|

برای رفتن استاد محمدابراهیم شریف‌زاده

خاموشی خنیاگر

عباسعلی سپاهی‌یونسی

استاد محمدابراهیم شریف‌زاده هم رفت. این جمله اما تنها همین پنج کلمه‌ای که می‌خوانید نیست، خیلی بیشتر از این چند کلمه است؛ دنیایی حرف است لابد فکر می‌کنند یکی دیگر از همین خواننده‌ها مرده است دیگر. نخستین‌بار نام شریف‌زاده را روی جلد کاست «خون‌پاش و نغمه‌ریز» دیدم. برای منی که با صدای بزرگان حوزه موسیقی مقامی بزرگ شده بودم، «خون‌پاش و نغمه‌ریز» اثری متفاوت بود. متفاوت، هم در شکل و گرافیک و هم در ضبط و کیفیت صدا و خلاصه کاری حرفه‌ای و استاندارد پیش‌رویم بود. تا قبل از آن بیشتر کارهایی که شنیده بود، ضبط‌شده در استودیو «قدس» بود به پایمردی غلام‌حیدر قدسی که گنجینه‌ای است در این زمینه و باید سراغ او هم رفت پیش از اینکه دیر شود. «خون‌پاش و نغمه‌ریز» در تهران ضبط شده بود و چه اثر تأثیرگذار و جدی‌اي است از همراهی دوتار زنده‌یاد استاد حسین سمندری و شریف‌زاده. صدای شریف‌زاده صدایی مخصوص به خودش بود؛ از آن صداهایی بود که اگر یک‌بار می‌شنیدی، تا ابد در ذهنت می‌ماند، خش‌دار و باشکوه، انگار صدا از اعماق قرن‌ها آمده است، استوار، پر از حرف و حس؛ از آن صداهایی بود که بدون همراهی ساز هم کامل بود.

همان یک آلبوم کافی بود تا صدای او را جاودانه کند؛ آلبومی که نامش را از شعری از مهدی اخوان گرفته بود که در دهه 60 پس از شنیدن صدای دوتار سمندری و شریف‌زاده برای آنان شعری نوشته و در فرازی از شعر به صدای استاد شریف‌زاده هم اشاره کرده بود. بعدها او را دیدم. یک‌بار آمده بود تا در مشهد برنامه اجرا کند؛ در نمایشگاه بین‌المللی و تابستان بود. بار دیگر برای برنامه‌ای دیگر همین چند سال قبل به مجتمع امام رضا(ع) در پارک ملت مشهد آمده بود. زیر بال پیرمرد را گرفته بودند تا بالای سن برود و رفت و خواند با همان حنجره سرشار و استوار هم خواند، هرچند می‌شد احساس کرد که روزهای شکوه آن صدا گذشته است و غمش فراوان‌تر شده است.روزی که برای تشییع استاد به باخرز در 45 کیلومتری تربت‌جام رفتیم، اما دیداری متفاوت با استاد بود. استاد بود و تابوتی که از پیکر نازنین استاد پر شده بود و درست کنار مزار استاد حسین سمندری قبری برای او کنده بودند و ناگهان فرازی از شعر نازنین دوستم، زنده‌یاد غلامرضا بروسان، به ذهنم هجوم آورد که: چه‌طور می‌تواند مرگ/ از تو /تنها گودالی را پر کند. گودال اما باید پر می‌شد، با پیکری که سال‌های آخر عمر حال‌واحوال خوبی نداشت. دچار آلزایمر شده بود و دیگر توانایی این را نداشت که از صندوق‌خانه حافظه‌اش ابیات ناب را بیرون بکشد و به استادانه‌ترین شکل آنها را زمزمه کند. او عملا خاموش شده بود و این برای او سخت بود. سال‌ها در جواب دوتار حسین سمندری که دوتارش «خون‌پاش و نغمه‌ریز» بود، نالیده بود؛ ناله‌هایی که نمی‌توانستی مسحور آنها نشوی.دلم می‌خواست زودتر به دیدن استاد می‌رفتم. می‌خواستم به دیدن شیرمحمد اسپندار در بلوچستان بروم و به دیدن شریف‌زاده، اما دیر رسیدم. جوانی که در تشییع استاد با او آشنا شده بودم، با بغض از حال‌وروز استاد چیزهایی برایم گفت که حالم را بدتر کرد. نمی‌توانستم باور کنم، این‌همه بی‌مهری به یک استاد ممکن است؟ جوان می‌گفت: شستن مرده‌ها را هم از استاد دریغ کرده بودند. به او گفته بودند یا بیا در مسجد و اذان بگو و نوحه بخوان یا باید دنبال آواز باشی و او مانده بود بین این دو. جوان می‌گفت او عاشق اهل بیت بود، اما حتی خواندن برای آنها را از او دریغ کرده بودند. جوان حرف می‌زد و من هم مثل او بغض کرده بودم، یاد «نیوه‌مان» جعفر پناهی افتادم، یاد سرنوشت «مامو»، نوازنده پیر کُرد و انتهای آن فیلم، یاد سازهایی که ازسوي مأموران شکسته شد و تو گویی این سرنوشت محتوم موسیقی این سرزمین است که باید کمر راست نکند، فرقی هم نمی‌کند موسیقی سنتی باشد و از دهان محمدرضا شجریان بیرون بیاید و همراه آن تار استاد حسین علیزاده یا محمدرضا لطفی باشد یا نوای غلامحسین غفاری، غلامعلی پورعطایی، نورمحمد درپور و... . استاد هم رفت و مدیران سختکوش حوزه فرهنگ پیام تسلیت دادند. دوباره مجموعه‌ای از جملات کلیشه‌ای را ردیف کردند تا همراه عزاداران واقعی در رفتن استاد باشند، اصلا تو گویی در ذهن این مدیران چند جمله است که در گفتن آن تنها نام هنرمند تغییر می‌کند و با رفتن هر هنرمند، در باز هم بر همان پاشنه سابق می‌چرخد و آب از آب تکان نمی‌خورد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.