مطالب جراید، رقابتهای سیاسی و گفتمان میان ایران و آمریکا
احمد عظیمیبلوریان . پژوهشگر ساکن آمریکا
در جامعه آمریکا همگان به این نتیجه رسیدهاند انتخابات ریاستجمهوری در نوامبر ۲۰۱۶ بدترین و زشتترین انتخابات همه تاریخ آمریکا بود. در توضیح این کیفیت نامطلوب، مطالب زیادی در رسانههای عمومی ایالات متحده آمریکا و جهان منتشر شد که نیازی به تکرار آنها نیست. اما خطوط کلی انتقادات وارده را میتوان به صورت فشرده به شرح زیر ترسیم کرد: ١ -نظام سیاسی حکومت ایالات متحده آمریکا، بر پایه دوحزبی - احزاب دموکرات و جمهوریخواه- اداره میشود. صرفنظر از تاریخ و فلسفه تشکیل و تکامل این دو حزب، بر پایه سنت سیاسی آمریکا، این دو حزب مکمل یکدیگر هستند نه دشمن و قاتل یکدیگر. هر یک از دو حزب مورد اشاره طیف یا طیفهای خاصی را نمایندگی میکنند. مردم آمریکا همه مهاجرند، اما برخی بومیتر از دیگران هستند. بسته به ریشه و ارزشهای هر گروه، برداشتها و ذهنیات آنها نسبت به حکومت و شیوه عمل آنها با هم متفاوت است. همین تفاوتها منجر به جذب یک گروه به یکی از دو حزب و دفع آن از حزب دیگر است. ارزشهای اجتماعی شکلدهنده در هر دو حزب را میتوان روی یک خط مستقیم کنار هم چید و نشان داد. گروههای متمایل به سوسیالیسم و توزیع ثروت و رفاه اجتماعی میان همه مردم آمریکا در منتهیالیه سوی چپ این خط قرار میگیرند. طرفداران سرمایهداری، الیگارشی، امپراتوری خواهان و ثروتمندان والاستریت در منتهیالیه دست راست این خط جا خوش میکنند. خط میانی جای افراد و گروههای معتدلتر است. اگر دولت در دوره چهارساله نتواند نیازهای مردم و وعدههایی را که در انتخابات داده است تأمین کند، گرایش مردم به کاندیدای بعدی آن حزب کم میشود و حکومت با اکثریت بسیار کمی به حزب دیگر واگذار میشود که در کشاکش انتخاباتی تلاش میکند نظر مردم را تأمین کند. بیشتر مانورها و هیجانات انتخاباتی آمریکا تقریبا در وسط خط تعادل دو حزب صورت میگیرد و تفاوت آرای حزب برنده کمتر از پنج درصد است. مبارزه سالم انتخاباتی چیزی متفاوت از آن است که در انتخابات اخیر دیده شد. کاندیداها نماینده حزب هستند نه نماینده خودشان. قانون اساسی آمریکا با یک عبارت بسیار روشن و تاریخی آغاز میشود: «ما مردم... » (... people the We ) و مفهوم آن این است که دولت یا حکومت ایالات متحده آمریکا از همین مردم شکل گرفته و نماینده ارزشهای متنوع مردم آمریکاست. در انتخابات اخیر، جمله معروف در آغاز قانون اساسی از «ما مردم» به «من، من، من، من، همینم که هستم» بدل شد. هر دو حزب رقیب پشتسر کاندیداهای خود پنهان شدند، زیرا حمایت مردم را در طول زمان از دست دادهاند. بر خلاف سنتهای قدیم مشرقزمین، رئیسجمهور آمریکا نباید قدرت مطلق در تصمیمگیری داشته باشد. به عبارت دیگر، مبارزه میان دو کاندیدا در انتخابات آمریکا با مبارزه رستم و اسفندیار متفاوت است. در مبارزه دومی، هر کدام که دیگری را کشت، صاحب قدرت میشود. در آمریکا «من» تصمیم نمیگیرد. رئیسجمهور، تصمیمگیری را مدیریت میکند. - + دونالد ترامپ بن کارسن/ هیلاری کلینتون برنی سندرز ٢ -مردم آمریکا یکدست نیستند. آمریکا جامعهای مهاجرپذیر است. اگر از کشتارهای وحشیانه سرخپوستان به دست مهاجران سفیدپوست اروپایی اولیه آمریکا چشمپوشی کنیم، هر گروه مهاجر به آمریکا عقاید و برداشتهای خود را به این سرزمین آورده است. مردم اروپای شرقی و اسکاندیناوی به دامنهای از سوسیالیسم و رفاه اجتماعی آبرومند پایبندند. بازماندگان سفیدپوستان که از غرب اروپا به آمریکا مهاجرت کردهاند، فعالیت خود را از راه بردهداری و استثمار انسان آغاز کرده بودند و عموما محافظهکار یا لیبرال هستند. منصب ریاستجمهوری از یک نقطه به نقطه دیگر پرت نمیشود، بلکه روی ریل عقیدتی که ایستگاه مرکزی آن در میانه مسیر است، حرکت میکند. در مبارزات انتخاباتی آمریکا، گفتمان مستمر احزاب نسبت به آینده کشور، راهنمای مبارزات انتخاباتی است. الگوی اداره کشور در آمریکا از سوی احزاب تدوین میشود؛ چیزی که به دلیل ضعف هر دو حزب دموکرات و جمهوریخواه در انتخابات اخیر از قلم افتاد و به جای آن نظرات شخصی کاندیداها به جای نظرات حزب خودنمایی کرد. در این انتخابات هر دو حزب که دچار ناتوانی شدند به جای اظهار عقیده یا صدور بیانیه نسبت به سیاست دولت در چهار سال آینده، پشت سر کاندیداهای جنجالی خود پنهان شدند. ٣ -انتخاب کاندیدای نهایی دو حزب بیش از آنکه در راستای آرمانهای حزبی باشد، به باندبازی و دستکاری پشت پرده شباهت داشت. در روش سالم، هر یک از کاندیداها میبایستی به جای پریدن به جان کاندیدای رقیب، سیاست حزب خود - نه سیاست خود - را در زمینههای توسعه اجتماعی، رونق اقتصادی، رفاه مردم، امنیت داخلی و بینالمللی و روابط خارجی، به زیباترین و شیواترین شکل بیان میکردند و توانایی خود را در اجرای «سیاست حزب» نشان میدادند. استراتژیهای حرکت از وضع موجود به حالت ایدهآلی که در حزب تدوین شده را شرح میداد و سود و زیان این استراتژیها را نسبت به آنچه حزب رقیب ارائه کرده است، به گونهای برای مردم توضیح میداد که مردم ضمن آگاهی از توانایی و شناخت شخصیت کاندیدا و روش رهبری او، بتوانند تصمیم بگیرند کدام حزب بهتر از دیگری عمل خواهد کرد. به جای این، تلاش کاندیداها روی افشاگری، سوءاستفاده رقیب از امکانات عمومی، روابط جنسی و ... متمرکز شد. درحالیکه تصویری که آمریکا میخواهد از خود به دنیا القا کند، داشتن حکومتی ایدهآل و پاک و مردمی است. اینک، همه دولتهای جهان، انگشت حیرت به دهان گرفته و خلبازیهای سیاستمداران آمریکا را تماشا میکنند. ۴ -تفاوت آرای نهایی دو حزب رقیب آنقدر چشمگیر نبود. بر خلاف تحلیلهای صورتگرفته نسبت به انتخابشدن دونالد ترامپ، یک عامل مؤثر که موجب برندهشدن او شد، آرای ایالت موسوم به «کمربند زغالسنگ» در شمال شرقی آمریکا، شامل پنسیلوانیا و شهرهای اطراف سلسلهکوههای آپالچی بود. مردم این ایالت به دلیل توافقنامه اخیر کشورهای جهان در کنفرانس سازمان ملل متحد در زمینه تغییرات آب و هوا، که از سوی اوباما تأیید شد، اقتصاد منطقه خود را رو به سقوط میبینند. در برابر اوباما، نظر ترامپ نپذیرفتن قطعنامه مزبور است. البته خروج آمریکا از این توافقنامه به اینسادگیها میسر نیست و اگر این اتفاق بیفتد، ظلم بزرگی به مردم جهان و آمریکا خواهد بود. اما ترامپ برای جلب آرای ناحیه اشاره شده دست به این مانور زد. امکان دارد او در عمل نتواند الزامات قطعنامه کنفرانس «پاریس» را نادیده بگیرد، اما بههرحال، کار از کار گذشت و ترامپ آرای مردم این ناحیه را در انحصار خود درآورد. ۵ -اگر انتخاب هیلاری کلینتون تحقق مییافت، یک سود و دو زیان نصیب جامعه آمریکا میشد. سودش این بود که آمریکا از مانع انتخاب یک زن به ریاستجمهوری عبور میکرد. آمریکا در این زمینه از اروپا و آسیا عقب است. اما زیانهای انتخاب کلینتون را نمیشد نادیده گرفت. نخست اینکه هیلاری کلینتون، با وجود برجستگیها و تجربیاتی که به دلیل تجربه 30 ساله در بالاترین سطح سیاسی آمریکا دارد، شخصیت بسیار پیچیدهای است. اگر لازم بداند، با اینکه عضو حزب دموکرات است، با اصحاب والاستریت رفتوآمد روزانه برقرار میکند و دفتر او پاتوق لابیگران میشود. از سلطان عربستان و امیر قطر و حکومتهای خودکامه منطقه گرفته تا بانکها و شرکتهای نفتی، به نام بنیاد غیرانتفاعی خود پولهای هنگفت دریافت میکند. دومین اشکال انتخاب کلینتون برای جامعه آمریکا، ایجاد الیگارشی و خانوادگیکردن منصب ریاستجمهوری در آمریکاست. از کجا معلوم چهار یا هشت سال بعد، دختر او کاندیدای این منصب نشود. خانوادگیکردن ریاستجمهوری به مفهوم پادشاهی یا سلطنتیکردن دولت است که 180 درجه با مفهوم «ما مردم...» در تضاد است. ۶ -در مقابل، دونالد ترامپی که به ریاستجمهوری برگزیده شده، سرمایهداری موفق در ساخت هتل، کافه، برجهای اداری و مسکونی در سراسر آمریکا -عمدتا نیویورک- و همچنین چند کشور دیگر است، مطلقا در کار حکومت تجربه ندارد و با همه استانداردهای شناختهشده و با توجه به مشاوران و اعضای هیأت دولتی که بهتدریج برمیگزیند، علایق سیاسی او بسیار نزدیک به دستِراستیترین نقطه در خطی است که در این مقاله ترسیم شده است. شاید اگر در دوره امپراتورهای رومی زندگی میکرد، مایل بود در نقش یک سزار خودنمایی کند. او آنقدر به «من» و تواناییهای شخصی خود باور دارد که نام خود را بر همه بناهایش، از جمله هتل و برجهای مسکونی نیویورک نهاده است و امروز ساکنان این برجها، با وجود اینکه از قدرت خرید بالایی برخوردار هستند و میتوانند در آنها زندگی کنند، در اعتراض به انتخاب او به ریاستجمهوری، نام او را از نمای اصلی ساختمانهایش برداشتهاند. با اینکه در وطنپرستی ترامپ تردیدی نیست، اما او وطن آمریکا را برای همفکران خود میخواهد. اگرچه در سخنرانی پس از انتخابات، خود را رئیسجمهور همه آمریکاییها خواند، به نظر میرسد هدف اصلی ترامپ دستیابی به مقام ریاستجمهوری با اعتقادات شخصی خود و نه فلسفه حکومتی دو حزب اصلی است. هنوز که عرق دعواهای انتخاباتی فرو ننشسته، از نامنویسی مسلمانان سخن میگوید تا آنها را وارد فهرست متداول گروههای نژادی آمریکا - شامل سفید، سیاه (آفریقاییتبار)، قفقازی، آسیایی، بومی آمریکایی و ... کند. اطرافیان او، از جمله رودی جولیانی، شهردار اسبق نیویورک، که دشمنی علنی خود را با مسلمانان بارها اعلام کرده و نیز جان بولتون که ایران را به بمباران تهدید کرده است، اکنون در فهرست وزیران احتمالی ترامپ قرار دارند. نکته مهم این نیست که این شخصیتها درنهایت به عنوان همکاران ترامپ برگزیده شوند یا نشوند. مهم ویژگیهای شخصیتهایی است که دور و بر ترامپ میپلکند و نماینده دید ترامپی به اداره حکومت آمریکا هستند. ٧ -اما درباره تأثیر انتخابات اخیر آمریکا بر روابط میان آمریکا و ایران؛ بهطورکلی، مسئولان دولتی ایران از رفتار حکومتهای حزب دموکرات ناراضیتر از حزب جمهوریخواه بودهاند. در حال حاضر نیز همین برداشت جلب نظر میکند. روابط ایران با آمریکا در سطحی بسیار گستردهتر از آن شکل میگیرد که در روزنامههای ایران اعم از نشریات جناح موسوم به محافظهکار یا میانهرو منعکس است. روابط ایران با آمریکا مسئلهای بینالمللی و منطقهای است و گفتوگو دراینباره به شکلی که در جراید ایران منعکس میشود، فقط ظاهر قضیه است. در همین یکی، دو هفته که از انتخابات آمریکا میگذرد، بحث در آمریکا درباره کل خاورمیانه است، نه تکتک کشورهای آن. خاورمیانه از زمان تجزیه امپراتوری عثمانی تاکنون (حتی از دورانی پیش از جنگهای صلیبی)، همواره پرمسئله و مغشوش بوده است. همین حالت اغتشاشی که امروز در خاورمیانه از سواحل جنوبی دریای مدیترانه تا یمن دیده میشود، به صورت ادواری از بیش از دو هزار سال پیش وجود داشته است. قدرتهای مطرح باستانی در اروپا مانند روم غربی و بعدا روم شرقی، همواره در منطقه خاورمیانه با دولتهای محلی در جنگ و ستیز بودند. در گذشتههای دور، چند نفر از امپراتورهای رومی به دست شاهان ایران اسیر و کشته شدند که جزئیات آنها را میتوان در سنگنگارههای غرب ایران، از جمله در «نقش رستم» دید. سنگنبشتهها در آن زمان کار توأم کتاب و روزنامه را انجام و اخبار را برای مردم جهان در یک دوره چند قرنی روی سنگ بازتاب میدادند. ایران در تاریخ چند هزارساله خود قویترین حریف متجاوزان غربی بوده است. اکنون هم، صرفنظر از نوع حکومت، همین روحیه را دارد. آنچه امروز به صورت کشورهای مستقل در اطراف ایران کنونی به چشم میآیند، بارها میان ایران و قدرتهای فرامنطقهای دستبهدست شدهاند. ایران با روم 700 سال در نبرد دائمی بوده است. هجوم غربیها تا مقطع ظهور اسلام همواره با هدف تصرف سرزمینها و اداره آنها بوده است. بسیاری از آثار باستانی و جاذبههای توریستی پرارزش در ترکیه و شامات امروزی (شامل سوریه، اردن و لبنان) مانند پالمیرا و کاخها و میادین و استادیومهای ورزشی، یادگار دوران تسلط رومیهاست. در سدههای اخیر، اروپای غربی جای رومیها را در همین منطقه گرفته است. جدایی بخشهای بزرگی از ایران در دوره قاجار بیشتر به وسیله انگلیس، روس و عثمانی صورت گرفت. خط مرزی ایران با افغانستان و پاکستان کنونی و سواحل خلیجفارس و غرب ایران را انگلیسیها با توافق دولتهای اروپای غربی بر ایران تحمیل کردند. خط مرزی ایران کنونی در جنوب قفقاز و شمال خراسان را روسها با موافقت انگلیس برای ما کشیدند. ما تاکنون همه این تحمیلها را پذیرفتهایم و صدایمان در نیامده است. به عنوان نمونه، در میانه سده نوزدهم میلادی، انگلیسیها به دلیل مقاومت ایران در جنوب، هرات را از ایران جدا و رفتوآمد میان مشهد و هرات را برای مردم محلی موکول به گرفت گذرنامه و ویزا کردند. بدینمعنا که مردم ساکن یک منطقه همگن را به دو گروه بیگانه و متخاصم تبدیل کردند. ما و افغانها، تابهحال به خود زحمت ندادهایم با هم بنشینیم و سود و زیان جدایی یا پیوست به هم را بررسی کنیم. به عبارت دیگر، کار انگلستان را با احترام پذیرفته و تا به امروز به آن پایبند ماندهایم. امروزه ایالت متحده آمریکا جای روم و انگلیس را در خاورمیانه گرفته، اما انگلیس و روسیه از همه سهم خود نگذشتهاند. فرانسه میان این سه قدرت بوده و آلمان در آخر صف قرار گرفته که در مذاکرات سیاسی به این کشورها به اضافه چین 1+5 میگویند. چین هم با حرکتی آرام به این جمع پیوسته است. در چنین شرایطی، نوشتههای جراید و زخمزبانهای سیاسی تعیینکننده گفتمان میان ایران و آمریکا نیستند. درک ریزهکاریهای تصمیمگیری میان قدرتهای علاقهمند به خاورمیانه، نیازمند شناخت کارکرد شبکههای سیاسی تصمیمگیرنده در مقیاس جهانی است. جان کری، وزیر خارجه کنونی آمریکا، در کنفرانس محیط زیست مراکش با قاطعیت اظهار کرد: «هیچکس نمیتواند تصمیمی را که در کنفرانس کاهش آلایندههای محیط زیست پاریس گرفته شده، به هم بزند؛ (ازجمله دونالد ترامپ!)». ----------------------------- بازگشت آمریکایی علیرضا سلطانی. کارشناس اقتصاد سیاسی انتخاب ترامپ به عنوان چهلوپنجمین رئیسجمهور آمریکا را باید در مفهوم «بازگشت آمریکایی» تحلیل و بررسی کرد. جامعه آمریکا، با وجود پیشروبودن در بسیاری از تحولات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی جدید جهانی، اما همچنان هویت و ماهیت خود را در تحولات، روندها و آموزههای حین استقلال آمریکا و قرون 19 و 20 (بهویژه قرن 19) جستوجو کرده و تلاش دارد از آن جدا نشده یا آن را زنده نگه دارد. این تلاش همواره در لایههای مختلف جامعه آمریکا دیده شده و بعضا در قالب تحرکات سیاسی و اجتماعی نظاممند یا غیرنظاممند نمودار شده است. روی کارآمدن اوباما به عنوان نخستین رئیسجمهور رنگینپوست، بهانه مناسبی برای فعالشدن این جریان است. جریان مذکور با توجه به آموزههای سنتی خود با مقولاتی مانند تقویت جایگاه رنگینپوستان، زنان، مهاجران، اقلیتهای نژادی، زبانی و مذهبی موافق نیست و چهبسا با آن مخالف است. آنچه به تقویت این جریان و حرکت پنهان آن در جامعه کمک کرد، کاندیداتوری یک زن به نام هیلاری کلینتون بود. بههمیندلیل بود که این جریان خیلی سریع و البته پنهانی با شعارها و برنامههای ترامپ ارتباط برقرار کرد و برخلاف همه تصورات، در روز موعود به میدان آمد و روند را به نفع خود تغییر داد. ترامپ در این شرایط با هوشیاری، وضعیت را درک کرد و به طرح مسائل و شعارهایی پرداخت که توقع و انتظار این جریان هرچند اندک به لحاظ کمی را در پی داشت. به طور طبیعی، باید برای دورهای چهار تا هشتساله منتظر ماند و تحرکات این جریان را که در حوزههای مختلف و براساس آموزههای سنتی جامعه آمریکا که ریشه در نژادگرایی و ناسیونالیسم آمریکایی دارد، تجربه کرد؛ تجربهای که شاید هزینههای بالایی برای آمریکا و جهان در پی داشته باشد. البته نقطه مقابل این جریان نیز در جامعه آمریکا دیده میشود. تحرکاتی که اقشاری مانند رنگینپوستان، مهاجران نسلهای اول و دوم و اقلیتهای نژادی مانند لاتینیها، آسیاییها، اعراب، آفریقاییها و همچنین اقلیتهای مذهبی داشته و دارند، دراینمیان درخور توجه است. این تحرکات که باز به صورت حرکتهای منظم یا غیرمنظم نموار شده است، بعضا با تقویت و تبدیلشدن به جریان غالب، روند تحولات نظام سیاسی آمریکا را دستخوش تغییراتی بزرگ کرده است. انتخاب اوباما به عنوان اولین رنگینپوست در مسند ریاستجمهوری ایالات متحده و همچنین نامزدی هیلاری کیلینتون در انتخابات ریاستجمهوری اخیر، نمونهای از این جریان مقابل است. چالش بزرگی که جامعه آمریکا درحالحاضر با آن روبهروست، دوقطبیشدن آن است. این دوقطبیشدن بعضا در شرایط بحران و رکود اقتصادی، افزایش بیکاری، رشد فقر و همچنین درگیرشدن آمریکا در مسائل و بحرانهای جهانی، بیشتر خود را نشان میدهد و اصولا این موارد زمینهای برای تقویت جریانهای سیاسی و اجتماعی حاشیهای و تبدیل آنها به جریانهای فعال و غالب (به صورت موقت) و درنتیجه دوقطبی یا حتی چندقطبیشدن جامعه میشود. این روند در صورتی که از سوی نظام سیاسی آمریکا مدیریت نشود و حتی بهنوعی از سوی آن با اهداف سیاسی، تحریک و تقویت شود، میتواند هزینههای سنگینی را برای جامعه آمریکا به همراه داشته باشد. حوادث و مخالفتهای اعتراضی نسبت به انتخاب ترامپ در برخی از شهرهای آمریکا و بلندشدن داعیه جدایی از سوی برخی ایالاتها حتی اگر در حد شعار و احساسات هم باشد، حامل پیامهای خوبی برای جامعه آمریکا و حتی جهان نیست. هرچند دراینمیان نباید از منافع نظام سرمایهداری که در بطن نظام سیاسی، اقتصادی و اجتماعی آمریکا نهادینه شده و همچنین نظام گسترش یابنده سرمایهداری جهانی غافل شد که اراده و خواست خود را برای حفظ انسجام سیاسی و اقتصادی آمریکا دنبال میکند و در این راه حاضر به پرداخت هر هزینهای است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.