|

قندریز مغز متفکر جنبش سقاخانه

نیما توسلی: مهدی حسینی، تاکنون دبیر چند دوره نمایشگاه مروری بر جنبش سقاخانه در هنر معاصر ایران بوده. حسینی معتقد است سقاخانه يك جنبش مدرن کاملا ایرانی بود و منصور قندریز مغز متفکر و بیانیه این جنبش محسوب می‌شد. او چندین عامل را سبب به‌وجودآمدن جنبش سقاخانه می‌داند؛ نخست سیاست‌گذاری فرهنگی نظام وقت که به جنبش‌های فرهنگی به‌خودی‌خود توجه داشت. این روحیه ملی‌گرایی در سیاست‌گذاران نقش غالب را در این روند بر عهده داشت رویکرد به فرهنگ تحلیلی در قالب دانشکده هنرهای تزئینی بعدها در سال 1339 یعنی درست 20 سال پس از تأسیس دانشکده‌ هنرهای زیبای دانشگاه تهران عینیت یافت. همان‌گونه که می‌دانیم، دانشکده هنرهای زیبا از سوی آندره گدار پایه‌ریزی شد و برنامه‌های آن توسط وی برگرفته از دانشکده بوزار فرانسه بود، اما پس از آن دانشکده هنرهای تزئینی از سوی افرادی پایه‌گذاری شد که هنر ایرانی را به‌خوبی می‌شناختند؛ از جمله دکتر محمد مقدم که پایان‌نامه دکترای خود را در دانشگاه رادگرز آمریکا درباره مهر و ناهید، اساطیر ایرانی به پایان رسانده بود. از دیگر افراد می‌توان به دکتر عیسی بهنام اشاره کرد که در رشته‌ هنرهای اسلامی تحصیل کرده بود بنابراین افرادی مانند اینها و بیژن صفار که براساس الگوهای سنتی کار می‌کرد، سیاست‌های کلی دانشکده به‌گونه‌ای بنیان‌گذاری كردند که خصوصیات ایرانی و بهره‌گیری از هنر ایرانی شاخصه آثارشان بود. همه کسانی که آثارشان را در این نمایشگاه می‌بینیم، در این دانشگاه تحصیل کرده‌اند. حسینی سهم منصور قندریز را میان هنرمندان جنبش سقاخانه زیاد می‌داند: «قندریز مغز متفکر این مکتب بود، نمی‌توان گفت این مکتب دارای بیانیه است، چراکه ما در همه جنبش‌های هنری جهان آثار هنری را دارای بیانیه می‌دانیم اما به باور من، قندریز بیانیه مکتب سقاخانه است. رویکرد ارزش‌های فرهنگی و سنتی یکی از ویژگی‌های آثار او و سایر هنرمندان مکتب سقاخانه بود». از سوی دیگر، این جنبش در حالی در دهه 40 شمسی شکل گرفت که هم‌زمان با آن زمان یعنی در دهه 60ميلادي در اروپا و آمریکا نگاه به فرهنگ خودی در کشورهای جهان سوم در حال شکل‌گیری بود. «فرانتس فانون» «دوزخیان روی زمین» را در همین ایام می‌نویسد، «ادوارد سعید» نیز کتاب «شرق‌شناسی» را در همین، می‌نویسد و هم‌زمان در ایران جلال آل‌احمد کتاب «غربزدگی» را به نگارش درمی‌آورد، در همین زمان است که هنرمندان مکتب سقاخانه با توجه به ارزش‌های فرهنگی، این جنبش را پدید آوردند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.