شهر باستانی «پالمیرا» برای بار دوم به دست داعش افتاد
بدهبستان پیروزی و شکست
«پالمیرا»، آبادی میان کویر که درختان نخل دور تا دور آن را احاطه کردهاند، اینروزها میان داعش و دولت سوریه دست به دست میشود. 9 ماه پس از آنکه نیروهای دولتی سوریه با همراهی جنگندههای روسی، گروه تروریستی «داعش» را از شهر باستانی پالمیرا بیرون راندند، داعش دوباره با استفاده از خلأ امنیتی سوریه و متمرکزشدن نیروهای دولتی برای بازپسگیری «حلب»، به این شهر بازگشته است؛ شهری که درست در 215 کیلومتری «دمشق»، پایتخت سوریه، قرار دارد و چهارراه استراتژیک ارتباطی میان پایتخت سوریه با شرق این کشور و کشور همسایهاش، یعنی عراق است. پس از چند روز مبارزه پرتنش میان نیروهای دولتی سوریه و داعش در حومه شهر پالمیرا، حالا بسیاری از فعالان و ناظران سقوط این شهر را تأیید میکنند. «مامون عبدالکریم»، رئیس سازمان میراث باستانی سوریه، در گفتوگویی تلفنی بر این خبر اینگونه صحه میگذارد: «فاجعه اتفاق افتاده است. امیدم را از دست دادهام، به نظر میرسد ما شهر را از دست دادهایم». ارگان خبری داعش هم پیروزی خود در نبرد روز یکشنبه را تأیید کرد و گفت سربازان این گروه کنترل کامل شهر پالمیرا را برای بار دوم به دست گرفتهاند. ماه می سال گذشته میلادی، نیروهای داعش پس از محاصره یکهفتهای که به عقبنشینی جمعی ارتش سوریه منجر شد، توانستند کنترل پالمیرا را به دست گیرند. هیچچیز از وحشیگری نیروهای داعش در امان نماند و شهری که سالها با آثار باستانی به نام خود با صلح و صفا زندگی کرده بود ناگهان به ویرانه تبدیل شد. داعشیها خیابان به خیابان و محله به محله رفتند و بر بسیاری از موزهها و عمارتهای کهن این شهر تاختند. معبد دو هزارساله «بل شمیم» و «طاق پیروزی» را منفجر کردند و «خالد الاسد»، باستانشناس برجسته و 82 ساله سوری، را هم در کنار دیگر آثار باستانی پالمیرا قربانی کردند. این فقط بخشی از خشونت داعش بود. در همان ماههای ابتدایی کنترل پالمیرا، داعش بیش از 25 سرباز سوری را در آمفیتئاتر این شهر به صف کشید و برای اولینبار از نوجوانانی بین 13 تا 14 ساله برای اعدام جمعی آنها استفاده کرد. امادر ماه مارس سال جاری ارتش سوریه به همراه جنگندههای روسیه در عملیاتی که نشاندهنده احیای ارتش سوریه هم بود، توانستند پالمیرا را دوباره پس بگیرند و کوتاه زمانی پس از آن هم مسکو در همان سالن آمفیتئاتری که سربازان سوریه کشته شده بودند، کنسرت موسیقی برگزار کرد تا خاطره آن اعدام جمعی را از حافظه مردم پاک کند. حالا و درست در زمانی که در سوریه و عراق فشار بر داعش در شهر رقه و موصل به اوج رسیده، این گروه، شهر باستانی پالمیرا را تصرف کرده است. بااینحال اینبار هراس تخریب آثار باستانی کمتر است، چراکه عبدالکریم میگوید تقریبا همه آثار باستانی این شهر پیشتر به دمشق منتقل شدهاند؛ حرکتی آگاهانه برای حفظ بخشی از میراث باستانی این شهر که تقریبا همه مردم سوریه پس از شش سال جنگ داخلی درباره آن اتفاق نظر دارند. اما ساختمانهای باقیمانده در این شهر قدیمی که در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار دارد، هنوز هم در معرض خطرند؛ ساختمانهایی مثل آمفیتئاتر پالمیرا و دژ باستانی. حالا شهری که آن را «مروارید صحرا» میخوانند، به کلی در اختیار داعش است اما دیگر از آن شش هزار جمعیتی که شهر را زنده نگه میداشتند، خبری نیست؛ اکنون و پس از حدود شش سال جنگ داخلی، تقریبا همه مردم این شهر را ترک کردهاند و حتی سال گذشته و با شکستخوردن داعش در این شهر هم به خانههای خود بازنگشتند. عبدالکریم میگوید: «ما فقط میتوانیم به درگاه خدا برای حفاظت از پالمیرا دعا کنیم و از جامعه جهانی بخواهیم از پالمیرا محافظت کند، چراکه این شهر واقعا پلی بین شرق و غرب است. در غیر این صورت ما باید برای تخریب بیشتر آثار باستانی سوریه گریه کنیم».داعش در حالی توانست بار دیگر پالمیرا را تصرف کند که براساس بسیاری از گزارشها نیروهای دولتی سوریه توانستهاند بیش از 90 درصد مناطق تحت کنترل شورشیان در شرق حلب را در اختیار بگیرند. در این میان سقوط دوباره پالمیرا بسیاری را شوکه کرده است اما حالا بیش از همه، توانایی سوریه در نگهداشتن قلمروهایش حتی با حمایت روسیه و تجربه سالها جنگ، محل سؤال است. داعش در حالی توانست بالاخره روز یکشنبه و پس از چهار روز نبرد سنگین، پالمیرا را تحت کنترل خود درآورد که جنگندههای روسیه فقط در یک شب بیش از 60 بار مواضع داعش را هدف قرار دادند. اختلافها و تضاد منافع قدرتهای جهانی و منطقهای در کنار چنددستگی طرفهای درگیر، جنگ سوریه را کشدار کرده است اما به باور عبدالکریم این بار جامعه جهانی باید برای نجات پالمیرا متحد شوند. او میگوید: «این مسئلهای سیاسی نیست. پالمیرا، یک گنجینه بینالمللی است».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.