تأثیر قیمت جهانی نفت بر شاخصهای بورس ایران
تغییر و نوسانات بهای جهانی نفت خام چه با کاهش و چه با افزایش خود با توجه به نوع فعالیت صنایع مختلف، میتواند به دو صورت مستقیم یا غیرمستقیم بر عملکرد و سودآوری صنایع و گروههای مختلف و به تبع آن قیمت سهام در نمادهای مختلف بازار و در نهایت شاخص کل بورس تأثیرگذار باشد. اما در نگاهی خاصتر و ویژهتر شرکتهای پالایش نفت و پتروشیمی ازجمله گروههایی هستند که این تغییرات قیمت جهانی نفت خام میتواند به صورت مستقیمتری بر آنها تأثیرگذار باشد. در این تحقیق به رابطه این دو مقوله (بهای جهانی نفت و شاخص بورس) بهخصوص در بازار سرمایه و بورس ایران خواهیم پرداخت و تأثیر تغییرات قیمت جهانی نفت را که در سه سال گذشته سقوط قیمتی چشمگیری در کنار سقوط قیمت فلزات جهانی و رکود اقتصادی کشور داشته، بررسی کرده و در ادامه شرایط سختی را که این تأثیرات برای بورس کشور رقم زده تحلیل خواهیم کرد. رابطه مفروضات قیمت نفت و شاخصهای بورس: آنچه مسلم است در میان شاخصهای بورس، سهم تأثیرپذیری بازار شرکتهای پالایشگاهی و پتروشیمی در بازار بورس ایران به واسطه رابطه مستقیمش نسبت به بازارهای جهانی بیشتر بوده و تقریبا 30 درصد از ارزش بازار ایران بهطور مستقیم به قیمت نفت وابسته است. بنابراین میتوان گفت بورس اوراق بهادار تهران مانند بورسهای جهانی تحتتأثیر کامل قیمت نفت قرار گرفته و انتظار میرود قیمتها بیشترین تأثیر لازم را از قیمت نفت برده باشند. در نمودار زیر نیز سهم گروههای تأثیرپذیر از قیمت در نمودار مشخص شده است. گروه پتروشیمی بیشترین تأثیر در شاخص را به علت حجم بالای بازار آن دارد و این گروه بهتنهایی 27 درصد از بورس تهران را در اختیار دارد. پس از این گروه نیز گروه پالایشی قرار دارد که در حدود پنج درصد ارزش بازار در اختیار آن است. در مجموع باید گفت مواردی چون افزایش عرضه نفت مازاد و نیز بالارفتن آمار ذخیره نفت در کشورهای صنعتی و مصرفکننده، بزرگترین تهدید این روزهای بازار نفت بهویژه برای اقتصادهایی است که کماکان به نفت وابستهاند و تأثیرات شوکهای وارده به این اقتصادهای نفتی به همه بازارها و اهالی آنها از جمله معاملهگران بورس وارد خواهد شد. درحالیکه بیش از 30 درصد ارزش بازار بورس تهران وابستگی مستقیم به قیمت جهانی نفت دارد، باقی گروهها نیز از این تغییر بیبهره نیستند. نمودار زیر درصد تأثیر متغیر قیمت نفت بر شاخص را در 350 روز گذشته نشان میدهد. روند سبز بیانگر شاخص در صورت تغییرات قیمت نفتی و روند قرمز بیانگر شاخص واقعی است. همانطور که از نمودار نیز مشخص است، قیمت نفت تأثیر آنی بر شاخص بازار دارد. براساس نمودار ذیل نیز مشخصا در شرایطی که قلههای قیمت وجود دارد متغیرهای سیاسی بینالمللی هم میتواند نقشآفرین باشد. در نمودار زیر نیز سه قله قیمتی وجود دارد که مربوط به آذر ماه سال گذشته، بیانیه لوزان و توافقنامه وین در سال جاری است. تأثیر دیگر تغییرات با روند آبیرنگ نمایش داده شده است، عواملی از جمله قیمت فلزات جهانی که بر این روند مؤثر هستند. بنا بر نظر کارشناسان، قیمت فلزات جهانی دومین عامل تأثیرگذار بر روند بازار سهام است. با آنکه قریب به اتفاق فعالان بازار انتظار داشتند در پی اعلام قیمت نهایی و سقف تولید اوپک، شاهد تغییر روند بازار در جهت مثبت و ایجاد رونق در این بخش از فعالیتهای اقتصادی باشیم ولی در یک رویکرد غیرقابلانتظار، شاهد بیتفاوتی و استقبالنکردن سهامداران و فعالان بازار به این رویداد مهم هستیم. در نمودار زیر نیز این موضوع تصدیق میشود. روند سبزرنگ تأثیرات نفت بر بورس تهران را با یک وقفه 50روزه نشان میدهد. نمودار زیر نیز نشان میدهد علاوه بر تأثیر آنی متغیر نفت بر بازار بورس، تأثیرات واقعی آن که با یک وقفه مشخص میشود، روند بورس را میسازد. مورد جالبتوجه تأثیرات منفی بیشتر متغیر مذاکرات بر این روند است. همانگونه که مشخص است، پس از بهتعادلرسیدن بازار در این سهماهه، روند بازار با روند بازار براساس تغییرات قیمت نفت همسو بوده و این امر نشان از تأثیر بالای تغییرات قیمت نفت بر کلیه صنایع بازار دارد. در اینصورت میتوان اینگونه تعبیر کرد که توجه سهامداران از تغییرات آنی به سمت تغییرات ثبتشده در صورتهای مالی بیشتر جلب شده که نشان دهنده منطقیشدن بازار است. نتیجهگیری: با نگاهی کلانتر به دو سال گذشته، بازار سرمایه و بورس ایران (سالهای 2014 و 2015) راکد بود که این ناشی از کاهش قیمتهای نفت همسو با تحریمهای نفتی و بانکی، بر بازار سهام تأثیر منفی میگذارد و رکود این بازار را سبب میشود. اما با اجرائیشدن برجام (برنامه جامع اقدام مشترک) در ژانویه 2016 (دی ماه 94) و لغو تحریمهای نفتی و بانکی، ورق در بازار سرمایه برگشت و شاخصها روند صعودی به خود گرفتند و شاخص کل از 65 هزار واحد به 79 هزار واحد صعود کرد و ارزش آن 20 درصد افزایش یافت. سیاست روشن وزارت نفت مبنی بر رساندن تولید نفت به سطح پیش از تحریم و استقبال شرکتهای بینالمللی از سرمایهگذاری در بخشهای مختلف اقتصادی ایران از جمله انرژی، خودرو و بورس، آینده روشنی را برای بازار سرمایه این کشور ترسیم کرده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.