|

گفت‌وگو با مریم زندی

تحلیل عکس‌های 8 سال ریاست‌جمهوری اوباما

هم‌زمان با پایان کار اوباما در کاخ ریاست‌جمهوری، عکاس ویژه این کاخ بخشی از دو میلیون عکسی را که از زندگی خصوصی و دوران کاری هشت‌ساله ریاست‌جمهوری او گرفته، منتشر کرده است. عکس‌هایی که چهره‌ای متفاوت، مردمی و بشردوست را از اوباما به نمایش می‌گذارند. تعدادی از این عکس‌ها را در اختیار مریم زندی، عکاس مطرح کشور، قرار داده‌ایم و از او پرسیده‌ایم این عکس‌ها را از چه زاویه‌هایی می‌توان بررسی کرد:

‌ اخیرا عکس‌هایی از زندگی خصوصی اوباما در هشت سال ریاست‌جمهوری‌اش منتشر شده، این عکس‌ها از نظر شما چه ویژگی‌های عکاسانه‌ای دارند؟ در ابتدا، این نکته را بگویم که از نظر من، این عکس‌ها صرفا عکس‌های خبری معمولی‌ای هستند که به نظر می‌رسد هم‌زمانی انتشار آنها با پایان کار دولت آقای اوباما، باعث تأثیرگذاری احتمالی آن شده است. پته سوزا که عکاس رسمی کاخ سفید است، در این هشت سال، این امکان را داشته و استفاده مطلوبی از توان خود در ثبت لحظه‌های خبری و گاه خصوصی‌تر زندگی رئیس‌جمهور آمریکا کرده است. بر‌این‌اساس، شاید خیلی نتوان وصف زیباشناسانه یا عکاسانه را به این عکس‌ها اطلاق کرد. به عبارت ساده‌تر، اعتبار این عکس‌ها در این است که این آدمِ به‌خصوص و ویژه؛ یعنی رئیس‌جمهور آمریکا، در آنها قرار دارد. ‌ بااین‌حساب می‌توان این عکس‌ها یا لااقل انتشار آنها را با انگیزه‌های تبلیغاتی ارزیابی کرد؟ این عکس‌ها یک جنبه تبلیغاتی دارد؛ اما شاید تمام انگیزه تهیه و انتشار آنها، تبلیغ فرد یا تفکری نباشد. این عکس‌ها چه می‌گویند؟ از زندگی یک آدم مهم در دنیای سیاست جهان، یک‌سری جنبه‌های خصوصی، انسانی و البته ساده گرفته شده، پس نمی‌توان خیلی منکر جنبه‌های تبلیغاتی آن شد. ولی برای من، این نکته جالب است که ظاهرا مردم آمریکا هم در نوع خود، مردم ساده‌ای هستند و به این دست عکس‌ها، اهمیت می‌دهند و اعتمادشان به آنها جلب می‌شود. به عکس‌هایی نگاه می‌کنند که در آن رئیس‌جمهور کشورشان در حال بازی با بچه‌هاست، یا مثلا نشسته و دارد با خانواده‌اش تلویزیون می‌بیند یا بازی بسکتبال را دنبال می‌کند. این نکاتی است که یک عکس می‌تواند از نظر روان‌شناسی روی مخاطب خود تأثیر بگذارد و جنبه تبلیغی پیدا کند؛ اما نمی‌دانم قرار است در واقع چه چیزی تبلیغ شود. ‌دو ‌ میلیون عکس در فاصله هشت سال ریاست‌جمهوری اوباما گرفته شده و حالا در دسترس عموم قرار گرفته است. فکر می‌کنید این ادعا که عکاسان کاخ سفید زندگی رئیس‌جمهوران آمریکا را مستند‌سازی می‌کنند، با این تعداد عکس واقعیت پیدا می‌کند؟ تعداد عکس‌هایی که من از این مجموعه دیده‌ام، در برابر رقم دو میلیون عکس، واقعا کم بوده؛ اما به طور کلی وقتی ما درخصوص مستندسازی و مستندنگاری حرف می‌زنیم، موضوع واقعا جدی‌تر و شاید پیچیده‌تر از این حرف‌ها باشد. مسلما این عکس‌ها، همه با اجازه اوباما گرفته شده یا با اجازه او منتشر شده‌اند؛ بنابراین برای تهیه و انتشار آنها، برنامه‌ریزی صورت‌ گرفته است. آن بُعد تبلیغاتی را شاید بشود اینجا راحت‌تر محل بحث قرار داد. این عکاس اگر کارش حضور در کاخ سفید و ثبت زندگی شخصی رئیس‌جمهور باشد، قاعدتا این کار را با دیگر رئیس‌جمهوران آمریکا هم انجام داده است. حتما رئیس‌جمهورهایی بوده‌اند که زندگی آنها هم به ثبت رسیده؛ اما این ثبت با مستندسازی یک زندگی تفاوت جدی دارد. ‌ در ایران چطور؟ به عنوان یک عکاس، تا‌به‌حال با مستندسازی تصویری زندگی چهره‌های سیاسی و به‌خصوص رئیس‌جمهور مواجه شده‌اید؟ ما در ایران همیشه آن‌قدر با چهره‌های سیاسی فاصله داشته‌ایم که نه آنها به‌راحتی توانسته‌اند به ما اعتماد کنند و نه ما خیلی راحت توانسته‌ایم در زندگی خصوصی‌شان کنکاش تصویری کنیم؛ بنابراین اگر مجموعه عکس‌هایی به صورت گزارش تصویری از زندگی آنها تهیه شده، حتی آنها نیز صرفا برای نمایش عمومی بوده‌اند. وجود باید و نبایدهای بسیار در رابطه با زندگی چهره‌های سیاسی، البته نه مختص به ماست و نه مختص به دیگر کشورها؛ بلکه به نظر می‌رسد نتیجه مستقیم زندگی سیاسی‌شده عصر ما باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.