چشم اصغر فرهادی
مهرداد حجتی
تا پیش از اصغر فرهادی، سینمای ایران همان مسیری را میرفت که از دهه 60 شکل گرفته بود، آنهم پس از فرازونشیبهای فراوان و آزمونوخطاهای گوناگون. دهه 60 با همه محدودیتهایش این حسن را داشت که این فرصت را پیشروی مؤلفان قرار دهد تا عیار تازهای، متفاوت از آنچه پیش از آن بود را به دست آورند. قطعا عیار متناسب با شرایط تازه بود؛ شرایط پس از انقلاب. تلاشها تا آنجا پیش رفت که بالاخره با توسل به تجربه گروهی از فیلمسازان برآمده از جریان «موج نو سینما» نتیجه داد؛ همانها که توانسته بودند پیش از (٥٧) هم به موفقیتهایی دست یابند. اعتبار و وزن همانها سینما را از سردرگمی نجات داد. «ناخداخورشید» ناصر تقوایی، «خانه دوست کجاست» عباس کیارستمی، «اجارهنشینها»ی داریوش مهرجویی، «باشو غریبه کوچک» بهرام بیضایی، «تنوره دیو» کیانوش عیاری همه برآمده از همان جریان موج نویی بودند که از سالها پیش آغاز شده بود و یکی، دو دهه بعد داشت محصول میداد. محدودیتهای پیشروی مؤلفان آنها را از آفرینش بازنداشته بود، بلکه برعکس با الهام از جوششی که در جامعه پدید آمده بود، آنها به خلاقیت بیشتر گرایش پیدا کرده بودند. به همین سبب بود که آنها فارغ از هیجان انقلاب با طمأنینه بهدنبال طرح مسائلی بودند که در عمق جامعه در جریان بود، نه در سطح. هرچند که دردستگرفتن همه مسائل کار چندان سادهای نبود. نه مسئولان وقت از آن استقبال میکردند و نه مخاطبان آتشینمزاج انقلابی. برای گذار به سینمای «جستوجوگر ژرفکاو» دو دهه فرصت لازم بود. دو دهه برای اینکه بتوان با جامعه، «ژرفکاوی» و «مسئلهیابی» را تمرین کرد. این ممارست در نیمه دوم دهه 70 نتیجه داد. آن زمان که با رأی 20 میلیونی مردم دولت اصلاحات بر سر کار آمد تا با بازنگری در بسیاری از امور دست به اصلاح بزند. یکی از اين اصلاحات، بازنگری در شیوه و سازوکار فیلمسازی در کشور بود. بسیاری از محدودیتها برداشته و این اجازه داده شد تا فیلمسازان به موضوعاتی حساستر و مهمتر نزدیک شوند. هرچند که گروهی سوداگر از این فرصت بهره بردند تا از موضوع ممنوعه روابط دختران و پسران و زنان و مردان کیسهای برای خود بدوزند، اما سینمای «مسئلهمحور» بهدور از همه این ذوقزدگیها دنبال طرح «مسائل اساسی» رفت و اینچنین شد که فیلمهای قابلتأمل بسیاری ساخته شد و نسل تازهای از فیلمسازان پدید آمد که در آن میان یک چهره بیش از دیگران درخشید. «اصغر فرهادی» با فیلم «رقص در غبار» از خود چهرهای تأثیرگذار معرفی کرد؛ چهرهای متفاوت که میخواست سینما را به ژرفای بیشتری ببرد، اما برای رسیدن به چنین مقصودی نزدیک به یک دهه تمرین نیاز بود؛ اتفاقی که در نهایت رخ داد و او با ساخت فیلمهای بااهمیت «درباره الی»، «جدایی نادر از سیمین»، «گذشته» و «فروشنده» به این توفیق دست یافت. او نهتنها در درون مرزها که حتی در آنسوی مرزها هم با استقبال روبهرو شد. آثار بهظاهرساده او با نهایت ظرافت ما را به ژرفای دنیایی میبردند که تا پیش از آن هرگز ندیده بودیم. او حالا متخصص همان دنیاست؛ دنیایی بهظاهرساده و درعینحال بهغایت پیچیده. باید اذعان کرد «اصغر فرهادی» ژرفنگرترین و مسئلهیابترین فیلمساز حالحاضر ایران است؛ فیلمسازی که توانست نگاه بسیاری را تغییر دهد، حتی نگاه سینماگران صاحبسبک را. او میتواند با دعوت مخاطب به این دنیا، او را با جهانی چندلایه آشنا کند؛ جهانی پیچیده و پرمسئله که خود ما نیز بیتوجه به همه ظرایفش در آن زندگی میکنیم. با چشم فرهادی دنیا شکل دیگری است؛ شکلی نزدیک به خود ما!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.