|

برجام چطور زنده می‌ماند؟

فرانسوا نیکولو . سفیر سابق فرانسه در ایران

همان‌طور که همه ما می‌دانیم در‌حال‌حاضر خروج از توافق هسته‌ای با ایران می‌تواند یک حرکت ساده از سوی ایالات متحده آمریکا باشد. این کار با سه روش می‌تواند انجام شود؛ اول، رأی‌گیری در کنگره برای بازگرداندن تحریم‌هایی که به حالت تعلیق درآمده یا لغو شده‌اند؛ بازگرداندن این تحریم‌ها اگر چشم‌پوشی یا وتوی رئیس‌جمهور جدید را نداشته باشد یک نقض درخور توجه در برجام خواهد بود که می‌توان آن را به عنوان راهی برای خروج مؤثر هریک از طرفین، ازجمله ایران، از این قرارداد تفسیر کرد؛ دوم، نتیجه مشابهی به دست خواهد آمد اگر ترامپ نخواهد با چشم‌پوشی از یک یا چند مورد از «منافع ملی»، بندهایی را تمدید کند که اوباما با آنها تحریم‌های قانونی آمریکا علیه شرکت‌ها را براساس برجام، برداشته بود. ما می‌دانیم که در نهایت ترامپ باید با جهان واقعی مواجه شود و به احتمال زیاد مجبور می‌شود بخش‌های زیادی از وعده‌های خود را فراموش کند. اظهارات ترامپ درباره ایران و برجام به شکلی آشکار متضاد است، او گاهی اوقات نشان می‌دهد که می‌خواهد برجام را پاره کند، زمانی دیگر در نظر دارد که شرایط را برای مذاکره مجدد فراهم کند و جایی دیگر ترجیح می‌دهد که تحریم‌های یک‌جانبه واشنگتن در قبال تهران وجود نداشته باشد تا کسب‌وکارهای آمریکایی بتوانند در بازار ایران به رقابت بپردازند؛ اما با توجه‌به خصومت فراگیر و تثبیت‌شده کنگره ایالات متحده نسبت به ایران، همراه با قاب‌های ذهنی رئیس‌جمهور و همراهانش درباره این موضوع، زنجیره اتفاقات چشم‌انداز خروج آمریکا از برجام را محتمل کرده است. چنین رویدادی به‌خودی‌خود به معنی پایان برجام نیست، اگر شش طرف دیگر یعنی چین، فرانسه، آلمان، روسیه، بریتانیا و البته ایران تصمیم به ایستادن پای این معامله بگیرند. این پیکربندی جدید، به شکلی آشکار آمریکا را به اوایل سال‌های 2000 خواهد برد، زمانی که ایران قادر به تجارت معمول با باقی جهان به‌غیر از ایالات متحده بود. برجام، روی سه پایه استوار است؛ بنابراین وقتی سخن از خروج آمریکا به عنوان یکی از پایه‌ها، از این معاهده به میان می‌آید شرایطی لازم است که برای ادامه معاهده باید فراهم شود. اولین مسئله، تصمیم ایران است که نخواهد از خروج آمریکا به عنوان بهانه‌ای برای خروج از تعهداتش استفاده کند یا حتی سعی کند به مذاکره مجدد با طرف‌های باقی‌مانده براساس شرایط جدید روی بیاورد. دراین‌صورت، سخت‌ترین کار، کنارآمدن با جناح‌های محافظه‌کار و تندرو در داخل ایران خواهد بود که وضعیت جدید را فرصتی برای کوبیدن برجام خواهند یافت؛ قراردادی که هیچ‌وقت حمایت آنها را پشت سر خود ندید. برای اصولگراها چنین وضعیتی، شانسی است که به آنها اجازه می‌دهد محبوبیت رئیس‌جمهور حسن روحانی را تضعیف کنند و از آن به عنوان امیدی تازه برای به‌دست‌آوردن مواضع بالاتر در جامعه و اقتصاد ایران بهره ببرند. «سورپرایز آپریل» قبل از انتخابات ریاست‌جمهوری در ایران که در ماه می‌ 2017 برگزار خواهد شد، شانس روحانی را برای انتخاب مجدد به طور جدی به خطر خواهد انداخت. پایان کار میانه‌روها در ایران و تصاحب کامل نهادهای سیاسی از سوي محافظه‌کاران سرسخت، مسئله‌ای است که برای خاورمیانه و برای کل جهان سودمند نخواهد بود. دومین شرط به اروپا بستگی دارد، اگر بخواهد که به نفع حفظ درازمدت و پایدار برجام تلاش کند. فدریکا موگرینی، نماینده عالی اتحادیه اروپا در امور خارجی و سیاست امنیتی تاکنون این مسئله را بسیار روشن بیان کرده است. از منظر سیاسی با وجود رقابت ریاست‌جمهوری جدید در دو کشور طرف این قرارداد، حداقل دو طرف دیگر یعنی چین و روسیه در حفظ برجام متعهد هستند. با نبود قطعیت از سوي واشنگتن در حفظ این قرارداد، سه طرف دیگر یعنی فرانسه، آلمان و انگلستان نقشی اساسی در رهبری اصلی برجام را ایفا خواهند کرد. اگر زمانش فرا برسد آیا اروپا واکنش مناسبی خواهد داشت؟ برای حفظ پایبندی تزلزل‌ناپذیر اروپا روی این قرارداد، این سه کشور اروپایی مسئولیتی منحصربه‌فرد خواهند داشت. در چنین وضعیتی، با توجه به اینکه، دو، سه سال آینده بریتانیا باید از اتحادیه اروپا خارج شود، شرایط برای بریتانیا بسیار پیچیده خواهد بود. تداوم برجام به‌وضوح به نفع بریتانیاست به‌خصوص که ایران یک مشتری بالقوه درخور ‌توجه از نظر تجارت، بیمه و خدمات مالی برای آنهاست. برای آلمان، ایران یک شریک تجاری و سرمایه‌گذاری درخور توجه است و همچنین یک متحد قابل اعتماد و قدیمی در خاورمیانه. این باعث می‌شود که آنها بدون شک پای برجام بایستند؛ اما فرانسه مي‌تواند بین بریتانیا و آلمان به نقشی محوری دست پیدا کند. همان‌طورکه در سال 2003 و در زمان جنگ با عراق، فرانسه توانایی خود را در چندین مورد از مقاومت در برابر فشارهای ایالات متحده نشان داد، ازسوی‌دیگر در مذاکرات برجام و حتی در زمان پایان آن، پاریس بود که اشاره می‌کرد توافق صورت‌گرفته را بهترین توافق ممکن نمی‌داند؛ بااین‌حال از آن زمان، برجام اثرگذاری خود را در کاستن شبح جنگ در خاورمیانه نشان داده و سایه ترسناک یک جنگ هسته‌ای در خاورمیانه را از بین برده است. در آینده، فرانسه انتخابات ریاست‌جمهوری در می ‌2017 خواهد داشت و باید دید فرانسه نقشی فعالانه در حمایت از برجام را خواهد پذیرفت یا به پشت‌کردن اروپا به این قرارداد دامن خواهد زد؟ آیا انتخاب درست انجام خواهد شد؟ منبع: ديپلماسي ايراني

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.