تصویب داماتو و ارائه بسته اقدامات فنی
سعید امیر
با رأی مجلس نمایندگان آمريكا و مجلس سنا به لایحه ایسا یا داماتو (تحریم 10ساله)، قرارداد برجام وارد فاز جدیدی شده است که بهشدت ماهیت وجودی و اجرای اهداف برجام را متزلزل ميكند. برجام ازایننظر وارد فاز جدیدی شده است که واکنش جمهوری اسلامی به تصویب ایسا و به تبع آن واکنش غرب میتواند برجام را وارد چرخه نقض عهد کرده و زمینهساز فروپاشی آن باشد. چرخه نقض عهد بهاينصورت خواهد بود که کشورهای ایران و آمريكا هریک تعهدات خود را در پاسخ به نقض عهد دیگری، زیر پا گذاشته و وارد چرخه نقض عهد میشوند که تا فروپاشی کامل برجام این چرخه ادامه خواهد داشت. دبیر شورایعالی امنیت ملی ایران تهدید كرده است؛ درصورتیکه ایسا تصویب شود، بسته اقدامات فنی را در پاسخ اعمال خواهد کرد. همانطور که قبلا تیم هستهای به برگشتپذیری تعهداتمان در غرب تأكيد داشتند و ازآنجاکه تعهدات محوری ایران مربوط به میزان و غلظت غنیسازی است؛ بنابراين به نظر میآید اعمال بسته فنی از مسیر افزایش میزان و غلظت غنیسازی فعال خواهد شد. نگارنده به سه دلیل، ارائه بسته فنی در پاسخ به تصویب ایسا را در مقطع کنونی به مصلحت نمیداند. 1) آمريكا با استناد به این مطلب که تمدید تحریم «ایسا» یا تحریم 10ساله، مصداق اعمال تحریم جدید نیست، بر این اصل تأكيد ميكند که طبق تعهدات برجام، تحریم جدیدی وضع نشده است. به عبارتی قانون ایسا یا داماتو از سال 1996 وجود داشته و بخشهای مرتبط با برجام در آن معلق شده؛ بنابراين قبل از اینکه بسته فنی فعال شود، بهتر است دلایل حقوقی خود را مبنی بر اینکه تمدید ایسا، ایجاد تحریم جدید است، به کمیسیون مشترک برجام (متشکل از ایران و 1+5) ارائه دهیم، چراکه همراهی و هماهنگی کمیسیون مشترک با ایران، تأثیر زیادی بر مواضع آینده آمريكا خواهد گذاشت و مهمتر اینکه با ایجاد اجماع جهانی، آمريكا آغازكننده نقض برجام معرفی خواهد شد. از سویی دیگر اگر جمهوری اسلامی بدون توجیه و همراهی کمیسیون مشترک، بسته فنی را فعال كند، فرصت معرفی ایران بهعنوان آغازكننده نقض برجام را برای آمريكا امکانپذیر خواهد كرد که بهشدت محدودیتهایی شامل اجماع بینالمللی، مشروعیتزدایی، بازدارندگی... را بر ضد ایران شکل خواهد داد. 2) نکته مهمتر اینکه وزارت امور خارجه یا شورای عالی امنیت ملی بررسی كند که آیا تصویب ایسا یا داماتو تغییری در شرایط اجرای برجام بهوجود میآورد؟ و قانون ایسا به جای لغو تحریمهای هستهای مینشیند؟ قطعا چنین نیست چون در برجام آمريكا متعهد شده است مفاد قانون داماتو بر اساس برجام متوقف خواهد شد، همانطور که بعد از شکلگیری برجام، آمريكا به این تعهد خویش در اجرای برجام جامه عمل پوشیده و هیچکدام از مفاد داماتو را اجرا نكرده است. به عبارت دیگر وجودداشتن یا وجودنداشتن داماتو تأثیری در اجرای برجام ندارد و روند صحیح اجرای برجام منوط به اراده کاخ سفید است. تصویب یک قانون در آمريكا دلیلی بر نقض برجام نیست، چرا که قوانین دیگری قبلا تصویب شده و میتواند در آینده تصویب شود که کارکرد و اثر داماتو را داشته باشد؛ اما کاخ سفید تصمیم جداگانهای از مجلس دارد تا تحریمهای جدیدی ایجاد نشود؛ بنابراین واکنش ایران در چارچوب بسته فنی زمانی در صحنه بینالملل مؤثر خواهد بود که از طرف آمريكا شرایط جدیدی در ایجاد تحریم به وجود بيايد یا لغو تحریمهای هستهای از طرف دولت آمريكا اجرا نشود. 3) قانون ایسا مصوبه اکثریت مجلسین آمريكاست؛ بنابراين دولت آمريكا که متعهد به اجرای برجام است به لحاظ قانونی در تمدید این تحریم دخیل نیست. در واقع با توجه به اینکه بیش از دو سوم مجلسین آمريكا آن را تصویب كردهاند، این موضوع از اختیار دولت اوباما خارج شده و وتوی اوباما بیتأثیر است. بنابراین تمدید داماتو متوجه مجلسین آمريكاست نه دولت آمريكا و بهتر است در پاسخ، مجلس شورای اسلامی اقدام متناسب و متقابل را انجام بدهد و دولت محترم یا شورای عالی امنیت ملی در فعالكردن بسته فنی دست نگهدارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.