باید هدفمند شود تا جواب خوبی دهد. خلعتبری با طرح این سؤال که چطور لازم است یارانه هدفمند شود، ولی برنامهریزی برای توسعه صادرات نباید هدفمند شود، ادامه داد: شما میخواهید به قیمت عمومی دست ببرید، برای اینکه صادرات تشویق شود، البته اگر شود. وی افزود: در سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی، تولید ملی و حمایت از کار و سرمایه ایرانی بهدقت این موضوع گفته شده است که حمایت هدفمند از صادرات آن هم صادراتی که خالص ارزآوری آن را میتوان مرتبهبندی و مثبت اعلام کرد و همینطور خالص ارزشافزوده تولیدشده آن را در نظر گرفت؛ اگر محصولی براساس شاخص ترکیبی ذکرشده توانست امتیاز کسب کند، افزایش صادرات از طریق بخشیدگی مالیاتی، کمک به بازار و کمکهای مستقیم به عنوان پاداش صادرات و... انجام میشود. وی ادامه داد: مگر ما نمیخواهیم صادرات تشویق شود؛ بنابراین باید صادرات را هدفمند تشویق کنیم، اتفاقا دراینباره قانون وجود دارد. اسناد بالادستی ما در این زمینه بسیار شفاف است و حدودا پنج تا شش مورد سیاستگذاری کرده است. دراینبین افرادی هستند که از یک طرف میگویند هدفمندکردن خوب است ولی به عمومیترین قیمت میتازند به این دلیل که صادرات را تشویق کنند، من این دوگانگی را شخصا نمیفهمم. وی در بخش دیگری از سخنان خود به سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی اشاره و تصریح کرد: اقتصاد مقاومتی میخواهد این را بگوید اگر با احتمال ضربههای مخرب ساختار و هویت مواجه میشوید و این احتمال را میبینید، باید حتما شهامت دورشدن از تعادل، رفاه موجود و وضعیت موجود را داشته باشید و کاری انجام دهید که بتوانید جلوی این ضربه را بگیرید. این اقتصاددان خاطرنشان کرد: بلومبرگ بهتازگی گزارشی ارائه کرده است مبنی بر اینکه پایان زندگی انرژیهای فسیلی، قبل از خاتمهیافتن ذخایر آنهاست، حال اگر این اتفاق بیفتد، ما چهکار میکنیم؟ آیا امروز نباید دراینباره فکری کنیم؟ یکی از روشهای ساده دراینمیان، گسترش انجام پژوهشهایی است که بنزین و سایر محصولات را به انرژی برای حملونقل تبدیل میکند. آیا نباید اینگونه بیندیشیم. خلعتبری ادامه داد: باید برخلاف آنچه تا به امروز فکر میکردیم، کاری انجام دهیم، چون جدیگرفتن خطر ضربهخوردن از طرف نفت و سوختهای فسیلی که ثروت ملی ماست؛ درحالحاضر یک ضرورت است. وی تأکید کرد: سند سیاستهای اقتصاد مقاومتی، تنها سند سیاستهای کلی ماست که در خود مکانیسم پویا ایجاد کرده است. یعنی این امکان را میدهد اگر ضربه جدیدی ایجاد شود، شما نسبت به آن برنامههایتان را تعدیل کنید. وی با بیان اینکه نگاه در اقتصاد مقاومتی نگاه به آینده است؛ تصریح کرد: مشارکت فراگیر است اما مردمی که مشارکت میکنند باید احساس کنند با آنها عادلانه رفتار میشود. ابزارهای موجود در این بخش، مانند بهرهوري یا ایجاد مکانیسمهایی برای دانشبنیانشدن، مکانیسمهایی هستند که شما را بهصورت غلتان انعطافپذیر و پویا میکنند. در کنار این موارد بحث برونگرایی و درونزایی مطرح است؛ درونزایی یعنی هر فرد بر الگوی زندگی اقتصادی خود حاکم شود. مثلا برای درونزاکردن نفت صندوق توسعه ملی قرار داده شده و مکانیسمهایی که جایگزینهایی را ایجاد کند. این کارشناس اقتصادی درباره برونگرایی گفت: برونگرایی فقط صادرات نیست؛ برونگرایی یعنی همراهشدن و قدرت رقابتداشتن با دنیا. بنابراین ما میتوانیم در دنیا انعطافپذیر شویم. خلعتبری تأکید کرد: برای اینکه هرکدام از این پارامترها، عملیاتی شوند؛ خواسته شده گفتمان عمومی ایجاد شود. اما متأسفانه گفتمان ما در بیشتر موارد بر مبنای توهمات شخصی است. یعنی حتی سند اقتصاد مقاومتی را مطالعه نمیکنیم. اگر بخوانیم، متوجه میشویم این سند یک مجموعه رفتاری منسجم و خواسته منسجم دارد. بنابراین در گفتمانسازی اول باید سند و بعد از آن مفاهیم را درک کنیم و معیارهای این سند را بهدرستی ردیابی کنیم. وی افزود: اگر بتوانیم ضربهها را بشناسیم و احتمالات را با آیندهپژوهی بررسی کرده و قبل از آنکه این ضربهها ایجاد شود، مقابله هوشمند کنیم، با گفتمانسازی و ایجاد یک محیط عادلانه، کارها بهدرستی پیش میرود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.