دانشجویان دیگر آرمانخواه نیستند
هوشنگ ماهرویان: امروز سالگرد شهادت آذر شریعترضوی، احمد قندچی و مصطفی بزرگنیاست و بهعنوان روز دانشجو نامگذاری شده است. ما به گذشته نگاه و آن را بررسی میکنیم تا امروز بتوانیم سنجیدهتر قدم برداریم. درک اهمیت رویدادی مانند «16 آذر» هم از همینجا ناشی میشود. براساس روایتها و گزارشهای موجود از روز 16 آذر 1332 فضای دانشگاه آرام بود و تجمع اعتراضی دانشجویان هم کاملا مسالمتآمیز برگزار شد. شهید مصطفی چمران در روایت آن روز گفته است: «ما وقتی به دانشگاه رفتیم، فضا و جو تجمع اعتراض دانشجویان کاملا آرام بود»، اما عدم مدارا و تحمل دولت کودتا آن تجمع آرام را به خشونت کشید و سه نفر از دانشجویان کشته شدند. متأثر از این رویداد فضای دانشگاه و فضای عمومی جامعه در خفقان بیشتری فرو رفت و از طرفی این سرکوبها و خشونتهای بیپایان به رادیکالیزهشدن فضای اجتماعی دامن زد و آنطور که زندهیاد مهندس مهدی بازرگان در سالهای دهه 40 میگوید، آخرین بارهایی که دانشجویان و افکار عمومی و نیروهای معترض به زبان خوش و بدون خشونت اعتراضشان را بیان میکنند، سالهای دهه سی است. بعد از آن با رادیکالیزهشدن فضای سیاسی و اجتماعی عملا جریانهای مختلف سیاسی و دانشجویی به جنگ مسلحانه روی میآورند. اشتباه بزرگ دستگاه پهلوی همین بود که مدام اعتراضهای مسالمتآمیز دانشجویان و فعالان سیاسی و اپوزیسیون را به شکل قهری و خشونتآمیزی سرکوب میکرد. دانشجویان روز شانزدهم آذرماه، در اعتراض به حمایت آمریکا از دولت کودتا و مشارکت در سرنگونی دولت ملی محمد مصدق و حضور نیکسون، معاون وقت ریاستجمهوری آمریکا، در ایران، تجمع کردند تا آرام و منطقی اعتراضشان را بیان کنند اما آن اعتراض با سرکوب نیروهای امنیتی به خشونت کشیده شد. نیکسون دو روز بعد در هجدهم آذرماه به تهران آمد. اگر در دهههای گذشته امکان محدودکردن آزادی بیان شهروندان وجود داشت، اکنون دیگر این امکان هم در اختیار نیست و فرد با دسترسی به اینترنت میتواند از جزئیات بسیاری از مسائل و رویدادها در لحظه مطلع شود و نمیتوان به راحتی گذشته، راه را بر انتقاد و آزادی بیان بست. دانشجو بهعنوان نیروی جوان و پرانرژی و حقطلب، فردی معترض است. باید در دانشگاهها زمینه طرح مسالمتآمیز انتقادها فراهم و از رادیکالیزهشدن دانشجویان جلوگیری شود. رادیکالیزهکردن حرکتهای اعتراضی و انتقادی علیه منافع ملی و عمومی است. میراث 16 آذر میتواند به بهبود فضای آزادی بیان در مجامع دانشگاهی کمک کند. در دولت اصلاحات به دلیل درک درستی که نسبت به این مسائل بود، نگاهی معتدل و منطقی به اعتراضهای دانشجویی داشتند، اما در دولت نهم و دهم این آزادیها به انحای مختلف محدود و هزینه زیادی به جنبش دانشجویی وارد شد و این اصلا بهنفع جامعه ما نبود؛ هرچند در سالهای اخیر هرچه پیشتر میرویم، دیگر دانشجویان «آرمانگرا» و پی شهر گمشدهای نیستند و فضای این سالها در دانشگاه را نميتوان با سالهای قبل از انقلاب مقایسه كرد. در سالهای دانشجویی ما یک جزوه 50صفحهای از مائو بارها دست به دست و یواشکی خوانده میشد، اکنون دیگر نیازی به این رفتارها نیست؛ با افزایش امکان دسترسی دانشجویان به منابع مختلف، دیگر به سمت کنشهای رادیکال نمیروند و ایدئولوژیک نیستند و دولتها هم باید با درک این مسائل راه را برای بیان اعتراض و انتقاد دانشجویان در فضای دانشگاه هموار کنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.