مروري كوتاه بر يك قرن زندگی «جان گلن»
خداحافظ فضانورد کهنهکار
محمود اعجازی
پیکر «جان گلن»، فضانورد برجسته ناسا، روز یکشنبه گذشته در یک مراسم باشکوه و با بدرقه خانواده و جمعی از مقامات دولتی آمریکا در گورستان ملی آرلینگتون به خاک سپرده شد. «جان گلن» هشتم دسامبر 2016 در 95 سالگی درگذشت. «جان هرشل گلن جونیور» (John Herschel Glenn Jr) متولد 18 جولای 1921، خلبان و فضانورد برجسته آمریکا بود که سالها نمایندگی مجلس سنا را نیز برعهده داشت. «جان گلن» در عرصه فضانوردی، فرد بسیار باتجربهای بود، هرچند وی پنجمین فضانورد جهان و سومین آمریکاییای بود که به فضا رفت، اما اولین آمریکایی بود که به مدار زمین رسید. او در سال 1962 سوار بر یک کپسول فضایی به نام «فرندشیپ 7» به مدار رفت. «جان گلن» پس از ثبت رکورد سرعت در یک پرواز فراقارهای به تیم مرکوری7 پیوست که اولین گروه از فضانوردان آمریکایی بودند. این هفت نفر یا گروه ۷ مرکوری، تنها کسانی بودند که با انواع فضاپیماهای ناسا، مرکوری، جمینی، آپولو و شاتلهای فضایی پرواز کردند. اعضای این گروه شامل «جان گلن»، «آلن شپرد» (نخستین آمریکایی در فضا)، «گاس گیریسم»، «اسکات کارپنتر»، «والتر شیرا» (تنها کسی که با هر سه فضاپیمای آپولو، مرکوری و جمینی به فضا رفته است)، «گوردون کوپر» (در مأموریتی شرکت کرد که برای نخستینبار هشت روز طول کشید) و «دک اسلیتون» بودند. «گلن» روز دوم فوریه 1962 از کیپ کاناورال فلوریدا با موشک اطلس به فضا پرتاب شد و کمتر از پنج ساعت در مدار بود. وی پس از بازنشستگی از فضانوردی در سال 1974 بهعنوان نماینده حزب دموکرات از ایالت اُهایو به سنا راه یافت و 24 سال عضو مجلس سنا بود و سال 1999 از سنا کنارهگیری کرد. نکته جالب درباره زندگی «جان گلن» این است که وی 36 سال پس از پرواز تاریخی خود، بار دیگر به فضا رفت. او در سال 1998 در 77سالگی نیز به فضا سفر کرد و اینبار عنوان مسنترین فضانورد را کسب کرد. گفته میشود «گلن» برای قانعکردن ناسا برای قبول این درخواست، گفته بود او را بهعنوان «موش آزمایشگاهی» و برای بررسی آثار بیوزنی بر سالمندان به فضا بفرستند. بهاینترتیب، اولین فضانورد آمریکایی، تاکنون سالمندترین فردی است که به فضا رفته است. «جان گلن» در سال 2011 مدال طلای کنگره را (که بالاترین نشان افتخار غیرنظامی آمریکاست) دریافت کرد. یک سال بعد نیز با اعطای «مدال آزادی» به «جان گلن»، از فعالیتهای وی تقدیر کردند. «باراك اوباما» از «جان گلن» بهعنوان فردی یاد کرد که امید بیشتر به آینده را در دل آمریکاییان پدید آورد. «جان گلن» علاوه بر فعالیتهای سیاسی و فضایی، تاجر موفقی هم بود و توانست ثروت زیادی را نیز به دست آورد. «جان گلن» از یک هفته قبل از مرگش در شهر کلمبوی ایالت اوهایو در بیمارستان بستری شده بود و درحالی درگذشت که فرزندان و همسرش، (که 73سال با وی زندگی کرده بود)، در کنارش بودند. «گلن» در سال 2014 پس از انجام عمل تعویض دریچه قلب، دچار یک سکته جزئی نیز شده بود که بر بینایی وی تأثیر گذاشت. ناسا در پیامی به مناسبت درگذشت «جان گلن» در توییتر خود نوشت: «ما از فقدان سناتور جان گلن، نخستین آمریکاییای که به مدار پرواز کرده بود، غمگین شدیم. او یک قهرمان آمریکایی واقعی بود. سفر بخیر جان گلن». گفتنی است «گلن» آخرین بازمانده از گروه هفتنفره فضانوردان اولیه ناسا بود. وی در فوریه 1962 در پروژه مرکوری، سوار بر فضاپیمای «فرندشیپ 7» سهبار به دور زمین گشت که چهار ساعت و 55 دقیقه طول کشید و در نهایت هم در اقیانوس اطلس فرود آمد. مأموریت فضایی «گلن» پس از مأموریت مداری دو فضانورد روسی انجام شد و بهاینترتیب آمریکا به یک مدعی در رقابت فضایی با اتحاد جماهیر شوروی سابق تبدیل شد. «گلن» نیز با این سفر به یک قهرمان ملی تبدیل شد. وی پس از این سفر بهقدری برای کشورش ارزشمند شد که دیگر اجازه پرواز موشکی را به وی نمیدادند و پس از آن، کارش را بهعنوان مشاور ناسا آغاز کرد. وی در ۷۷ سالگی نیز در مأموریت STS-95 شرکت کرد و در نتیجه نامش بهعنوان پیرترین فضانوردی که تاکنون به فضا رفته است، ثبت شد. او در سال ١٩٤٣ با «آنا مارگارت کاستور» که چند ماه از او بزرگتر بود، ازدواج کرد و این ازدواج تا زمان درگذشتش در ماه فوریه سال جاری دوام داشت. از «جان» و «آنا گلن» دو فرزند و دو نوه باقی مانده است. در بسیاری از جوامع، معمولا ازدواجها چندان پایدار نیست و پس از مدتی به جدایی میانجامد. این موضوع درباره افراد سرشناس و نامداران شدیدتر هم هست، اما ازدواج «جان گلن» 73 سال دوام داشت. «چارلز بولدن»، از دوستان نزدیک «جان گلن» در ناسا، ازدواج «گلن» را الهامبخش همگان توصیف میکند. او میگوید هرکسی که میخواهد ازدواج کند، اول از همه باید در مدرسه آقا و خانم «گلن» ثبتنام کند چون آنها میتوانند راز عشق بیپایان را برایمان بیان کنند. هماکنون خانه کودکی «جان گلن» در نیوکنکورد به شکل یک خانهموزه تاریخی درآمده است و در آن فعالیتهای آموزشی انجام میشود. در سال 2016، فرودگاه کلمبوی اوهایو که سالها آن را به نام پورت کلمبو میشناختند، تغییر نام داد. امسال نام این فرودگاه تغییر کرد و آن را با نام رسمی «فرودگاه بینالمللی جان گلن کلمبو» میشناسند. وی پیش از تولد 95 سالگی خود گفته بود که در زمان کودکی خود از این فرودگاه دیدار کرد که همین دیدار باعث شده شوق پرواز در او پدید آید. این پایان تقدیر و تشکر از خدمات «جان گلن» نبود و سالهای پایان عمرش، وی را بسیار گرامی داشتند. برای مثال مدال آزادی ریاستجمهوری و مدال طلای کنگره را به او اهدا کردند، آکادمی علوم و هنر نیز از وی تقدیر کرد. مرکز پژوهشهای لوئیس در کلیولند را نیز مرکز پژوهشهای «جان گلن» نامیدند. «جان گلن» گرچه بسیار عمر کرد، اما تا سالهای پایانی عمرش سالم و سرزنده بود. در سال 2012 و یک هفته پیش از پنجاهمین سال پرواز فرندشیپ 7، خبرنگاری به سراغش رفت تا از روزگار کنونی و خاطرات گذشتهاش گزارشی بنویسد. خبرنگار در کمال تعجب دریافت، صدای فضانورد کهنهکار همچنان در 90 سالگی رساست و هوش و حواسش سرجایش است، فقط این زوج پیر که دیگر توان پرواز نداشتند، هواپیمای شخصی دوموتورهشان را فروختند. آنها سالها از این هواپیما در تعطیلات یا رفتن به سفرهای دورودراز استفاده میکردند. البته خود آقای «گلن» تأکید کرد که درست که من هواپیمایم را فروختم، ولی همچنان خلبان آمادهای هستم و مجوز پروازم اعتبار دارد. خداحافظ خلبان عاشق.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.