همهپرسی سرنوشتساز قانون اساسی ایتالیا امروز برگزار میشود۳۴ ماه پیش وقتی «ماتئو رنتزی» راهی «پالازو کینجی»، محل اقامت نخستوزیر ایتالیا شد، بسیاری او را آخرین امید ایتالیا میخواندند. شهردار سابق فلورانس اصلاحطلبی منحصربهفرد بود با برنامههایی بزرگ برای سروساماندادن به اقتصاد روبهموت ایتالیا و اگر از کارتهای خود درست استفاده کرده بود، میتوانست سکاندار اکثریت چپ میانه شود؛ اکثریتی که برای درهمکوبیدن ظهور جنبش پنجستاره و لفاظیهایش درباره مخالفت با سازوکارهای حکومتی به قدر کفایت قدرتمند
ایتالیا روی موج پوپولیسم
34 ماه پیش وقتی «ماتئو رنتزی» راهی «پالازو کینجی»، محل اقامت نخستوزیر ایتالیا شد، بسیاری او را آخرین امید ایتالیا میخواندند. شهردار سابق فلورانس اصلاحطلبی منحصربهفرد بود با برنامههایی بزرگ برای سروساماندادن به اقتصاد روبهموت ایتالیا و اگر از کارتهای خود درست استفاده کرده بود، میتوانست سکاندار اکثریت چپ میانه شود؛ اکثریتی که برای درهمکوبیدن ظهور جنبش پنجستاره و لفاظیهایش درباره مخالفت با سازوکارهای حکومتی به قدر کفایت قدرتمند بود. نخستوزیری او اگرچه به پیشرفت جزئی در اقتصاد ایتالیا و بازسازی وجهه بینالمللی ایتالیا که در زمان برلوسکونی مخدوش شده بود، منجر شد اما رنتزی در نهایت نتوانست اعتماد اکثریت رأیدهندگان ایتالیایی را به دست آورد. در چنین شرایطی امروز (یکشنبه) مردم ایتالیا برای شرکت در همهپرسی سرنوشتساز این کشور درباره تغییر قانون اساسی و افزایش قدرت دولت این کشور به پای صندوقهای رأی میروند؛ کارزاری که به احتمال زیاد شکست و استعفای رنتزی را به دنبال خواهد داشت اما 18 ماه پیش احتمالا او بهراحتی میتوانست پیروز این همهپرسی باشد. بسیاری بر این باورند که نتیجه این همهپرسی اگر «خیر» باشد، نهتنها استعفای رنتزی را به دنبال خواهد داشت بلکه حوزه یورو را هم به خطر میاندازد چراکه در سطح بینالمللی، رنتزی به صدای اتحاد اروپا بدل شده و بارها بر اهمیت رابطه با ایالات متحده تأکید کرده است. ماتئو رنتزی، نخستوزیر جوان ایتالیا که زندگی سیاسیاش بلاتکلیف مانده است، در آخرین روز از کمپین پیش از برگزاری رفراندوم گفت در صورت پیروزی کمپین اصلاحات قانون اساسی، ایتالیا قویترین کشور اروپا خواهد شد. اگرچه بر پایه نظرسنجیها آرای «خیر» به این اصلاحات از آرای «آری» پیشی گرفتهاند، یکی از پیچیدگیهای این همهپرسی مرددبودن یکچهارم رأیدهندگان ایتالیایی است، رأیدهندگانی که به گفته رنتزی سرنوشت این همهپرسی را تعیین میکنند. نتایج جدیدترین نظرسنجیها حاکی از آن است که 53.5 درصد در مقایسه با 46.5 درصد موافق کمپین «خیر» هستند. هولگر اشمیدینگ، اقتصاددان ارشد در بانک برنبرگ هامبورگ، معتقد است کلیات شرایط ایتالیا نشان میدهد مردم این کشور اصلاحات را نمیپذیرند. همهپرسی درباره چیست؟ آنطور که گاردین گزارش داده، مردم ایتالیا امروز به پای صندوقهای رأی میروند تا به تغییر نظام سیاسی ایتالیا رأی دهند. این اصلاحات که یکسوم پارلمان ایتالیا را تحتتأثیر قرار میدهد، پیشتر از سوی پارلمان تصویب شده است اما از آنجا که این اصلاحات با رأی حداقلی تصویب شده، نیازمند تأیید در همهپرسی است. در سیستم فعلی قانون اساسی ایتالیا که سال 1948 بنا شده، مجلس سنا و پارلمان ایتالیا دو نهاد قانونگذاری در این کشور هستند و نمایندگان هر دو با آرای مستقیم مردم انتخاب میشوند. هر دو مجلس قدرت یکسانی دارند و هر لایحه برای تصویبشدن به رأی نمایندگان هر دو نهاد نیازمند است. از همین رو تصویب هر قانون مدت زمانی طول میکشد. طبق اصلاحاتی که امروز به رأی گذاشته میشود، مجلس سنا تقریبا همه قدرت خود را از دست میدهد و تعداد نمایندگان سنا از 315 نفر به صد نفر کاهش پیدا میکند و سناتورها هم دیگر با رأی مستقیم انتخاب نمیشوند. شباهت همهپرسی ایتالیا با برگزیت رنتزی گفته است اگر هواداران کارزار «خیر» در این همهپرسی پیروز شوند، او استعفا خواهد داد. مثل پیروزی کمپین «خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا» و دونالد ترامپ در انتخابات ایالات متحده، این پیروزی هم بُرد نیروهای پوپولیست است؛ هرچند کمی پیچیدهتر. اگر این اصلاحات با رأی «خیر» شکست بخورد و رنتزی استعفا دهد، احتمالا انتخابات جدیدی در یک سال آینده برگزار خواهد شد. اما به باور بسیاری از ناظران این همهپرسی از این جهت مهم است که میتواند درهای ورود جنبش «پنجستاره» به قدرت را باز کند؛ جنبشی پوپولیست و ضدسیستم که پیشتر گفته بود در صورت بهقدرترسیدن، خروج ایتالیا از اتحادیه اروپا را به همهپرسی خواهد گذاشت. بپه گریلو، کمدین سابق و رهبر کنونی جنبش سیاسی پنجستاره، جنبش خود را با جنبش ترامپ در ایالات متحده مقایسه میکند و همین امر نشان میدهد پیروزی او در ادامه موج جدید پوپولیسم دستراستی در غرب است، جریانی که در صورت پیروزی راستگرایان افراطی در آلمان، هلند و اتریش و محققشدن وعده خروج این کشورها از اتحادیه اروپا، میتواند به ازهمپاشیدن اتحاد اروپا و حوزه یورو ختم شود. درحالحاضر اکثریت ایتالیاییها خواهان ماندن ایتالیا در اتحادیه اروپا هستند اما بیشک نظر ایتالیاییها همواره ثابت نمیماند و میتواند در فرایندهایی تغییر کند. درواقع همان فرایندهایی که به ریاستجمهوری دونالد ترامپ در آمریکا کمک کرد در ایتالیا هم پیش میرود. میانگین درآمد خانوادههای ایتالیایی هنوز هم از پیش از بحران اقتصادی سال 2008 کمتر است و بیکاری در میان جوانان هم چیزی حدود 40 درصد است. در یک دهه گذشته، یکچهارم صنایع ایتالیا تعطیل شدهاند و بدهی عمومی این کشور هم چیزی حدود 132 درصد تولید ناخالص داخلی است. در نظر، راه درازی میان رأی «خیر» در همهپرسی امروز تا قدرتگرفتن جنبش پنجستاره و برگزاری همهپرسی درباره خروج ایتالیا از اتحادیه اروپا وجود دارد. اگر رنتزی استعفا دهد و اگر ترکیب احزاب دیگر در پارلمان نتوانند دولت تشکیل دهند، انتخاباتی در یک سال آینده برگزار خواهد شد. اما در صورت برگزاری این انتخابات هم، جنبش پنجستاره باید اکثریت پارلمان را از آن خود کند اما محبوبیت کنونی این جنبش فعلا 30 درصد است. اما در عمل، داستان ممکن است به نحو دیگری پیش رود. اکثریت ایتالیاییها به حدی خشمگین هستند که فقط میخواهند نخبگان سیاسی را تنبیه کنند و در واقع رأی آنها، علیه سازوکارهای حکومتی است. در چنین شرایطی اگر جنبش پنجستاره و حزب راستگرای «لگانورد» (که حامی خروج ایتالیا از اتحادیه اروپاست) در انتخابات خوب ظاهر شوند، ممکن است بتوانند دولتی ائتلافی تشکیل دهند و در آن صورت ایتالیا یک قدم به خروج از اتحادیه نزدیکتر خواهد شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.