انسان سیار و سکونت در جهان
کامران آقایی: 1- مامک کوچولو هفتساله است و در آلمان به مدرسه میرود. پدر مامک ایرانی است و مادرش از جمله لهستانیهایی است که در آلمان بزرگ شدهاند. ایرانیبودن، خوشایند مامک است؛ زیرا پس از آنکه معلم مامک فهمید او ایرانی است، گفت گوته که بزرگترین شاعر آلمانی محسوب میشود، اشعار حافظ، شاعر ایرانی را از خود برتر خوانده است. معلم همچنین به روش خود گفت، تئاتری دیده است که در آن دختر فردوسی، شاعر ملی ایران، از پذیرش هفت شتر با بار طلای پادشاه خودداری میکند؛ زیرا شاعر وصیت کرده كه شعرش سنگبنای یک زبان و تمدن را گذاشته است و با طلا ارزشگذاری نمیشود. مامک در سفرش به ایران، تختجمشید و اصفهان را دیده است و با کمک پدرش، ماکتی از پاسارگاد ساخته و برای همکلاسیهای خود توضیح داده است که در آن مزار رو به آفتاب، کورش بزرگ انسانها را به مهرورزی، رواداری و عدل میخواند و گور ساده خود را بهعنوان یکی از بزرگترین کشورگشایان تاریخ، به گواهی میگیرد. مامک در خانه با مادرش به زبان لهستانی صحبت میکند و زبان او با پدرش فارسی است. مامک کوچولو، دوست دارد در آینده سفیر صلح و مترجم سازمان ملل شود و در یک گروه بزرگ موسیقی، ویولن بنوازد. نکته جالب درباره مامک کوچولو، این است که او سرخوشانه از فرهنگی به فرهنگ دیگر تردد میکند؛ مانند چاپلین بازیگوش که در فیلم «سیرک» از آینهای به آینهای دیگر، ورمیجهد. با این توصیف، بخشی عظیم از چشمانداز آینده و شهروندی جهان به دست میآید. آن چشماندازی که در آن، هر فرهنگ در نمایشگاه جهانی، کالای خود را عرضه میکند و خریدار اجناس تعالیبخش فرهنگهای دیگر میشود. 2- این گفتار در نقطهای پایان یافت که امر دیگری پیش آمد کرد. نظیف، پدر شایان کودک افغان، در ویلایی در شمال سرایدار است. نظیف 30ساله است و دوساله بوده که به ایران مهاجرت کرده است. او میداند اهل هرات است؛ اما هیچ تصوری از شهرش ندارد و شناخت او نیز از افغانستان، به خویشاوندانی بازمیگردد که با آنها مراوده دارد. نظیف فارسی را همانند یک تهرانی، گیرم با اندکشباهتی به یکی از روستاهای آن، صحبت میکند و صورتش با اندکی تیرگی، به چهره یکی از اهالی نجیب در مرکز و جنوب ایران شبیه است. نظیف در کارش بسیار جدی است و در محل به تمثیل درستکاری مبدل شده است. به شایان یاد دادهاند پس از برخورد با غریبه، دست خود را دراز کند و بیاجازه بزرگتر- هر که باشد- به میوهها و غذاهای میز دست نزند. شایان را به مدرسه راه ندادهاند و نظیف میگوید مراجعه او به آموزشوپرورش و استانداری و فرمانداری، نافرجام مانده است. نظیف کمسواد است و از تحصیل تصور مبهمی دارد؛ اما پیش خود، این نتیجه را گرفته است که تحصیل تنها گریزگاه فرزند او از وضعیت فعلی است و سبب میشود او درک بهتری از جهان و انسانها پیدا کند. بهاینترتیب، این استدلال نزد او یکسر بیفایده است که آموزشوپرورش ایران در زیر انبوهی از فرمانهای غیرکارشناسی و نظام بوروکراتیک درهمپیچیده و مدیران بیانگیزه، به نهایت فرسودگی افتاده است و به جای تربیت افرادی که شیفته معرفتآموزی و آیین شهروندی باشند و همکاری و همدلی را اساس یک زندگی پرثمر بدانند، در بهترین سنین یادگیری، آنان را برای تستزنی مبتنی بر حذف رقبا آماده میکند. اگرچه انضباط و حسن معاشرت و پرتلاشی، برای نظیف محمل آسایشی ساخته است؛ اما با رنج اخیر، او دانسته است که وطن او نه در مکان که در زمان واقع است و آن روروئکی که شایان کوچک با آن طول و عرض باغ را درمینوردد، رو به سوی افقی مبهم دارد؛ افقی که برای نظیف تقدیری ناگزیر است و او از محاسبههای پیچیده آن سردر نمیآورد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.