|

بحران هویت در اندونزی

اندونزی مدرن گواهی بر انتقال به دموکراسی و ایجاد یک چارچوب قانونی است که در آن برابری، امنیت و آزادی برای همه شهروندان فارغ از هرگونه تبعیض تضمین شده باشد. از اصلاحات سال 1998 (دوران انتقال بعد از سرنگونی سوهارتو، دیکتاتور این کشور) اندونزیایی‌ها شاهد آن بودند چگونه اصلاحات سیاسی می‌تواند منجر به آزادی بیان، یکسان‌سازی نقش احزاب سیاسی - از جمله احزاب اسلامی - شده و موجب شود مردم در انتخاباتی آزاد و شفاف حقوقشان را به دست آورند. اما اكنون دو دهه بعد از این اصلاحات، شاهد بحران سیاسی معنادار در کشور هستیم که بیانگر شکافی وسیع بین آنهایی است که از دولت قانونی دفاع می‌کنند و کسانی که از اسلام به عنوان پایه‌ای برای مقابله با تکثرگرایی موجود در بطن سیاست‌های دموکراتیک معاصر استفاده می‌کنند. این رویکرد جدید از اندونزیایی‌ها می‌خواهد هویت خود را به عنوان بخشی از یک «امت» تلقی کنند و این امر را فراتر از عضویت در یک حزب یا رأی‌گیری سیاسی بدانند. به‌این‌ترتیب هویت مذهبی می‌رود جایگزین حق شهروندی به عنوان کلید اصلی پیکره اجتماعی شود. افزایش درخواست‌ها برای کافرپنداری فرماندار جاکارتا (سباکی تجاهجا، یک مسیحی چینی‌تبار که اهوک نامیده می‌شود)، امروزه به بزرگ‌ترین چالش برای جاکویا (جاکو ویدود)، رئیس‌جمهور کشور، تبدیل شده است. اهوک به صورت رسمی 16 نوامبر به عنوان مظنون از سوی پلیس ملی اندونزی معرفی شد. این کمتر از دو هفته بعد از فشارهایی بود که از سوی رادیکال‌ها و مسلمانان محافظه‌کار اعمال می‌شد. آنها ده‌ها‌ هزار نفر را در چهارم نوامبر به مرکز جاکارتا کشاندند تا خواستار محاکمه اهوک شوند. ادعای کافرپنداری اهوک به وسیله فتوای شورای علمای اندونزی نیز تأیید شد. این گروه شبه‌دولتی در دوران حکومت سوهارتو یعنی در سال 1970 تأسیس شده و به طور معمول نقشی مقتدرانه را در مسائل سیاسی اندونزی بازی می‌کند. این موضوع چند هفته در محافل اندونزی مورد بحث و مشاجره بود که برای تفسیر قرآن علاوه بر کتاب باید از نظر علما هم استفاده شود. باوجود این بحث‌های آزاد و گسترده، کسانی که به اهوک حمله می‌کنند به صورتی تزلزل‌ناپذیر بر این باورند او به دین توهین کرده است. این درحالی است که این نامزد و ديگراني که با نظر چنین افرادی همراه نیستند، «لیبرال» تلقی می‌شوند. هویت سیاسی این موضوع قبل از هر چیزی یک مسئله سیاسی بوده و بیانگر اختلاف سیاسی چند لایه و کهنه‌ای بین سیاست‌مداران جاکارتاست. «حبیب رزاق»، رهبر گروه جبهه دفاع از اسلام، یکی از اعضای اقلیت عرب‌تبار اندونزیایی در جاکارتا به شمار می‌رود که با بومیان این منطقه (بتاوی‌ها) ارتباط نزدیک دارد. همچنین رئیس‌جمهور سابق و بسیار محافظه‌کار یعنی «سوسیولو هویونو» نیز متهم به آن است که در پشت این راهپیمایی قرار دارد. او از مدت‌ها پیش به دنبال آن بود پسرش «آگوس سودهویونو» را به مقام ریاست‌جمهوری برساند. این رئیس‌جمهور در دوران زمامداری خودش بیشتر ارتباط با جریان‌های محافظه‌کار مذهبی داشت. او با نامزدی پسرش دست به یک قمار سیاسی زده و می‌خواهد دوباره فرصت‌های خانوادگی خود را در قدرت زنده کند. موضوعات مهمی در ورای این بحران خوابیده و دشوار نیست اگر نتیجه گرفته شود این مسئله می‌تواند درکل به تعیین هویت ملی آینده اندونزی منجر شود. مدت‌ها اندونزی به عنوان کشوری مدرن با تکثر‌گرایی اسلامی ستایش می‌شد، زیرا به صورتی منظم توانسته بود بحث‌های سیاسی درباره مذهب و دولت را به وسیله تدوین یک قانون اساسی یا مکانیسم‌های دموکراتیک حل‌وفصل کند. باوجوداين، مسلمانان تندرو و رادیکال با بلندکردن صدایشان اكنون به دنبال چالش با وضعیت موجود کشور و در سطحی وسیع با دولت سکولار حاکم بر آن برآمده‌اند. چالش اخیر به‌ویژه از این لحاظ تأسف‌برانگیز است که بخشی از نخبگان سیاسی، گروه‌های رادیکال و محافظه‌کار و شامل جمع کثیری از کسانی می‌شود که اساسا رژیم را کافر می‌پندارند. همچنين این موضوع از آنجا دردسرساز شده است که به محل تلاقی مفاهیم نژادپرستی و دینی تبدیل شده و برای دستاوردهای انتخاباتی از آن بهره‌برداری می‌شود. آزمونی برای دموکراسی حتی اگر اجازه داده شود روند قانونی مسیر خود را طی کند، نمی‌تواند چندان آسوده‌خاطر بود، زیرا ماده قانونی مربوط به کافرپنداری در بهترین حالت، ابهام دارد و بخش‌های متعددی از نهادهای قانونی کشور، از جمله قوه ‌قضائیه می‌تواند تحت‌تأثیر عوامل سیاسی تصمیم‌گیری کند. به‌علاوه محکوم‌شدن یا تبرئه چنین فردی به طور هم‌زمان واکنشی منفی را بین جناح‌های مختلف برخواهد انگیخت. ازاین‌رو، مسئله اهوک می‌تواند آزمونی انتقادی و حساس برای دموکراسی اندونزی باشد. موفقیت او احتمالا از سوی کسانی به عنوان انتقام نهادهای قانونی از پوپولیست‌ها و مخالفان مذهبی برداشت خواهد شد. حال آنکه شکست او می‌تواند اثبات‌کننده برداشت دیگری باشد و به عنوان جایزه‌ای برای گروه‌های رادیکال سیاسی تعبیر شود. اما دراین‌میان یک چیز روشن است و آن اینکه پافشاری و وزن فعالیت‌هایی که از سوی ائتلاف ضداهوک اعمال می‌شود، به احتمال زیاد منجر به سطح جدیدی از به‌کارگیری دین به عنوان یک ابزار در سیاست آینده اندونزی خواهد شد. منبع: الجزیره

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.