|

چرخش آنکارا و تقویت قدرت اسد

سیاست ترکیه مبنی‌بر جلوگیری از دستیابی کُردهای سوریه به نواری ارضی در امتداد مرز ترکیه و سوریه به تمامی خواست این کشور را برای به‌پایان‌رسیدن دولت «بشار اسد»، رئیس‌جمهور سوریه، تحت‌الشعاع خود قرار داده است. تحولات اخیر نشان می‌دهد که ترکیه در این مقطع حتی به تلاش اسد برای کنترل دوباره سوریه قدرت بیشتری می‌بخشد. کارزار ترکیه برای تصرف «الباب»، دژ مستحکم داعش که تنها 30 کیلومتر با مرز ترکیه فاصله دارد، هدف دیگری نیز دارد و آن مهار آمال کردهاست. «رجب طیب اردوغان»، رئیس‌جمهوری ترکیه، چندین هفته است که می‌گوید چیزی به تصرف شهر نمانده و به‌همین‌خاطر درباره دردست‌گرفتن این شهر پای اعتبار او وسط است، اما مشکل ترکیه این است که این تنها یگان‌های مدافع خلق- که آنکارا به آن به چشم گروهی تروریستی و وابسته به حزب کارگران کردستان (پ‌ک‌ک) می‌نگرد- نیستند که برای گرفتن الباب پیش می‌تازند. دولت سوریه هم برای تحکیم پیروزی قریب‌الوقوع خود در حلب خواهان این شهر است. الباب راهی برای ورود به حلب است و همین نگرانی‌هایی را برای مسکو دراین‌باره پیش می‌آورد که این شهر می‌تواند خط تغذیه‌ای در اختیار شورشیان ضددولت قرار دهد. اما به دنبال اطمینانی که «بن‌علی ییلدریم»، نخست‌وزیر ترکیه، در دیدار هفته گذشته خود از مسکو درباره مقاصد ترکیه در سوریه داد، نشانه‌هایی در دست است که روسیه به ترکیه چراغ سبزی مشروط برای ورود به الباب نشان داده است. همچنین نشانه‌هایی حاکی از این در دست است که شهر ممکن است در آستانه افتادن به دست ارتش آزاد سوریه مورد حمایت ترکیه باشد. ییلدریم در پاسخ به رسانه‌های ترکیه در همان زمان حضورش در مسکو اذعان کرد که روسیه نگرانی‌هایی درباره اهداف «عملیات سپر فرات» داشت. «عملیات سپر فرات» نام رمز عملیات نظامی ترکیه در شمال سوریه است. ییلدریم گفت: «این تصور وجود دارد که تحرکات ما در ارتباط با الباب شامل حلب هم می‌شود. رئیس‌جمهور ما گفته است که چنین نیست، اما [طرف روسی] بار دیگر این موضوع را پیش کشید». ییلدریم گفت که ترکیه تنها نگران وضعیت حقوق بشر در حلب است و در ادامه اشاره کرد که مقامات ترکیه از روسیه خواستند که نفوذ خود بر دولت را برای رسیدن کمک‌ها به شهر به کار گیرد، اما او با دقت از هرگونه اشاره به این واقعیت که روسیه از عملیات دولت در حلب حمایت می‌کند، پرهیز کرد. اردوغان نیز به‌تازگی گفته است که هدف «عملیات سپر فرات» سرنگونی اسد است و اين مسئله موجب نگرانی مسکو شد. مسکو خواهان توضیح شد و اردوغان پس از یک دور گفت‌وگوهای تلفنی با «ولادیمیر پوتین»، رئیس‌جمهور روسیه، حرف خود را اصلاح کرد. اردوغان حرف خود را پس گرفت و آشکارا اعلام کرد که حضور ترکیه در سوریه هیچ شخص یا کشوری را هدف قرار نمی‌دهد و تنها به‌خاطر جنگ با تروریسم است. از سوی دیگر، کنترل دوباره حلب از سوی سوریه آشکارا یک هدف استراتژیک برای روسیه است و روسیه خواهان هیچ‌گونه مداخله‌ای از سوی ترکیه نیست که این هدف را به خطر بیندازد. «لئونید ایواشوف»، رئیس «آکادمی مسائل ژئوپلیتیکی» می‌گوید، گرفتن شهر حلب «مسئله‌ای ژئوپلیتیکی» است که به معنای آن است که روسیه و سوریه دارند موازنه جهانی قدرت را از اساس تغییر می‌دهند. به گفته ایواشوف، «آنجا یک جهان جدید چندقطبی، عادلانه‌تر و ایمن‌تر در حال به‌وجودآمدن است». اظهارات متعدد اردوغان نشان می‌دهد که آنکارا هم از جهانی که روسیه در آن نقش اصلی را ایفا کند که با غرب تعادل برقرار کند، استقبال می‌کند. روابط ترکیه و غرب به‌طور فزاینده‌ای دچار تنش است. درهمین‌حال اسد به دنبال تحکیم کنترل خود بر حلب است و وعده ترکیه به روسیه مبنی‌بر ردنشدن از الباب این کار را برای اسد آسان می‌کند. «برهان‌الدین دوران»، رئیس اندیشکده «بنیاد پژوهش‌های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی» در آنکاراست که بودجه آن را دولت تأمین می‌کند. او این بحث را مطرح می‌کند که عملیات «سپر فرات» به حدی رسیده است که اگر از آن فراتر رود، با مقاومت روسیه و آمریکا روبه‌رو می‌شود. دوران تأکید می‌کند: «سوریه پیوسته در میدان جنگ قوی‌تر می‌شود و برنامه‌اش آن است که با سقوط حلب از آستانه قدرت بگذرد. دمشق فرصت را برای به‌دست‌آوردن دوباره تمام شهرهای مهم کشور غنیمت می‌شمارد». دوران همچنین پیش‌بینی کرد که مخالفان سوریه اکنون از موضعی بسیار ضعیف‌تر سر میز مذاکرات صلح خواهند نشست. «جان آجون»، از دیگر تحلیلگران «بنیاد پژوهش‌های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی»، می‌گوید که نیروهای مخالفان پس از سقوط حلب در دیگر بخش‌های سوریه نیز به‌تدریج از بین می‌روند. به باور او، از اینجا به‌بعد تلاش‌های ترکیه باید بر کاستن از شدت بحران حقوق‌بشری در حلب و دیگر بخش‌های سوریه متمرکز باشد. تمام اینها زمین تا آسمان با نقطه موردنظر آنکارا در آغاز بحران سوریه تفاوت دارد. آن زمان ترکیه آشکارا اعلام کرد که خواهان سرنگونی اسد و جایگزینی‌اش با دولتی به رهبری سنی‌ها و دوست ترکیه است، اما به‌جای آن در پایان گرفتار مخمصه‌ای سرشار از تناقض‌ها و تهدیدها شد که در آغاز اصلا به آنها فکر نکرده بود. اما درباره جلوگیری از آمال کردها، «آرماگان کوراوغلو»، ژنرال بازنشسته، باور دارد که در این مرحله برای ترکیه همکاری با روسیه و ایران به‌منظور تضمین وحدت ارضی سوریه اهمیت حیاتی دارد. او باور دارد که این تنها راه جلوگیری از آمال کردها در سوریه و بستن راهی است که به «کردستان بزرگ» ختم می‌شود. اما روسیه از این فکر که کُردها باید صدایی در سوریه داشته باشند، حمایت می‌کند و با توجه به این موضوع و اینکه توافق نهایی برای سوریه درعین‌حال شامل تضمین حفظ تمامیت ارضی سوریه است، روشن نیست که ترکیه با آن موافق باشد یا نه. ترکیه و عاملان آن ممکن است با اجازه روسیه آماده تصرف الباب باشند، اما به نظر می‌رسد مشکلات آنکارا در سوریه پس از آن تا دیرباز ادامه داشته باشد. این مشکلات از جمله شامل این می‌شود که ترکیه پس از تحکیم دوباره قدرت اسد با او چگونه رفتار مي‌کند. منبع: المانیتور

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.