|

درباره نمایش «خانه ابری»

زندگی، کار و باز هم کار

هاله میرمیری: خانه ابری تجربه مشترک کارگردانی «حمید پورآذری» و «سیامک احصایی» که این روزها در سالن سمندریان تماشاخانه ایرانشهر به روی صحنه می‌رود، اثری به‌غایت اجتماعی است. هرچند نمایش به قسمی مشترک میان دو کارگردان صاحب‌نام تئاتر ایران کارگردانی شده، ردپای پورآذری در آن بیشتر برجسته است. صحنه‌ها در این نمایش - مانند نمایش‌های پیشین پورآذری- به‌گونه‌ای چیده شده‌اند که فضایی سرد، یکدست و شئ‌شده را به ذهن متبادر می‌کنند؛ تو گویی فقط برای نوعی اجبار و هستی اجتماعی معین به کار رفته‌اند. در اولین مواجهه با صحنه، ما نیز به یکباره با صحنه‌ای مواجه می‌شویم که با یک نور منقسم به دو شق روشن می‌شود و در آن کارگرانی ظاهر می‌شوند که آماده خواب هستند. آنها سراسر در اندیشه زندگی معمولی و روزمره نداشته خود هستند؛ همو که در این فضای سرد، نمور و تاریک، به هیچ عنوان وجود ندارد! المان‌های به‌کاررفته در صحنه نمایش- از اکسسوارها گرفته تا حرکت خشک و ماشینی بازیگران- از قسمی دیسیپلین و نظم مستولی بر فضا که کردار هرروزه کارگران ماشینی نمایش را تعیین می‌کند، خبر می‌دهد. همچنین پراکندگی زمان، فضا و کردارهای انسانی در صحنه‌نمایش پورآذری و احصایی، به‌گونه‌ای است که فقط به میانجی کار و ادوات آن مشخص می‌شوند. به این معنا، در این نمایش شما به عنوان مخاطب هیچ صبح، ظهر و شامی را نمی‌بینید؛ به عوض صدای زنگ و آماده کارشدن، نشستن به پشت میزهای کار ماشینی، سوارکردن پیچ‌‌ها و مهره‌‌ها به ‌روی یکدیگر، تعامل با رسانه‌ای یک‌طرفه و شنیدن مطالب تکراری و یکدست بیان‌شده است که زمان و مکان را برایتان معنادار می‌‌کند. کارگران شئ‌شده و توده‌وار نمایش‌ خانه ابری، هیچ راهی ندارند جز آنکه بی‌عیب‌ونقص، چونان ماشینی از پیش تعیین‌شده کار کنند، به لطیفه‌‌های تکراری و کلیشه‌ای یکسانی بخندند، اندک غذایی بخورند و هنگام خواب به بستر بروند. زمان به‌گونه‌ای در آنها درونی شده که پرسش از آن و اعتراض به نحوه گذرش، داد همگان را در خواهد آورد. به‌این‌ترتیب، هربار کسی حین کار واژه «زمان» را به کار ببرد، دعوت به سکوت خواهد شد. درعین‌حال، با وجود آنکه تعامل و داشتن ارتباط انسانی هسته اصلی دغدغه‌‌های کارگردانان این نمایش است، ما در سراسر اثر شاهد کارگران شیء‌شده‌ای هستیم که در برابر و درون زمان محصور هستند. مکالمه‌های آنان اگرچه با دیگری و در مواجهه با یکدیگر است، همواره گوش سومی دارد که آنها را می‌شنود؛ گوش سومی به نام زمان. این پرسوناژها راهی ندارند جز آنکه در برابر زمان و گذر آن، آن هم در کالبد کار ماشینی و شئ‌شده سکوت کنند. کار عبوس و خشک ماشینی آنان را مانند عروسک خیمه‌شب‌بازی به کار گرفته است و اجزای بدن‌هایشان را به حرکت وامی‌دارد. گوینده رادیو درباره نحوه حکومت رژیم فاشیستی در سراسر دنیا سخن می‌گوید کارگران از آن رژیم غذایی مستفاد می‌‌کنند. در رادیو صحبت از مرگ‌ومیر کودکان در زلزله‌ زلاندلو است، کارگران آن را به کدهایی برای نگهداری بچه و آیین فرزندداری بدل می‌کنند. این‌چنین ما شاهد فضایی هستیم که در نبود زیست روزمره واقعی، از زیر پوست کارگران به بیرون تراوش می‌کند؛ زندگی‌ای که هر بار به بهانه خستگی و ملالت کار روزانه به تعویق می‌افتد و راهی ندارد جز آنکه در پوشش آرزوهای آویخته به در و دیوار خانه باقی بماند. با وجود این، از آنجا که هسته اصلی نمایش بیان یک جور وضعیت اجتماعی است، اجرا در سطح بیان، کلمه و نمایش موقعیت باقی می‌ماند و حرکت - آنچه دغدغه اصلی این دو کارگردان است- در آن جایگاه کمتری دارد و کنشگری پرسوناژهای نمایش به نسبت متن و بیان یک وضعیت عضو کم‌رنگ‌‌تری باقی می‌ماند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.