|

مدرسه‌اي كه موزه مي‌شود

فرزانه ابراهیم‌زاده : اختلاف ساده میان میرزا محمود احتشام‌السلطنه و میرزاحسین رشدیه باعث شد دومین مدرسه تهران در اردیبهشت 1277 شمسی افتتاح شود؛ مدرسه‌ای که حالا در آستانه 118سالگی قرار است با نمایش اسناد تاریخی و خاطرات دانش‌آموزان صاحب‌نامش، درهای موزه خود را به‌عنوان یکی از نخستین موزه‌های مدارس در شهر تهران باز کند. اختلاف از آنجا شروع شد که رشدیه برای دخل‌وخرج مدرسه‌اش باید به انجمن معارف که از سوی گروهی از فرهنگ‌دوستان در حدود سال 1276 در مدرسه رشدیه تأسیس شده بود، حساب پس می‌داد. مدرسه رشدیه برای همه این افراد که نام‌هایی چون حاج میرزا یحیی دولت‌آبادی، مفتاح‌الملک و ممتحن‌الدوله در میانشان بود، اهمیت زیادی داشت. این مدرسه بعد از دارالفنون که در دی‌ماه 1230 شمسی با تلاش میرزا تقی‌خان فراهانی پا گرفت، نخستین مدرسه ابتدایی و مدرن ایران به‌شمار می‌رفت که قرار بود بعد از پنجاه‌وچندسال جای خالی آموزش ابتدایی را پر کند. رشدیه برای افتتاح این مدرسه در تهران راهی طولانی را طی کرده بود و هفت‌ بار در تبریز و مشهد مدارسی راه انداخته بود؛ مدارسی که چند روز بعد از افتتاح به‌خاطر حمله برخی از مکتب‌داران و افرادی که مخالف آموزش‌های مدرن در ایران بودند بسته شده بودند. او با همراهی امین‌الدوله صدراعظم توانست مدرسه رشدیه را در تهران حفظ کند. انجمن معارف هم برای نگهداری این مدرسه و کمک به گسترش آموزش‌وپرورش افتتاح شد، اما درست در پنجمین جلسه این انجمن بود که ماجرای آن اختلاف شروع شد. رشدیه قصد داشت به بچه‌ها ناهار مجانی بدهد. این موضوع، هزینه‌های مدرسه را بالا می‌برد. همین باعث شد تا احتشام‌السلطنه جوان که خزانه‌دار انجمن بود، با درخواست او مخالفت کند و اما بالارفتن هزینه‌های مدرسه رشدیه به‌خاطر تأمین ناهار دانش‌آموزان مدرسه باعث اختلاف میان احتشام‌السلطنه و میرزا حسن رشدیه شد. این اختلاف درنهایت با آنکه با پادرمیانی امین‌الدوله، صدراعظم اصلاح‌طلب مظفرالدین‌شاه، به آشتی ختم شد، در هفتمین جلسه انجمن معارف در خانه وزیر علوم به پیشنهاد احتشام‌السلطنه به راه‌اندازی دومین مدرسه ابتدایی پایتخت منتهی شد. در تمام این مدتی که موزه مدرسه علمیه در حال آماده‌شدن بود، مدام به این فکر می‌کردم که اگر یکی از این دو طرف دعوا؛ یعنی احتشام‌السلطنه که بعدها رئیس مجلس شورای ملی شد یا میرزا حسن رشدیه که همین روزها سالروز درگذشتش است، کوتاه آمده بودند و کمی نرمش به خرج داده بودند این مدرسه این‌طور پا نمی‌گرفت تا از پس بارها تغییر جا، باز هم نام علمیه را حفظ کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.