|

معاون‌اول قوه قضائیه:

کسانی که قضاوت می‌کنند، زود تحت‌ تأثیر قرار نگیرند

میزان: حجت‌الاسلام محسنی‌اژه‌ای، معاون‌اول قوه قضائیه، در حاشیه مراسم تحلیف کارآموزان قضائي در جمع خبرنگاران در پاسخ به سؤالی درباره حادثه برخورد دو قطار در سمنان، گفت: «دولت در این رابطه با فوریت عمل كرد. یكی از اقدامات، رسیدگی جدی به وضع مصدومین بود و دیگری كمك به خانواده‌های معزز كه داغ بزرگی را دیدند تا مشكلات جانبی نداشته باشند. ان‌شاءالله دولت در جهت رفع مشكلات فعلی آنها هم اقدامات لازم را انجام می‌دهد». او گفت: «دولت باید تمهیداتی را مد نظر قرار دهد تا در آینده شاهد حوادث این‌چنینی نباشیم. دولت، مجلس و قوه قضائيه باید در جهت شناسایی افراد مقصر تلاش كنند و البته دولت بدون اغماض - همان‌طور كه ریاست قوه از دادگستری استان خواستند- با مسئولیت و تلاش جدی به موضوع رسیدگی كرد». تکذیب لغو اعدام زنجانی او درباره خبر منتشرشده مبنی بر لغو حكم اعدام بابک زنجانی، گفت: «این موضوع را معاون دیوان عالی رسما تكذیب كرد؛ البته هنوز پرونده منجر به صدور حكم نشده كه اگر این اتفاق بیفتد، شما متوجه خواهید شد». محسنی‌اژه‌ای در پاسخ به سؤالی مبنی بر اینكه دستور رسیدگی به لغو سخنرانی نماینده مجلس در مشهد به شما ارجاع داده شده، گفت: «من در حال بررسی موضوع هستم و به‌زودی گزارشم تكمیل می‌شود. از قوه قضائيه در این رابطه گزارش کامل گرفته‌ام؛ از نیروی انتظامی، وزارت اطلاعات و استانداری گزارش مكتوب و شفاهی را گرفته‌ام؛ سؤالات و تحقیقات انجام شده و ان‌شاءالله به‌زودی به نتیجه می‌رسد». پرونده فیش‌های حقوقی او در پاسخ به این سؤال كه نتیجه اتمام حجت شما در بحث حقوق‌های نجومی با دولت به كجا رسید، گفت: «قوه قضائيه منتظر ماند و از طرف دولت هیچ پرونده‌ای به قوه ارجاع نشده و از طرفی هم دیوان محاسبات تا الان به عنوان اینكه كسی را متهم قلمداد كرده باشد، اتفاقی نیفتاده؛ اما سازمان بازرسی به دادستان تهران گزارش داد؛ البته از سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی هم گزارشی به دادستان تهران داده شده و دادستان تهران هم مشغول است و تعدادی از افرادی كه در این پرونده‌ها اتهامی متوجه‌شان است، در مقام احضار هستند».معاون‌اول قوه قضائيه درباره دو وزیری كه هنوز فهرست اموالشان را كامل نكرده‌اند، گفت: «آنها فهرست را داده‌اند؛ اما ناقص است و باید این نواقص رفع شود». تعقیب برای مصاحبه با شبکه‌های ضد انقلاب او درباره شكایت دادستانی از یك نماینده مجلس گفت: «برخی از افراد اگر صحبت‌های مجرمانه داشته باشند و جنبه عمومی داشته باشد، دادستانی می‌تواند آن را دنبال كند و قانون فرقی بین افراد در این زمینه نگذاشته؛ اما نحوه احضارشان ممكن است متفاوت باشد. اصل رسیدگی به جرم فرقی ندارد که چه كسی باشد؛ در این زمینه چند نفر شكایت خصوصی داشتند و دادستان هم در دو مورد شكایت كرده كه در مقام رسیدگی است». محسنی‌اژه‌ای درباره مصاحبه با شبكه‌های ماهواره‌ای و منتسب به ضد انقلاب گفت: «در سال‌های گذشته شورای عالی امنیت ملی مصوبه‌ای را داشته و قبلا هم اعلام شده و هركسی كه خلاف مصوبه عمل كند، تحت تعقیب قرار می‌گیرد». قاضی اطلاعاتش به‌روز باشد حجت‌الاسلام محسنی‌اژه‌ای، معاون‌اول قوه قضائیه، همچنین در مراسم تحلیف کارآموزان قضائي گفت: «یکی از شرایط قضاوت، عدالت است و در دین اسلام به آن تصریح شده که قاضی باید عادل باشد. اگر یک فرد فاسق به‌خوبی درس بخواند و براساس ضوابط مقرره هم حکم کند، آیا این حکم معتبر است؟». سخنگوی قوه قضائیه گفت: «عدالت اقتضائاتی دارد که در مجموعه جامعه و دستگاه قضاوت به آن نیاز داریم. تناسب مجازات و جرم در قانون تصریح شده و همه به آن قائل هستیم؛ اما عدالت در این تناسب چه نقشی ایفا می‌کند؟ آیا اگر یک قاضی علمش به‌روز نباشد و به ترفندهای مختلف عوامل و جریانات پیرامونی خود بی‌اطلاع باشد و... می‌تواند دقیقا تعیین کند چه مجازاتی برای جرم هست؟» ضرورت همکاری دولت و مجلس برای جذب قاضی در برنامه ششم محسنی‌اژه‌ای گفت: «دو مصیبت بزرگ وارده به مردم عزیزمان که یکی منجر به شهادت زائران امام حسین(ع) در خاک عراق شد و از ناحیه آتش خشم تکفیری‌ها سوختند و همچنین تصادفی را که بین دو قطار پیش آمد و جمعی از زوار امام رضا (ع) در کشور خودمان سوختند یا مجروح شدند تسلیت می‌گویم». معاون‌اول قوه قضائیه تصریح کرد: «حجت‌الاسلام عاملی، قائم مقام مرکز آموزش قوه قضائیه، در گزارش خود بیان کردند که در طول برنامه پنجم، 91 درصد از جذب قضات انجام شده است و در آن موفق بوده‌ایم؛ اما باید گفت چون خیلی دیرتر از سال 90 این اقدامات شروع شد، بنابراين بیش از این موفق بوده‌ایم و امیدواریم مجلس و دولت محترم همکاری جدی با قوه قضائیه داشته باشند تا در طول برنامه ششم هم بتوانیم جذب مورد نظر را داشته باشیم؛ هرچند دولت با برنامه پیش‌بینی‌شده برای برنامه پنجم موافقت نکرد؛ اما مجلس با قوه همکاری کرد؛ امیدواریم حداقل به‌اندازه برنامه پنجم به ما اجازه جذب بدهند؛ هرچند که نیاز ما بیش از آن مقدار است». عدالت؛ یکی از شرایط قضاوت او خطاب به کارآموزان قضائي گفت: «امروز با ادای سوگند، مسئولیت خطیری را عهده‌دار می‌شوید و با این سوگندی که می‌خورید، با خدای خود، مردم و نظام عهد می‌کنید که تمام توانایی خود را در جهت انجام مسئولیت به کار گیرید». معاون اول قوه قضائیه گفت: «کار قضاوت کار مهمی است؛ لذا از روح نبی اکرم(ص) و همه معصومین(ع) استمداد می‌طلبیم که به همه شما و ما در این راه کمک کنند». او به یکی از شرایط اصلی قضاوت اشاره کرد و گفت: «یکی از شرایط قضاوت عدالت است و این را در دین اسلام داریم که قاضی باید عادل باشد. اگر یک فرد فاسق به‌خوبی درس بخواند و بر اساس ضوابط مقرره هم حکم کند، آیا این حکم معتبر است؟» حجت‌الاسلام محسنی‌اژه‌ای گفت: «اکنون به یک وجه از عدالت اشاره می‌‎کنم که به‌شدت احساس نیاز به آن وجود دارد. هم در قضاوت‌ها و هم در همه دستگاه قضائي یک فرد نه‌فقط به‌عنوان یک قاضیِ پرونده بلکه حتی در زمانی که در پشت میز نیست، اما مردم می‌دانند که او قاضی است، باید عادل باشد». لزوم تناسب مجازات و جرم او ادامه داد: «تناسب مجازات و جرم یکی از مسائلی است که در قانون به آن اشاره شده. چه در تبدیل مجازات‌ها، چه در جهت تعیین اصل مجازات‌ها، چه در نوع مجازات‌ها، چه در مجازات‌های تکمیلی و چه در محرومیت‌های لحاظ‌شده، در همه این موارد مجازات باید با جرم تناسب داشته باشد. باید پرسید عدالت در اینجا چه کارکردی دارد و اگر فرد عادل نبود چه می‌شود؟». معاون اول قوه قضائیه گفت: «منِ قاضی که می‌خواهم عدالت را اجرا کنم و یک مجازات متناسب با جرم را تشخیص دهم، باید بدانم چه لوازم و شرایطی را باید برای این کار در نظر بگیریم. اگر یک قاضی علمش به‌روز نباشد و به زمان خود آگاه نباشد و به ترفندهای مختلف و برنامه‌های گوناگون پیرامون خود آگاه نباشد، همچنین از شرایط جامعه مثل فقر و ناهنجاری‌ها بی‌اطلاع باشد، آیا این قاضی می‌تواند دقیقا تعیین کند که چه مجازاتی مناسب آن جرم است؟ اگر فردی در آموزش‌دیدن کوتاهی کرد و وقت‌شناس نبود، آنگاه چه می‌شود؟ اگر در کلاس درس به مباحث گوش نداد، آیا به عدالت مدنظر لطمه نمی‌خورد؟ اگر در اثر همین کوتاهی‌ها نتوانست حکم موضوعی را درست تشخیص دهد، آیا کم‌فروشی نیست؟ آیا به عدالت او خدشه وارد نمی‌شود؟ آیا این کارها در رسیدگی‌های بعدی تأثیرگذار نیست؟». او تصریح کرد: «اگر یک قاضی بر اساس قانون حکم 10 سال حبس را صادر کرد، کسی نمی‌تواند بگوید که چرا این مقدار حبس را تعیین کرده‌ای؛ اما اگر همین پرونده رفت به دادگاه تجدیدنظر و آنجا حکم 10 ساله تبدیل شد به دو سال حبس، باید پرسید چه شرایطی در این دادگاه وجود داشته است که در این مدت کوتاه این تفاوت به وجود آمده است». سخنگوی قوه قضائيه ادامه داد: «اگر ما به معنای واقعی بخواهیم عدالت را اجرا کنیم، آیا هردوی این حکم‌ها درست است؟ اگر واقعیت را ببینیم، یکی از این دو حکم اشکال دارد؛ چه‌بسا هر دو حکم اشکال داشته باشد؛ مثلا حکمی می‌دهیم و ملاحظه نمی‌کنیم که آیا امکان تحقق آن برای فرد وجود دارد یا نه؛ آیا در آن شهر و استان یا شرایط، فرد محکوم می‌تواند آن را انجام دهد؟ درست است که قانون گفته می‌توانید یک یا چند مورد مجازات را صادر کنید، اما در این حکم‌ها باید شرایط فرد یا بستر اجرای آن را در نظر گرفت». درس بخوانید تا آن چیزی که در من عیب می‌بینید، در آینده دچار آن نشوید حجت‌الاسلام اژه‌ای گفت: «در سال 88 یک فتنه بزرگی به وجود آمد که عواملی از داخل و خارج از کشور دست به دست هم دادند و اتفاقاتی افتاد؛ اگر ما مجموعه شرایط را ندانیم و بخواهیم حکم دهیم، آیا قراردادن شیء در جای خودش امکان دارد یا خیر؟ آیا مجازات متناسب هست یا نه؟ آیا همه را می‌توان با یک نگاه و مجازات محکوم کرد؟ لذا شرایط بسیار متفاوت است». او در ادامه خطاب به کارآموزان قضائي گفت: «شما بزرگواران به ما که پیش از شما هستیم، نگاه می‌کنید و حتما به برخی از کارها، دستورات و احکام ما انتقاد و ایراد دارید؛ بنابر این من خواهش می‌کنم که به چیزهایی که انتقاد و ایراد دارید، فکر کنید که چگونه حرکت و تقوا پیشه کنید و درس بخوانید تا آن چیزی که در من عیب می‌بینید، در آینده دچار آن نشوید». محسنی‌اژه‌ای ادامه داد: «اگر احساس می‌کنید در مورد تناسب جرم و مجازات مسائلی مطرح است، ببینید اشکال آن در کجاست؟ از قانون است و یا از اجرا؟ البته نمی‌خواهیم بگوییم مقررات و قوانین اشکالی ندارد؛ اما بسیاری از مواقع اشکال از اجراست. بنابراین اگر این‌گونه است، شما فکر کنید و مشورت کنید که اشکالاتی که از ناحیه مجریان برای کشور، جامعه و اسلام به وجود می‌آید، برای شما در آینده نباشد». معاون اول دستگاه قضا تصریح کرد: «به چیزی که تا به امروز آموخته‌اید، بسنده نکنید. اگر شما به آنچه در دانشگاه، حوزه یا زیر نظر اساتید مؤمن آموخته‌اید، بسنده و اکتفا کنید، ولو اگر خودتان عادل باشید، مطمئن باشید در آینده نمی‌توانید عدالت را اجرا کنید؛ بنابراین باید از همین الان مراقب باشید و تلاش کنید تعلیم و تعلمتان ادامه پیدا کند». محسنی‌اژه‌ای گفت: «امام علی (ع) فرمود کسانی را برای قضاوت انتخاب کنید که بهترین باشند. بنابراین باید کسانی که قضاوت می‌کنند، از هر جهت بهترین باشند؛ یعنی طمع‌کار نبوده و در برابر کشف حقیقت و ناملایمات و موانع خسته نشده و زود تحت‌تأثیر قرار نگیرند و اجازه ندهند که چیزی را به آنها تحمیل کنند و فریب نخورند و صبور باشند». او بیان کرد: «به شما توصیه می‌کنم که ببینید که ما درحال‌حاضر با چه آسیب‌هایی روبه‌رو هستیم و این آسیب‌ها از کجا ناشی می‌شود و چرا استمرار دارد؟ در خارج از دستگاه قضائي اختلاس می‌شود؛ مجرم را مجازات و حتی اعدام می‌کنند و آبروی خانواده مجرم می‌رود؛ اما باز هم می‌بینیم که این اختلاس ها ادامه می‌یابد. در سال‌های گذشته از این موارد زیاد داشتیم». معاون اول دستگاه قضا ادامه داد: «همین اتفاق ممکن است در داخل دستگاه قضائي هم بیفتد. یک قاضی دستگیر یا مجازات شود که این تبعاتی برای خود، خانواده، فرزندان، فامیل سببی و نسبی وی، قوه قضائیه، جامعه متدین و حزب‌اللهی دارد. باید فکر کنیم که چرا فلان همکار ما دچار آسیب شد. شما ببینید این مسئله چه تبعاتی دارد که بگویند یک قاضی متخلف شد؛ آن وقت آن مثال معروف پیش می‌آید که وای به روزی که...». شیطان‌صفت‌ها گاهی از ابلیس و شیطان بدتر هستند حجت‌الاسلام محسنی‌اژه‌ای افزود: «شیطان و هوای نفس جای خود را دارد؛ اما تأکید من روی شیطان‌صفت‌هاست که گاهی از ابلیس و شیطان بدتر هستند. آیا یک فردی که قاضی شد، نباید با هیچ‌کس رفت‌وآمد کند؟ به‌طورمثال به بنگاه نرود خانه یا ماشین بخرد یا بفروشد؟ بالاخره قاضی نیز یک انسان است و احتیاجات مالی و مراودات انسانی دارد. قاضی دوست، فامیل، همسایه و همکلاس دارد؛ اینکه قاضی دور خود خط بکشد تا با همه قطع ارتباط کند، صحیح نیست». معاون‌اول دستگاه قضا تصریح کرد: «آیا قاضی باید مثل سایرین آزاد باشد؟ آیا باید با هر کسی بنشینیم؛ مسافرت برویم و پول مسافرت ما را هر کسی حساب کند؟ این آسیب است؛ اگر می‌خواهند ما را مسافرت ببرند، ببینیم چرا می‌خواهند پول هتل، غذا و بلیت ما را حساب کنند؟ بنابراین باید روی این موارد فکر کنیم. به‌طور مثال اگر معرفی می‌شوم که به فلان بنگاه برای خرید ماشین بروم، آیا این کار هدایت‌شده است یا متعارف است؟ روی این مسائل تأمل کنید». ببینیم احکام متناسب هست یا خیر او گفت: «یکی از آسیب‌های جدی نوع مراودات است. باید در مراودات دقت کنیم، مقتضای عدالت این را اقتضاء می‌کند؛ چراکه ممکن است عدم دقت، به خروج از عدالت منتهی شود، این در حالی است که آشنانبودن با شرایط جامعه و بی‌توجهی به آن نیز یکی از آسیب‌هاست و ما نباید چشمانمان را ببندیم و غفلت کنیم و برخی مواقع احکامی را صادر کنیم که شاید خلاف قانون آیین دادرسی نباشد؛ اما باید ببینیم متناسب هست یا خیر». حجت‌الاسلام محسنی‌اژه‌ای گفت: «مجازات یک سال حبس را برای فردی در نظر می‌گیرند و بعد آن را به 50 هزار تومان مجازات نقدی تبدیل می‌کنند. در اینجا باید همه جهات لحاظ شود تا تناسب جرم و مجازات وجود داشته باشد یا گاهی فردی را به پنج سال حبس و 20 سال محرومیت از نوشتن مقاله و تدریس‌کردن محکوم می‌کنند. اگر همه جهات را محاسبه کرده‌اند که حرفی نیست و ما می‌خواهیم تناسب جرم و مجازات رعایت شود». باید در بسیاری از امور دید حکومتی داشته باشیم معاون‌اول دستگاه قضا با تأکید بر اینکه اگر ما می‌خواهیم تناسب جرم و مجازات را رعایت کنیم، تنها خواندن قانون آیین دادرسی کافی نیست، گفت: «باید از پیرامون و زمان خود آگاه باشیم و در بسیاری از امور دید حکومتی داشته باشیم. نمی‌شود یک فردی با یک قانون آیین دادرسی زندگی کند و از مجموعه شرایط اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و اجرائی حکومت بی‌اطلاع باشد و در اتاقی بنشیند و بگوید من مستقل هستم و این حکم را می‌دهم که عین عدالت است. باید دید آیا واقعا این حکم بازدارندگی دارد؟ بالاخره خیلی از مسائل حکمت دارد. ما باید حکمت برخی مجازات‌ها را لحاظ کنیم». او افزود: «منِ قاضی طبق فرمایش امام علی(ع) باید همیشه استدلال داشته باشم. زمانی بنده حکمی را داده بودم که وقتی آن حکم اعلام شد یکی از مسئولین به من گفت که این چه حکمی بود که صادر کردید؛ این حکم را هیچ‌کس قبول ندارد. من خندیدم و گفتم واقعا این حکم را هیچ‌کس قبول ندارد؟ حداقل یک نفر را استثنا کن؛ خودم که آن را قبول دارم. آن فرد گفت خیلی از مردم، 70 درصدِ مردم آن را قبول ندارند که بنده گفتم 30 درصد از مردم آن را قبول دارند، در اینجا بنده نمی‌خواهم بگویم که ما تابع جو و فضای سیاسی باشیم؛ به‌هیچ‌وجه نباید این‌گونه باشد؛ اما باید در چیزی که از نظر من حق است و از سمت منصفین ناحق است، تأملی بکنیم». حجت‌الاسلام محسنی‌اژه‌ای افزود: «چنانچه من دیدم یک دشمن یا مغرض یا ذی‌نفع در رابطه با حکمی حرفی می‌زند، مسئله آن کاملا روشن است؛ اما اگر افراد مصلح و منصف مطلبی را بگویند، جا دارد تأملی در کار خود بکنم».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.