عمرالبشیر و چالش کارآمدی
جواد ابو.کارشناس شمال آفریقا
سال گذشته که «عمرالبشیر»، رئیسجمهور سودان، با تغییر راهبرد همکاری با ایران و اعلام قطع روابط سیاسی دوجانبه، خود را در قالب سیاستهای منطقهای عربستان سعودی تعریف کرد، به این فکر نبود روزگار بهرهمندی اقتصادی از مزیتهای در کنار عربستانبودن، دوام زیادی نخواهد داشت. در کنار کاهش منابع مالی سعودی که دست او را برای تحقق وعدههایش به دوستان خود کوتاه کرده است، ادامه وضعیت نابسامان اقتصادی سودان که در ماههای اخیر به مرحله اسفناک رسیده، شرایط را بیشازپیش برای البشیر دشوار کرده است. هرچه زمان میگذرد، افکار عمومی بیشتر به این باور نزدیک میشود که شأن و جایگاه یک رئیس حکومت با تغییرات ناگهانی در ماهیت، مرام فکری و اعتقادی خدشهدار میشود و بیش از آنکه بر کیاست و زیرکی او دلالت کند، از ضعفش در فهم گزارههای واقعی حکایت دارد. عمر البشیر را همه مردم سودان، منطقه شمال آفریقا و خاورمیانه، به عنوان سردمدار جریان اسلامخواهی و مقاومت از دهه 1980 میلادی میشناختند که همواره از مواضع ثابت در این چارچوب برخوردار بوده و بهای این ایستادگی و ثبات قدم در مواضع را نیز پرداخت کرده است. تصمیم او برای تغییر این خطمشی، آن هم پس از 26 سال حکومت بر سودان و نمایندگی طرز تفکر مقاومت، علامت سؤال بزرگی است که پاسخ آن در بحران هویت و کارآمدی وی نهفته است. در سالهای اخیر و بهویژه پس از قبول عمرالبشیر به جداشدن جنوب سودان از این کشور در ماه جولای سال 2011 میلادی و تبدیل آن به یک کشور مستقل با گرایشهای مخالف با سودان که بخش اعظم منابع نفتی سودان را هم از آنِ خود کرد، اولین نشانهها از ناکارآمدی حاکمیت سودان آشکار شد. در ادامه، ناتوانی حکومت برای اداره معیشتی کشور، شرایط را بحرانیتر و ناکارآمدی دولت را آشکارتر کرد. عمرالبشیر به منظور برونرفت از این بحران، به تغییر راهبردی در انتخاب شرکای منطقهای پرداخت که معادلات زیادی را فقط برای تأمین یک هدف (بهبود وضعیت اقتصادی) به هم زد که البته دستیابی به آن هدف نیز تاکنون محقق شده است. به نظر نگارنده، دو تصمیم اشتباه البشیر منجر به ناکارآمدی دولت او شد؛ اول، تندادن به جدایی جنوب سودان که باعث ازدسترفتن یکسوم از سرزمین و جمعیت و نیز دوسوم از منابع نفتی کشور شد و دوم، همانا تصمیم به قطع رابطه با ایران و تبعیت محض از سیاستهای منطقهای عربستان سعودی است. جبران اولین اشتباه تقریبا محال، اما دومین اشتباه قابل جبرانشدن است. ادامه سیاستهای فعلی عمرالبشیر، هم تصویر قبلی افکار عمومی از او را کمرنگ میکند و هم در تاریخ نامی درخشان از او به جای نمیگذارد. اینک عمرالبشیر در آستانه چالش بزرگ کارآمدی قرار دارد. در این زمینه، او ناچار به اتخاذ یک تصمیم بزرگ است؛ ادامه سیاست فعلی یعنی بیهویتی در سیاست خارجی و دنبالهروی از سیاستهای منطقهای عربستان یا اعتراف به اشتباه استراتژیک در انتخاب شرکای راهبردی. کمک مالی عربستان و حتی برخی دیگر از کشورهای حوزه خلیجفارس به سودان فقط زمان تأثیر ناکارآمدی را به تأخیر میاندازد. چالش ناکارآمدی بیش از هر زمان دیگری رئیسجمهور سودان را تحت فشار گذاشته و هرچه این برای مردم بیشتر محسوس شود، جایگاه او را در آینده بیشتر تحتتأثیر قرار خواهد داد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.