|

شرق‌شناسانه وارونه

سیدفرید العطاس در نشست «پژوهش‌های علوم انسانی و چالش‌های پیش‌رو»: نخستین بحث درباره علوم انسانی مسئله شرق‌شناسي و بینش شرق‌محورانه است. البته من با مفهوم شرق‌شناسی موافق نیستم و به‌جای آن از کلمه اوریانتالیسم استفاده می‌کنم. وقتی دانشگاه‌ها در اوایل قرن 19 در کشورهای اسلامی و غیراسلامی با مدل اروپایی تأسیس شدند، عده‌ای از اندیشمندان کشورهای غیر‌غربی و غیرمسلمان مانند ریزال از فلیپین به نقد نگاه شرق‌شناسانه به علوم انسانی پرداختند چراکه معتقد بودند این روش‌ها و متن‌ها نمی‌تواند پاسخ‌گوی جامعه باشد. از آن دوران تقریبا سه تا پنج نسل گذشته و نقدهایی که امروز در کشورهای غیرغربی نسبت به علوم انسانی غربی مطرح می‌شود هیچ‌گاه به سوی جلو حرکت نکرده است، ما امروز درگیر علوم انسانی شرق‌شناسانه شده‌ایم و در آنجا گیر کردیم. نقدهای فعلی بیهوده‌اند چراکه افق جدیدی را برای ما باز نمی‌کنند. همچنین نقدهای ما از عمق کافی برخوردار نیستند چراکه نگاه اروپامحور، شرق‌شناسانه و غربی کاری برای ما نمی‌کند و با وجود اعتبار علمی این رویکردها راهی برای ما نمی‌گشاید. اساسا نقدهای ما به چرخه تکرار افتاده و نقدهای نسل اول و دوم را مطرح می‌کنیم و این نقدها نیز راهی به پیش نمی‌برد. اگر ما بخواهیم از این نگاه‌های تکراری عبور کنیم تنها راهکار این است که مفاهیم جدیدی خلق کنیم. بنابراین اگر بخواهیم از رویکرد اروپامدارانه عبور کنیم باید گرفتار مغالطه‌هایی چون تغيير علوم انسانی نشویم چراکه من این را حرکت شرق‌شناسانه وارونه می‌دانم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.