ادغام بیمهها و 2 نکته فنی برای نفی آن
حسن صادقی. رئیس کمیته بیمه و درمان خانه کارگر
یکی از مسائلی که همواره ما، به عنوان جامعه کارگری بر آن تأکید کردهایم، این بوده است که بههرحال باید بهنوعی موضوع صندوقهای بیمهای، تنوع در بیمه را پشتیبانی کند. این سخن به چه معناست؟ یعنی اینکه صنعت بیمه کشور به شکلی باشد که جذابیت برای انتخاب صندوق، از سوی افراد وجود داشته باشد. از دیرباز هم ما بر این موضوع تأکید کردهایم باید از تمرکز و جبریکردن این صندوقها پیشگیری شود. اما چرا؟ به این دلیل که باید حق و اصالت انتخاب برای مردم محفوظ بماند. درواقع گمان ما همواره این بوده انتخاب یکی از حقوق اولیه انسانی است که باید برای آن ارزش قائل بود. نکته دیگر در حوزه تأمین اجتماعی و صندوقهایی است که بهنوعی در حوزه بیمه اجباری فعالیت میکنند. در این حوزه امروز دو مسئله اساسی وجود دارد؛ نخست اینکه نوع پرداختیها به این صندوقها متفاوت است؛ یعنی نوعی از صندوقها وجود دارند که دولت بهشکل کامل در حال تأمین منابع آن است. نوع دیگری وجود دارد که مشارکت سهگانه منابع آن را تأمین میکند و نوع دیگری از صندوقها در حال فعالیت هستند که کارگران بهشکل کامل منابع آنها را میپردازند. بنابراین بهدلیل همگننبودن نوع این پرداختها، ادغام آنها نمیتواند رخ دهد، چراکه نوع پرداختها و نوع اداره منابع آن متفاوت است و درنتیجه ادغام اصلا امکانپذیر نیست. بخش دولتی و کارکنان آن فقط هفت درصد حق بیمه پرداخت میکنند بقیه آن هم بهشکل کامل از سوی دولت پرداخت میشود. نوع پرداختیهای صندوقهای بانکها و شهرداریها هم متفاوت است درحالی که در صندوق تأمین اجتماعی، پرداخت کل مبلغ، از سوی کارگران انجام میشود. ممکن است پرسش شود 20 درصد را کارفرما پرداخت میکند. من میگویم این 20 درصد هم متعلق به کارگران است، چراکه این 20 درصد هم بخشی از حقوق کارگران بوده است که در سال 1354 قانون کار آن را بر عهده کارفرما قرار داده که کارفرما به نمایندگی از کارگر و نام خودش آن را پرداخت کند. این سخن من نیست. آیتالله بهشتی در سال 1358 در یک جلسه پرسش و پاسخ که مشترک میان شاخه کارفرمایی و کارگری حزب برگزار میشد، برابر سؤالی که یک کارفرما از ایشان پرسید، این پاسخ را مطرح کردند. ایشان موضوع صندوقها و نظام بیمهای را به بحث گذاشته بودند و قیاسی میان صندوقهای ایرانی و کشورهای توسعهیافته برقرار کردند. باید تأکید کنم آیتالله بهشتی گذشته از اینکه یک قرآنشناس و فیلسوف برجسته بود، رابط فرهنگی ایران و آلمان هم بود. او شناخت دقیق بر موضوع بیمههای کارگری داشت. در آن جلسه یکی از کارفرمایان از آیتالله پرسید چرا شما میگویید صندوق تأمین اجتماعی بهشکل کامل متعلق به کارگران است درحالیکه ما به عنوان کارفرما 20 درصد از حق بیمه را پرداخت میکنیم؟ شهید بهشتی با یک مثال این موضوع را شفاف کردند. او به تفاوت قیمت کارگر روزمزد و کارگر ثابت یک صنعت اشاره کرد و گفت این تفاوت قیمت، همان حق بیمهای است که کارفرما موظف به پرداخت آن است. دلیل این موضوع هم این است که کارگر به این بیمه نیاز دارد. اگر کارفرما این حق بیمه را پرداخت نکند، کارگر آن پول را در لحظه خرج میکند و در زمان بازنشستگی و ازکارافتادگی به مشکل برخواهد خورد و از پوشش بیمهای محروم میماند. همه اینها نشان میدهد امروز کارفرما 30 درصد حقوق کارگر را به جای حق بیمهاش پرداخت میکند و نوع پرداختیها به سازمان تأمین اجتماعی متفاوت است و از یک جنس نیست. پس امکان علمی و عملی ادغام این صندوقها در هم وجود ندارد. گذشته از آنچه گفته شد، عامل دیگر در نفی ادغام صندوقهای بیمهای این است که حجم بزرگی از اینها ورشکستهاند؛ برای نمونه صندوق فولاد. این صندوق یکی از صندوقهای ورشکسته است که حتی همه اندوختههایش را هم فروخته است، به نقدینگی تبدیل کرده و حقوق پرداخت کرده است؛ اکنون کشتی این صندوق به گل نشسته است. صندوق بیمه روستاییان و عشایر، صندوق بازنشستگی کارکنان کشوری و... هم همین وضعیت را دارند. بررسی دقیق اینها نشان میدهد اغلب ورشکسته شدهاند. یک صندوق توانسته با ممارست روی پای خودش بایستد. تصور همگان بر این بود در سال 1394 صدای شکستن استخوانهای این صندوق هم به گوش میرسد و حقوق بسیاری از بازنشستگان دیگر پرداخت نشود. با دوراندیشیهایی این صندوق توانسته خودش را روی زمین بکشد و پیش برود و متوقف نشود. این تنها صندوقی است که توانسته تا حدی به امورات خودش رسیدگی کند. حال ممکن است این پرسش ایجاد شود که تجمیع چگونه میتواند به تأمین اجتماعی ضربه بزند؟ روشن است؛ تجمیع صندوقهای بیمهای باعث میشود همه صندوقهای ورشکسته بیایند و درون تأمین جای بگیرند. این روند باعث میشود صندوقی که میتواند حداقل تا 10 سال دیگر از بحران بگریزد، یکساله دچار بحران شود. آنگاه سرنوشت تحت پوششهای تأمین اجتماعی هم مانند سرنوشت بازنشستگان فولاد خواهد شد. دولت متأسفانه گمان میکند به شکل کامل در حال پرداخت منابع صندوق بازنشستگی کشوری است؛ پول صندوق فولاد را هم کامل و پول روستاییان را هم پرداخت میکند؛ پس چه دلیلی دارد صندوق تأمین اجتماعی مجزا باشد؟ متأسفانه تصویر دقیق و درستی از وضعیت این صندوقها در ذهن ندارد. آنها گمان میکنند میتوانند با منابع سازمان تأمین اجتماعی تعهدات سایر صندوقها را هم پوشش دهند. به بیان سادهتر، دولت گمان میکند سازمان تأمین اجتماعی آنقدر ثروتمند است که میتواند جور دیگر صندوقها را هم بکشد. پس اعتقاد دارد اگر این صندوقها در تأمین اجتماعی ادغام شوند، مدیریت واحد میتواند بحران ورشکستگی آنها را حل کند. این در حالی است که واقعیت چیز دیگری است. چنین ادغامی میتواند بهسرعت بحران را در تأمین اجتماعی هم نشر دهد و این سازمان را به گل بنشاند. با دو نکتهای که به آن اشاره شد، روشن میشود چرا کارگران و کارفرمایان همهوهمه از موضوع ادغام صندوقهای بیمهای در هم نگران هستند. ای کاش دولت کمی دقیقتر و جامعتر به این موضوع نظر کند تا حداقل یکی از معدودصندوقهایی که هنوز نیمهجانی دارد، سر پا بماند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.