10 مصداق از چالشهای جامعه ما
سیدحسن موسویچلک. رئیس انجمن مددکاری ایران
درباره آسیبهای اجتماعی، هر آماری که اعلام میشود، فارغ از آنکه یک نهاد دولتی آن را اعلام کرده باشد یا یک فردِ مسئول یا دغدغهمند، این سؤال پیش میآید که چطور باید به این آمارها باور قلبی پیدا کرد و آن مصداقهایی که فرد یا سازمان را به سمت چنین آمارهایی کشانده از کجا آمده است. بهتازگي در مصاحبهای ایران را بهعنوان دومین کشور غمگین جهان اعلام کردم و درباره شروع برخی از آسیبهای اجتماعی از سن پایین بهويژه در حوزه زنان، هشدارهایی دادم و اكنون بد نیست برای ایجاد حساسیت بیشتر در میان مردم، مصداقهایی براي این آمارها بیاورم. مؤلفهها و مصداقهای متفاوتی برای آسیبهای اجتماعی هست که هرکدام از شما هم میتوانید با دقت بیشتر در محیط پیرامون خود، درباره آنها تحقیق کنید: 1- مردم بیشتر در خود فرورفتهاند: این یک نشانه است از اینکه مردم ما، از زندگیشان لذت کافی نمیبرند. مهم نیست که پولدار باشند یا فقیر، مهم این است که حس رضایت از زندگی پایین آمده و در اینجا دیگر، پول حرف اول را نمیزند. 2-مردم نسبت به هم بیتفاوت شدهاند: ایستادهایم سر صحنههای خشونت و خودکشی. برایمان فرقی نمیکند که آن قمه به سر جوانی فرود میآید یا نه، برایمان مهم نیست که مردی از بالای پل عابر پیاده خودش را حلقآویز میکند، ما فقط فیلم میگیریم؛ این بیتفاوتی حتی به بطن خانوادهها هم نفوذ پیدا کرده و در حال گسترش به بخشهای دیگر ساختار اجتماعی ماست. 3- مسئولیت اجتماعی کم شده است: آیا واقعا از 40 همسایه خود خبردار هستیم؟ اصلا آنها را میشناسیم؟ چقدر به موضوع تغافل اجتماعی که تا این حد در سفارشات ائمه درباره آن هشدار داده شده توجه ميكنيم؟ 4- از اعتماد بین مردم کاسته شده است: قدیمیترها به یاد دارند که یک تار سبیل اعتبار داشت و آن را گرو میگذاشتند، حالا چطور؟ چرا برای انجام سادهترین مراودات اقتصادی هزاران چک و سفته هم نمیتواند اعتمادی هرچند اندک را برایمان فراهم کند؟ 5- کمتر برای خود و دیگران فرصت شادی فراهم میکنیم: رونق مراسمهای شاد ما به اندازه مراسمهاي غمگینمان نیست؛ نه جشنهای مذهبی و قومی مانند قبل رونق دارند و نه حتی جشنهای ملی. آنچه از این جشنها باقی مانده، عموما همانهایی است که رنگوبوی دولتی دارند. 6- کارکرد قدیم خانواده از بین رفته است: روابط درون خانواده دیگر مانند گذشته نیست. حریمها در آستانه شکستهشدن هستند یا شکسته شدهاند. اگر جامعهای خانواده سالم نداشته باشد، سالم نخواهد ماند. این زنگ خطر را بسیاری از خانوادهها شنیدهاند؛ اما هنوز برای بهبود شرایط دست به اقدامی نزدهاند. 7- اخلاق اجتماعی ضعیف است: اشاره میکنم به 20 پرسشی که مقام معظم رهبری در استان خراسان شمالی مطرح کردند که بخش عمدهای از آنها به موضوع اخلاق اجتماعی و ترویج دروغگویی در جامعه اشاره ميكرد. آیا هنوز درنیافتهایم، جامعهاي که در آن اخلاق اجتماعی ضعیف باشد، سست خواهد شد؟ 8-هویت فرهنگی ما در معرض خطر است: از زمانی که لفظ «شبیخون فرهنگی» در ادبیات سیاسی کشور مطرح شد تا امروز که از «ناتوی فرهنگی» سخن به میان میآید، سالهای زیادی گذشته و شرایط بهمراتب بدتر شده است. جامعهای که بنیانهای فرهنگیاش تخریب و تهدید شود اصالت خود را از دست میدهد. 9- مطالبهگری اجتماعی نهادینه نشده است: برای مجلس و مردم ما حقوق اجتماعی چندان مطرح نیست. اگر چراغی سر کوچه سوخته باشد، به 10 سازمان و اداره زنگ میزنیم؛ اما نسبت به حقوق اجتماعی خود نه پرسشی داریم و نه دغدغهای. از سوی دیگر مسئولان نیز از پرداختن ما به موضوعات اجتماعی هراسی نهادینهشده دارند که این موضوع باید بیشتر بررسی شود. 10- شایستهسالاری در حوزه اجتماعی زیاد مورد توجه نیست و از آنسو، ضریب سرمایه اجتماعی ما هم پایین است: بهتازگي پژوهشی در وزارت کشور با موضوع سرمایه اجتماعی انجام شده و نتایج واقعا خوب نیست. چطور کشوری که هر کوچهاش پر است از خانوادههایی که جوانی خود و فرزندانشان را برای جنگ تحمیلی به نظام تقدیم کردهاند، حالا حاضر به بخشیدن یارانههایشان نیستند؟ این نشانه نیازمندی مردم نیست و البته در جای خود ميتوان درباره آن بحث كرد، این نشانهای از بياعتمادي ما و پایینبودن میزان سرمایه اجتماعی جامعه است. نسل من به خاطر دارد که سالها پیش وقتی در حال تردد از کوچهای بود و خانمی هم در آن کوچه تردد میکرد، به شیوهای احترامآمیز یا جلوی خانم راه میرفت یا بهعنوان ناموس مردم، حجب و حیا را در برخورد با او جدی میگرفت. امروز وضعیت کاملا برعکس شده است؛ زنانی که در کنار خیابان منتظر ماشین هستند، با مردهایی مواجه میشوند که میخواهند سر قیمت چانه بزنند! امیدوارم این مصداق بارز از جمیع این آسیبهای اجتماعی، هرچند سربسته اما زنگ خطر وضعیت اجتماعی ما را به صدا درآورد. به یاد داشته باشیم، با گسترش فضای مجازی امروز، اگر آسیبهای اجتماعی به سمتمان حمله کنند، نه دیوار، نه جنسیت و... هیچکدام ما را محافظت نخواهند کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.