شعری که ادامه شهر است
بوریس پاسترناک، شاعری است که در سال ۱۹۳۴ در اولین کنگره نویسندگان روسیه به عنوان تأثیرگذارترین شاعر روسیه انتخاب شد. او در مدت بیست سال، یعنی از ۱۹۱۴ که با مایاکوفسکی و دیگر شاعران سمبولیست و فوتوریست روس آشنا شد، بیش از ده مجموعه شعر منتشر کرد. در زبان فارسی چندان به شعر او توجه نشده است. ترجمههای پراکندهای، گاه از سوی شاعرانی که دستی در ترجمه داشتهاند انجام شده است، مانند خانلری و شاملو، اما میتوان گفت پاسترناک شاعر هنوز به فارسیزبانان شناسانده نشده است. تنها یک دفتر از شعرهای او، یا به عبارتی گزینهای از شعرهای او، با ترجمه فرشته ساری به شکل کتاب در دسترس است و جز برخی از ترجمههای پراکنده که از آنها یاد شد و چند ترجمه دیگر، کتابی در زبان فارسی از شعرهای پاسترناک وجود ندارد. «زندگی خواهر من است» نام آن کتاب است که ترجمهای است از کتابی با نام «هنر و جادو، همراه مجموعهای از شعرهای پاسترناک». این کتاب برای اولینبار سال ۱۳۶۹ منتشر شده و اکنون نیز دوباره تجدید چاپ شده است. «زندگی خواهر من» نام مجموعه شعری از دفترهای پرشمار پاسترناک است که آن را در زمان شکلگیری و پیروزی انقلاب اکتبر نوشته است، سال ۱۹۱۷. البته دفتر شعری که به فارسی برگردانده شده، نام خود را از آن مجموعه شعر وام گرفته است اما ترجمه آن کتاب نیست، بلکه ترجمهای است از گزیده شعرهای پاسترناک، به همراه مؤخرهای بهنسبت طولانی از اوزورف که در آن شعر پاسترناک معرفی شده است. مؤخرهای که نیمی از کتاب را شامل میشود. اوزورف در این مؤخره که با عنوان فرعی «زمینه و تقدیر» نامگذاری شده، به شکلی زندگینامهای و تاریخی محصول پیش از پنجاه سال ادبیات و فکر پاسترناک را بررسی کرده است. البته نه خودش قصد داشته زندگینامه بنویسد و نه این نوشته را باید زندگینامه پاسترناک دانست. دورهای که پاسترناک در آن زندگی کرد، هم برای جهان و هم برای روسیه، دورهای ویژه و بیمانند بود. او در طول زندگیاش شاهد سه انقلاب بود، از ۱۹۰۵ تا ۱۹۱۷، پس از آن شاهد سه جنگ، جنگ جهانی اول و جنگ داخلی و جنگ جهانی دوم. برای پاسترناک چیزی خارج از انسان و البته خارج از طبیعت وجود ندارد. البته اگر همین نگاه را بسط دهیم، میتوان گفت بین شعر و زندگی نیز دوگانهای وجود ندارد. به گفته یوزف گورا، مترجم پاسترناک به زبان چک، میتوان گفت که اشعار پاسترناک ادامه شهر است. او نوشته هنگامی که روی ترجمه پاسترناک کار میکرده، پس از کار و هنگام قدمزدن در شهر احساسش این بوده است که در ادامه کارهای پاسترناک گام برمیدارد و پس از بازگشت به کار، در شعرهای پاسترناک، شهر را مییافته. اوزورف این نگاه ویژه به زندگی را در آثار پاسترناک توضیح میدهد. از نظر پاسترناک زندگی چیزی است که باید آن را مضمون اصلی هنر دانست و نه مقولهای در کنار مقولههای دیگر. او درباره نگاه هنری پاسترناک مینویسد: «زندگی به تعبیر پاسترناک، یک مقوله نیست بلکه مضمون اصلی هنر است. زندگی آغاز و فرجام هنرمند است. این اشتیاق تا حد امکان شعر پاسترناک را را به زندگی روزانه نزدیک میکند.» اگر به این شکل به اشعار پاسترناک نگاه کنیم، وحدتی در تمام آثارش مییابیم و دیگر مجبور نیستیم از دوگانه طبیعت و انسان یا چگونگی در کنار هم قرارگرفتن مقولات مختلف در شعر پارسترناک سخن بگوییم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.