«پنج ثانیه برف» از منظر فمینیستی
نمایشی از چرخه بازتولید خشم
آمنه شیرافکن
«پنج ثانیه برف» برش سادهای است از آنچه در زیر پوست شهر در جریان است. بخش عمده روایت معطوف به نقد خشونت است؛ خشونتی که از آدمی به آدم دیگر منتقل شده و مدام قربانی میگیرد. «پنج ثانیه برف» روایتی از بازتولید آرام چرخه خشم است. مرد و زنش چندان فرقی ندارد. خشونت که باشد، تروخشک با هم میسوزند، زن و مرد با هم. نمایش مهآلوده و تیره شروع و مهآلود و تیره تمام میشود. گویی واقعیت دودآلود و وهمانگیز بخشی از شناسنامه کار است و از آن فراری نیست. تم داستان گرچه در بخشهایی مخاطب را به خنده میاندازد، اما اغلب تلخ است و موسیقی سنگین و نورپردازی کمرنگی، داستان را به پیش میبرد. نمایش با همهمه صداهایی در انتظار اعدام یک مرد آغاز میشود و با تصویرگری اعدام یک مرد پایان مییابد. تم نمایش در «پنج ثانیه برف» آنطور که «عباس جمالی»، نویسنده و تنها بازیگر مرد این اثر، به آن اشاره کرده، روایت مستندی نبوده و درعوض همه شخصیتها و ماجراها ساخته و پرداخته ذهن اوست. بااینحال، شباهتهای زیادی میتوان بین این کار و نمونههای مستند آن دید. مردی که زخمی در روح و روان دارد، سرانجام خشم میگیرد و اغلب زنان قربانیان این خشمهای نهان هستند. کار مرتضی میرمنتظمی، (کارگردان اثر)، فضای تیرهای دارد و سوای نگاه نقادانه به بازتولید خشم؛ پر از کنایه است. یکی از آنها اشاره مدام بازیگران این نمایش به وضعیت آبوهوای تهران است و زمانی مخاطب با بازیگران ماسک به صورت همذاتپنداری بیشتری دارد که در یکی از آلودهترین روزهای تهران به دیدن نمایش رفته باشد. اثر میرمنتظمی با وجود آنکه بر شخصیتها و روایتهای اغلب زنانه متمرکز است، اما خوانشی فراجنسیتی است و نویسنده توانسته به خوبی ریشه برخی تبعیضها در سطح جامعه را در ساختار اجتماعی بجوید. سوژه «رضا» در «پنج ثانیه برف»، نشانی از آزار روحی، جسمی و جنسیای است که او در ایام نوجوانی با آن مواجه شده و دیگر روزهای زندگیاش تحتتأثیر واقعهای است که بعدها از او قاتلی سریالی میسازد. اما زنها در روایتهای پنجگانهشان ساده و رواناند و هر کدام راوی داستان ساده زندگی خود. زن راننده تاکسی، زنی «تتوکار»، زنی خانهدار، زنی دانشجو و زنی کارگر. همزمان که مخاطب غرق در داستان روایی زندگی این پنچ زن شده، رضا در گوشهای از کادر، ماجرای خشونت رواداشته به خود را توصیف میکند. مخاطب لحظهای از زنان و چنارهای نمایش دور میشود و کمی به داستان رضا پیوند میخورد. بعد دوباره این زنان هستند که ماجرا را به دست میگیرند و در نهایت مخاطب بهآرامی متوجه داستان میشود؛ اینکه رضا، با آن زخم بر روح و تن، حالا میتواند سراغ تکتک این زنها رفته و آنها را از پای در بیاورد. تجاوز سالهای دور نوجوانی، حالا در تجاوزهای سریالی نمود مییابد. رضا به یکباره باید از منظر یک قاتل و درعینحال فردی که قربانی خشونت جنسی برخی دیگر بوده، قضاوت شود. مخاطب برای دقایقی هنگ میکند.صحنه پایانی، صحنه اعدام رضا و واگویه زنان نمایش است. آنها مردهاند. آنها از فرط خشونت مردهاند. خشونت میچرخد و تلخیاش همگان را دربر میگیرد. زن و مردش فرقی نمیکند. اما در کمیت، گاهی زنان تلفات بیشتری میدهند؛ مانند آنچه در «پنج ثانیه برف» اتفاق افتاد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.