نگاهی به حجمهای شاعرانه «مرجان شکری» در گالری آریانا
همنشینی با شعر
احمدرضا دالوند
این حجمهای شاعرانه که در قالب صندلی و نیمکت و با پلکسیگلس ساخته شدهاند، مثل مکالمهای میان شعر و حجم، و بدون درگیرشدن با تصویرسازی و ترجمه نعل به نعل میان این دو ساحت متفاوت، صرفا با قواعد معمارانه یک قطعه هنری چندبعدی شکل گرفتهاند. مرجان شکری در مسیر کشف و شهودش هربار در ایماژهای یک شاعر خیمه میزند و از هر کدام بهرهای میبرد. به این ترتیب به غنای بیان تجسمیاش میافزاید و در این فرایند بهدرستی بیان انتزاعی را برگزیده است.
میخواستم درباره کارهای حجمی، بهعبارتی صندلیها و نیمکتهایت بیشتر بگویی. این کانسپت چطور شروع شد، متریالت چیست؟ کاربرد اینها در زیباییشناسی و در مصارف زندگی کجاست؟ در سالهای گذشته که شاگرد استاد تاها بهبهانی بودم، استاد هم نقاشی و هم مجسمهسازی آموزش میدادند. طبیعتا ابتدا هر شاگردی مایل است مثل استادش کار کند. این یک امر طبیعی برای اغلب هنرجویان است. من نیز همیشه دوست داشتم مجسمهسازی یاد بگیرم، ولی استاد بهبهانی آن زمان مجسمهسازی به من آموزش ندادند، بلکه همسر ایشان آموزش مجسمهسازی من را برعهده گرفتند. من هم مطابق عادت خاص خودم که ممکن است گاهی تا دو سال دست به نقاشی نزنم و عجیب اینکه در این دو سال حتی چیزی هم به ذهنم خطور نمیکند، اما در چنین فواصلی که ذهن من با نقاشی تخلیه نمیشود، به طراحی داخلی و دیزاین مشغول میشوم...؛ در این سیر و سلوک با خودم اندیشیدم با این کمبودها و ضعفهایی که در طراحی صندلیها میبینم، آیا من میتوانم یک طراحی مبلمان خاص انجام دهم؛ البته نمیخواستم طراحی موردنظرم خیلی صنعتی باشد؛ به خاطر اینکه میخواستم همان حس هنر و ابداع و خلاقیت را داشته باشد، زیباشناسی داشته باشد، برای طراحی داخلی فراتر از آنچه همه جا دیده میشود و فراتر از تولید صنعتی باشد. یعنی دیزاین این صندلیها بیشتر شاعرانه است تا صنعتی؟ دقیقا. صنعت را در تکنیک اجرائی به کار گرفتی؟ خیلی فکر کردم که یک چیز صنعتی بیرون نیاید و این مسئله خیلی مهم بود و سخت بود که فکر کنم از چه متریالی استفاده کنم و چه کار کنم که این اتفاق بیفتد، همانطور که شعر بخشی از زندگی من و در کنار من همیشه تا امروز بوده، در کنار روحم بوده، تصمیم گرفتم در این صندلیها نیز این اتفاق بیفتد، یعنی شعر نیز در جوهره آنها باشد. تا اینکه با متریال «پلکسی» آشنا شدم و حس کردم پلکسی با سنگ و الوار و آهن تفاوت دارد؛ یعنی متریال پلکسی محدودیت سنگ و آهن را ندارد، میتوانی شیء ساختهشده را از چند جهت ببینی، از جلو، از سایر زوایا و تا انتها هم امکان دیدن دارد؛ هم سخت است و هم شفاف. با این ابزار چیزی جلوی نگاه شما را نمیگیرد. وقتی شما به چوب یا سنگ نگاه میکنید، شاید یک سردی و سنگینی، نگاهتان را سد کند. نگاهتان را متوقف کند... در همان صحنه و در همان لحظه، ولی شیشه یا پلکسیگلس بهنوعی حس آب را با شفافیتش به بیننده منتقل میکند. یعنی پشت اثر را هم میبینید. برای همین چشم و نگاه در نقطه متمرکز نمیشود، درعینحال پلکسی محکمتر و قویتر است. برای همین از پلکسی استفاده کردم. اشعار مولانا را منبع و الهام طرحهایم قرار دادم. طرحهایی زدم که شبیه صندلی شد. در تاریخ ایران با توجه به مدارک تصویری که داریم، حتی در شعرها و نگارگریها، سفالها و نقوش مختلف، شیوه نشستن ایرانیها در طول تاریخ را میتوان ردیابی کرد. در دوران جدید صندلی میآید، قبلا پشتی و کرسی بود. البته در تختجمشید نقوشی پیدا شده که صندلی بوده، در قرون ماقبل اسلام، نقوش موجود در تختجمشید، گواهی میدهد که صندلی در فرهنگ ایرانی وجود داشته، ولی بههرحال، آداب نشستن برای ایرانیها فرهنگ خاص خودش را دارد. حالا که ما ایرانیها در دوره جدید صندلی داریم و وسایل و آکسسواری از این قبیل، وقتی نشستن را با شعر و با نستعلیق و روح ایرانی ترکیب میکنیم، این چیزی که از متریال پلکسی در حجمهای شما و صندلیهای مُدرنتان میبینیم که روح نستعلیق و روح ایرانی و شعر در آن هست، یعنی آدم فکر میکند بیشتر جنبه تزئینی و دکوراتیو و مصرف هنری دارد تا کاربردی، قصد کاربرد که نداشتی؟ مثل نقاشیهایم خیلی فکر نکردم چه قصدی با حجمها دارم. آنچه میبینیم یک اثر حجمی شعرگونه است و عجالتا شبیه صندلی؟ این صندلیها آثاری هستند مثل همه مجسمهها. البته، نه مجسمهاند و نه تابلو! این حجمها شخصیت یک piece Art را دارند. منظورتان یک قطعه هنری است؟ در یک مصاحبه چند سال پیش گفتم که من دنبال سبک نبودم و وقتی نقاشی کار میکنم، به جلو حرکت میکنم، اصلا فکر نمیکنم روزی یک منتقد بزرگی میآید و برای من مینویسد که شما میتوانید در «انتزاع ناب هنر نقاشی» روزی صاحب سبک باشید. من هیچوقت فکر نکردم چه سبکی باید داشته باشم. درباره صندلیها نیز همینطور است، هرگز فکر نکردم صندلیهایی طراحی کنم که این اتفاق برایشان بیفتد. یعنی احساس میکنم یک حس درونی بود از سواد من و هنر من. عنصر خطشناسی و خوشنویسی را از سنت کتابت در این طرحها آوردهای و به آن حجم دادی، ما همیشه خط را در کتابآرایی دیدهایم، بهعنوان اثر خوشنویسی روی کاغذ؛ اما در آثار شما عنصر خط نه روی کاغذ و نه کتابت و نه خط-نقاشی میآید، بلكه روی یک ابزاری مثل صندلی قرار میگیرد و استراکچر یک صندلی را میسازد... . چون دیده میشود، میدانید آن شعر خیلی راحت بدون اینکه هیچ فکر و فلسفهای پشتش باشد، در فضای داخلی رؤیت میشود. نکته بعدی اینکه ادبیات را از خط خارج کردی، اما فرم را نگه داشتی، لازم نیست که ما اثر را نگاه کنیم و بگوییم: آهان معنیاش این است... کافیست بدانیم روح شعر در کار هست، بههرحال همانطور که قبلا شعر دستمایه نقاشیهایت بوده، امروز شعر دستمایه حجمهای شما شده است... . بله، دقیقا و میتوانم بگویم که شعر دستمایه حجمهایی شده که این حجمها به فرم مبلمان درآمده است. این مبلها را به تعداد زیاد، نمیتوان در یک منزل یا دفتر کار استفاده کرد. این مبلها در حقیقت مثل مجسمههایی هستند که یک نمونه آن در یک محل کافی است. خوشحالم این حس را منتقل میکنند که نمیشود بهعنوان یک صندلی معمولی به آنها نگاه کرد یا اینکه یک نفر نمیتواند فکر کند همه صندلیهای ناهارخوریام از این نوع باشند، چون نمیشود با آنها مثل یک صندلی برخورد کرد؛ مثلا مردم در کنار مبلمانی که دارند، یک نمونه هم میتوانند از این صندلیهای شاعرانه قرار دهند. اگر مخاطب نقاشیهای شما، جداگانه حجمهای شما را ببیند، میتواند بفهمد اینها کار یکنفر است؟ قطعا میتواند بفهمد. میتوان صندلیها و تابلوهای شما را همزمان در یک فضا دید؟ بله، چون این چیدمان درست در روز افتتاحیه نمایشگاه من در 12 آذرماه 1395 در گالری آریانا اتفاق میافتد. همیشه به این مسئله فکر میکنم که مخاطب درگیر کار من شود؛ یعنی لحظهای که بایستد جلو کار من، یک لحظه استثنایی و خوب را تجربه کند و در کنار تابلوها و صندلیها کتاب مولانا را بخواند. آیا مثل تابلوها که انتزاعیاند، اما بابت خلق هرکدامشان یک شعر شما را تحتتأثیر قرار داده، این حجمها هم همین روند را داشتهاند؟ دقیقا همینطور است. آغاز تخیل و افکار انتزاعی در نقاشیهای شما با کلمه و شعر است که آن را بسط داده و به حجم نیز تسری دادهای، گمان میکنم همینکه ما از سطح دوبُعدی بوم خارج شویم و به سمت حجم برویم، یک امر معمارانه است که بهنوعی ارزش زیباشناسی شهری هم دارد و میشود حتی بهعنوان مبلمان شهری نیز به آنها فکر کرد... . امیدوارم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.