|

نگاهی متفاوت به گزارشگری علمی

متخصص یا همه‌فن‌حریف؟

اسماعیل مؤمنی

اولین و مهم‌ترین وظیفه هر خبرنگار علم، تهیه و تولید اخبار و گزارش‌ها در زمینه علم و فناوری است. چگونگی و کیفیت آثاری که هر خبرنگار تولید می‌کند، تا حدود زیادی به قابلیت‌ها، توانایی‌ها و نوع نگاه وی به موضوع علم و ماهیت آن بستگی دارد. هر خبرنگاری وظیفه دارد اتفاق‌های ریزودرشت حوزه علم (و دیگر شاخه‌های آن مانند مدیریت علمی، جامعه‌شناسی علم و موارد دیگری از این دست) را زیر نظر داشته باشد و اخبار و رویدادهای این حوزه را منتشر کند. البته امروزه بسیاری از خبرنگاران علاوه بر آنکه در همه حوزه‌های بزرگ و گسترده علم و فناوری فعالیت می‌کنند، یکی از شاخه‌ها و گرایش‌های علم را به‌عنوان حوزه تخصصی خود انتخاب کرده‌اند. امروزه در رسانه‌های ما، خبرنگاران زبده‌ای هستند که بیشتر وقت خود را به تهیه گزارش‌هایی از حوزه علوم پایه، هوافضا، سیاست‌های علمی یا مواردی از این دست اختصاص می‌دهند. هرچند هر خبرنگار علم باید با همه شاخه‌های علمی آشنا باشد و توانایی تهیه گزارش و خبر در همه حوزه‌ها را داشته باشد، اما تخصصی‌شدن فعالیت‌ها نیز مزایای بسیاری دارد، از جمله اینکه خبرنگار متخصص می‌تواند وقت و انرژی بیشتری را به یک حوزه اختصاص دهد و در نتیجه در جریان تمام اتفاق‌ها و رویدادهای آن باشد. همین عامل باعث می‌شود که در آن زمینه خاص بیشتر مطالعه کند، با کارشناسان و دانشمندان آن حوزه ارتباط بیشتر و بهتری داشته باشد و به‌این‌ترتیب پس از گذشت مدت‌زمانی، خبرنگار خبره آن حوزه شود و در نتیجه اخبار و گزارش‌هایی که در این زمینه خاص منتشر می‌کند، کیفیت بهتری داشته باشند و مخاطبان بیشتر استقبال کنند و تأثیرگذاری‌اش هم بیشتر شود. پس درمجموع می‌توان گفت بهتر است هر خبرنگاری علاوه بر آشنایی با علم، ماهیت و تاریخ علم و توانایی تهیه گزارش و خبر در همه این حوزه‌ها، در یک حوزه تخصصی‌تر نیز فعالیت کند و صاحب تجربه شود. البته باید این نکته را هم در نظر داشته باشید که یک خبرنگار هیچ‌گاه نباید جایگاه خود را فراموش کند و به‌ویژه علاوه بر خبرنگاری، شغل دیگری نیز داشته باشد؛ برای مثال امروزه با افزایش کیفیت نشریات علمی، برخی از پژوهشگران و استادان دانشگاه هم راغب شده‌اند که یادداشت، گزارش یا مقاله‌ای را در رسانه‌ها منتشر کنند، منتها باید در نظر داشته باشید که شغل اصلی این افراد، پژوهش است و کار روزنامه‌نگاری را به‌عنوان کار ذوقی انجام می‌دهند، ولی در مقابل افرادی هستند که کار اصلی آنها روزنامه‌نگاری است و در یک حوزه خاص مانند علوم پایه یا سیاست‌گذاری علمی فعالیت می‌کنند. چنین روزنامه‌نگارانی همیشه باید فاصله خود را با حوزه فعالیت خود حفظ کنند؛ یعنی این‌گونه نباشد که پس از مدتی این تصور در آنها ایجاد شود که در این حوزه‌ها، صاحب‌اختیارند یا متولی این رشته هستند. البته باید پذیرفت که تفکیک این دو مورد از هم تا حدود زیادی دشوار است به‌ویژه در مورد افرادی که در یک حوزه خاص، هم فعالیت اجرائی یا پژوهشی دارند و هم به کار روزنامه‌نگاری می‌پردازند. به‌هرحال هر کس باید مرز فعالیت در این دو حوزه را تفکیک و مشخص کند و هیچ خبرنگاری نباید احساس متولی‌گری در یک بخش را داشته باشد حتی اگر سال‌ها در این زمینه روزنامه‌نگاری یا کار اجرائی و پژوهشی کرده باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.