|

«فوايد گياهخواري» صادق هدايت

اعلاميه حقوق ديگر موجودات

پارسا شهري: از نوشته‌هاي در و بي‌در صادق هدايت، يكي هم «فوايد گياهخواري» است كه چند سالي بعد از كتاب كوچك «انسان و حيوان» نوشته. در سال 1306، درست سه سال بعد از «انسان و حيوان» كه به‌نوعي ايده‌هاي كتاب را در خود دارد. در حالي كه او تنها تك‌كتابِ «رباعيات خيام» را به چاپ رسانده بود. اين كتاب دوازده‌فصلي، درباره ضرورت تغيير موضع انسان به حيوانات است و متني براي سوق‌دادن انسان به‌سمت گياهخواري. «مابين احتياجاتي كه انسان را پيوسته در فشار گذاشته، از همه سخت‌تر و از همه وسيع‌تر احتياج خوردن است.» ديباچه «فوايد گياهخواري» با اين جملات آغاز مي‌شود. به هر تقدير اين كتاب هم يكي از چندين‌وچند نوشته هدايت است و صرف‌نظر از جايگاهش در كارنامه كاري هدايت، اگر در پيوستار آثار او خوانده شود، رگه‌هايي دارد از ديگر آثار او و همان‌طور كه نسخه كاملي است از «انسان و حيوان»، نسخه ابتدايي برخي ديگر از آثارش و نيز تفكر اوست. «انسان و حيوان» نخستين كتاب منتشرشده هدايت است كه در سال 1304 در قطعي كوچك چاپ شد. چنان كه جهانگير هدايت مي‌نويسد او در زمانه‌اي كه در ايران بود مجله‌اي را كه در حمايت از حيوانات درمي‌آمد آبونه شده بود، ‌اين مجلات و مطالب متعدد آن بود كه مقدماتي براي دو كتاب «انسان و حيوان» و «فوايد گياهخواري» فراهم آورد. اين دو كتاب به‌تعبير جهانگير هدايت «گونه‌اي اعلاميه حقوق ديگر موجودات روي كره زمين است كه گرفتار انسان شده‌اند.» هدايت مي‌نويسد «پرنده براي قفس زاييده نشده و اسب و الاغ با زين و پالان متولد نمي‌شوند». او از حق و حقوق ديگر موجودات مي‌نويسد و از اينكه بشر كار را به جايي رسانده كه نسل اين موجودات در حال انقراض است. «يوسف اسحاق‌پور نيز در كتابِ «بر مزار صادق هدايت» به «فوايد گياهخواري» اشاره مي‌كند و مي‌نويسد: «آثار هدايت با مناظر ترسناك، با دهشت و خشونت و قطعه‌قطعه‌كردن، با بوي گند و همهمه و فرياد و خاك و خُل، با كارد و چنگك و تبر، با لاشه‌هاي تكه‌تكه‌شده و دل و روده درآمده، و به‌ويژه با جويبارهاي خون آغاز مي‌شود.» اما نوشته‌ هدايت توصيف صحنه جنگ نيست. «چيزي است كه سايه شوم روي خودِ تمدن مي‌اندازد: تصويري دل‌به‌هم‌زن و برآشوبنده از سلاخ‌خانه‌ها كه پيشگفتاري بر فوايد گياهخواري است.» هدايت با اين پرسش آغاز مي‌كند كه «چرا زندگاني ظالمانه آدمي‌زاد بايد سبب آن‌قدر درد و زجر ديگران را بيهوده فراهم بياورد و از درهم‌شكستن خوشبختي و سرور جنبندگان استفاده موهوم بكند؟ آيا تمدن او ناگزير است كه به خون بي‌گناهان آلوده بشود؟» در نظر او كشش انسان به اين حد از بيداد يك درد بي‌دواست و يك جنايت ناگفتني. «فدائیان شکم»، «تاریخ گیاه‌خواری»، «اخلاق و گیاه‌خواری»، «اقتصاد و گیاه‌خواری» و «انجام‌نامه» عنوان برخي از فصل‌هاي اين كتاب‌اند كه اخيرا همراه كتاب «انسان و حيوان» بازنشر شده‌اند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.