اختلاف تصمیمگیران شهری و فضای جامعه
سیدمصطفی موسویلاری
این روزها فضای مجازی بسیاری از اتفاقاتی را که در گذشته رخ میدادند و چندان به آن توجه نميشد، بیشازپیش برجسته ميكند. هماکنون فیلمی در فضای مجازی در حال دستبهدستشدن است که در آن مأمور سد معبر شهرداری فومن به صورت پیرزن دستفروشی سیلی میزند. چندی پیش فیلم حمله مأموران شهرداری به کارواشی در فرحزاد خبرساز شد. زمانی که من مشاور شهردار یکی از مناطق تهران بودم حادثه کشتهشدن مردی که با خودرو وانت خود کسبوکار میکرد در مقابل چشمان فرزندش مطرح شد. همان زمان یکی از مدیران مجرب شهرداری ضمن نکوهش این پدیده -كه نميتوان از آن دفاع كرد- گله میکرد چرا زمانی که مأمور شهرداری در حین خدمت از سوي رانندگان خودروهای سنگین -در حال تخلیه نخاله در بزرگراههای شهری- کشته میشود، این همه هیاهو نمیشود؟ پاسخ این پرسش بسیار واضح است چراکه کسی از مأمور خدمتگزار انتظار چنین خطایی ندارد ولی از افراد متخلف چرا. این موارد را بیان کردم تا به این بپردازم که متوجه شویم چه اختلافی بین تصمیمگیران شهری و فضای جامعه و بیش از آن علوم و دانش روز شهرسازی وجود دارد. اول آنکه برخی از شهرداریها برای حل مسئله سدمعبر و درعینحال کمک به اجتماع محلی از افراد خارج از سیستم شهرداری استفاده میکنند؛ افرادی که آموزش کافی را براي مواجهه با این مسائل ندیدهاند و در مواقع مقاومت دستفروشان، آرامش خود را از دست میدهند و چنین اعمالی از آنان سرميزند. شاید راهکار این مشکل آن باشد که شهرداری مسئله سد معبر را به نیروی انتظامی بسپارد که از تجربه و مسئولیتپذیری بیشتری برخوردار هستند. برگردیم به مسئله پیرزن دستفروشی که امروز در فضای مجازی اساعه ادب به او، مردم را به خشم آورده است. مانند یادداشتهای قبلی میخواهم به یک کلیشه عمومی بپردازم. آیا دستفروشی یک معضل شهری محسوب میشود؟ آیا پدیده دستفروشی را باید با تکدیگری مقایسه كرد؟ تا پیش از ورود به رشته طراحی شهری همواره به دستفروشان با دید افرادی که مالیات نمیدهند، اجناس بیکیفیت میفروشند و ایجاد ترافیک و مزاحمت ميكنند نگاه میکردیم؛ اما آیا چنین تصوری کاملا صحیح است؟ امروزه یکی از فاکتورهای مهم در فضای شهری سرزندگی است. طراحان شهری در زمان طراحی یک میدان یا خیابان شهری تمام دانش و هنر خود را به کار میبرند تا پس از اجرای طرح، مردم فضایی سرزنده و خاطرهانگیز را تجربه كنند. برخلاف تصور عموم، دانش طراحی شهری، نهتنها دستفروشی را یک معضل نمیداند بلکه عاملی براي سرزندگی و شادابی فضای شهری به حساب میآورد. پیشبینی فضایی براي حضور دستفروشان و حتی درنظرگرفتن برخی امکانات نظیر روشنایی، سکو و... موضوعي مهم در طراحی فضاهای شهری است. اینکه دستفروشی در مکانی بساط خود را میگستراند حاکی از آن است که در آن مکان نیازی وجود دارد و اگر چنین نباشد او مشتری نخواهد داشت. پس این نشان میدهد سد معبر صورتگرفته به دلیل بیتوجهی مدیران و مسئولان شهری است که نیاز شهروندان را نادیده گرفته و فضایی براي حضور دستفروشان پیشبینی نکردهاند. آنچه امروز درباره دستفروشان ضروری به نظر میرسد نه آزادی کامل آنها درخصوص ایجاد بساط در هر مکان و زمانی و نه آوارهکردن و آسیبرساندن به این قشر آسیبپذیراست. ساماندهی این نوع کسب و کار ازجمله وظایف شهرداری است که نیاز به استخدام افراد قویجثه هم ندارد. ابتداییترین موارد براي ساماندهی این افراد اعطای مجوز کسب و کار، نظارت بر کیفیت اجناس ارائهشده و حتی درخصوص دستفروشان پردرآمد اخذ عوارض و مالیات است. گاهی میتوان بسیاری از معضلات و حوادث ناگوار اجتماعی را با اندکی تأمل و تحمل بیشتر و اقدامات کارشناسانه حل كرد، پیش از آنکه حوادث ناگواری نظیر هتکحرمت مادری سختیکشیده ما را سراسیمه كند و پس از آن به دنبال توجیه و چاره باشیم. بیشک اخراج مأمور ساده شهرداری که در مواجهه با مشکلات عدیده شخصی و کاری، کنترل خود را از دست داده است راهکار حل این مشکلات نیست. این مدیران شهری هستند که باید خود را با استفاده از کارشناسان به دانش مدیریت شهری نزدیک كنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.