|

گور همگانی نشان خوارداشت است

میر‌جلال‌الدین کزازی

تا آنجا که من می‌دانم، همواره در درازنای تاریخ شناخته‌شده ایران، گور‌های همگانی هنگامی پدید می‌آمده است که زمان و توان برای آنکه کشتگان را یک‌به‌یک بر پایه هنجار و آیین به جهان دیگر گسیل بدارند، نبوده است. گاه نیز برای آنکه کشتگان را ارج ننهند، در همین گور‌ها جای می‌دادند. من به یک نمونه بسنده می‌کنم که در شاهنامه فردوسی بزرگ هم چندباری از آن سخن رفته است. در شاهنامه هست که پهلوان‌های ایرانی از سر بیم‌دهی یا خوار‌داشت، به هماورد می‌گفتند که اگر دست از ستیز و دشمنی برندارد، او را خواهند کشت و پیکر او را در آوردگاه رها خواهند کرد تا توشه کرکسان و لاشخوران شود. گورهای همگانی که آدمیان را در آنها بر هم می‌افکنند و تود‌ه‌ای از لاشه‌ها پدید می‌آورند، نشانه‌ای هولناک از خوارداشت و به‌هیچ‌گرفتن آنان است؛ زیرا که مرگ مانند زادن، بزرگ‌ترین رخداد در زندگانی آدمیان است؛ ازهمین‌روست که در فرهنگ‌های گوناگون از آن میان به‌ویژه در فرهنگ ایرانی این دو رخداد را آیین‌هایی پیچیده و گسترده همراه بوده است. به‌هنگام زادن، آیین سور رواج دارد و گاه مرگ هم آیین سوگ! هنگامی که آیین و هنجار سوگ در مرگ کسی برگزار نمی‌شود، برترین نشانه خوارداشت آن کس است. یونانیان باستان بر این باور بوده‌اند که اگر پیکر درگذشته‌ای را به آیین نسوزانند، روان او در جهان پس از مرگ همواره سرگشته و پریشان و بی‌جایگاه خواهد بود تا آن زمان که این آیین درباره او انجام پذیرد!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.