هفته پژوهش و بیارجی پژوهش
انصار امینی
اگر به پژوهشگر وظیفهمند قائل باشیم، وظیفه پژوهشگر، روشنکردن افکار جامعه و بازکردن دری برای ذهنهای بسته است و او کسی است که ساعات عمرش را به مطالعه، جستوجو و اندیشیدن و نوشتن اختصاص میدهد تا در جهت ارتقای کشورش گام بردارد. برایناساس، پژوهشگر باید از لحاظ مالی تأمین باشد تا امنیت فکری برای آثارش داشته باشد. در کشورهای مختلف جهان، سهم بودجه تحقیق و توسعه از تولید ناخالص داخلی یکی از مهمترین شاخصهای تعیینکننده میزان ارتقای کیفی آموزش عالی و توسعهیافتگی است. این در حالی است که در ایران قریب نیم درصد از تولید ناخالص داخلی به پژوهش اختصاص یافته است و اکثریت پژوهشگران بیرون از مدار دولت، امنیت مالی ندارند. سؤال این یادداشت این است که آیا نامیدن یک هفته به نام پژوهش میتواند در بُعد عملی نتایج مثبتی برای بالابردن سطح پژوهش کشور به بار بیاورد؟ بیشک ریشه پاسخ به این سؤال را باید در دانشگاه جست. دراینباره میتوان مدعی شد در همه کشورهای توسعهیافته جهان، بودجه اختصاصی به مراکز پژوهشی و دانشگاهها و احترام به پژوهشگر بسیار اهمیت دارد و سیستم قدرت در این کشورها، مقام پژوهشگر را از لحاظ مادی و معنوی ارجمند میداند. برهمیناساس است که در کشورهای پیشرفته، پایاننامههای دانشجویان بهعنوان برگههای تولید علم برای توسعه کشور نگریسته میشوند، نه کاغذپارههایی که در کتابخانههای دانشگاهها خاک میخورند! هر ساله هفتهای به نام هفته پژوهش با پوشش رسانهای گسترده برگزار میشود، چندنفری سخنرانی میکنند و آمارهایی را درباره تعداد مقالات ایرانیان اعلام میکنند، بدون آنکه اتاقهای فکر مداومی برای ساماندهی به وضعیت اسفبار پژوهشگران بدون پشتوانه و فارغالتحصیلان متخصص در سال تشکیل شود. دانشگاهها پر از افرادی شده که دغدغه پسوند «دکتر» و «مهندس» دارند، پس دلیلی برای یادگیری چیستی تحقیق و پژوهش در خود نمیبییند و دانشگاهها نیز به چند صفحه از مطالب کپیشده از طرف دانشجو برای دادن نمره قبولی اکتفا میکنند معدود دانشجویان کوشا و نخبهای هم که روشهای تحقیق را فراگرفتهاند و دغدغه کشف و جستوجو در تخصص خود را دارند، به دلیل بیکاری پس از فارغالتحصیلی، در مشاغل کاذب یا بنگاههایی مانند پایاننامهنویسی مشغول به کار میشوند و مجبور به نوشتن پایاننامههای افرادی که بعضا مسئولان نهادهای مختلف و مهم هستند. هفته پژوهش هرساله در حالی برگزار میشود که استادانی که وظیفه تعلیم روش پژوهش را در دانشگاهها دارند، میل معلمی را به دلایلی در خود نمیبینند. یکی از این دلایل میتواند نداشتن حقوق مناسب برای اداره زندگی معمولی باشد و همین دلیل موجب میشود استاد، حوصله مطالعه و آموزش به دانشجویان را نداشته باشد، دلیل دیگر نیز میتواند ورود «استادان رانتی» در سیستم آموزش باشد؛ کسانی که بهواسطه روابط و نه تخصص، توانستهاند کرسی معلمی در دانشگاه را از آنِ خود کنند. مجموع این مشکلات، زنگ خطری برای کشور است و اینکه نامیدن یک هفته به نام پژوهش، بدون آسیبشناسی عملی راه به جایی نمیبرد. چنانکه بیتوجهی تمام سال به پژوهشگران متخصص، راه را برای کسانی باز میکند که بهواسطه روابط پنهان میتوانند بودجه کشور را هدر دهند؛ کمااینکه در جریان تقلب علمی 282 پژوهشگر ایرانی در مجله اسپرینگرنیچر، نمود پژوهشگران رانتی مشهود بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.