|

همکاری به جای رقابت

گروه علم: هفته ترویج علم امسال مصادف شد با ازدست‌رفتن یکی از نامدارترین چهره‌های عرصه تعلیم و تربیت کشور. مرحوم «توران میرهادی» یکی از صاحب‌نظران عرصه ادبیات کودک و نوجوان، آموزش‌وپرورش و همچنین تألیف فرهنگ‌نامه برای کودکان و نوجوانان بود که فقدانش را همه ما احساس کردیم. به‌ همین ‌دلیل، بسیاری از میهمانان و سخنرانان مراسم پایانی هفته ترویج علم، ضمن مرور فعالیت‌های گسترده وی در زمینه آموزش‌وپرورش، یاد و خاطره‌اش را گرامی داشتند. متأسفانه ما به دلیل محدودیت‌های روزنامه نتوانستیم به طور مفصل به فعالیت‌ها و دستاوردهای خانم «توران میرهادی» بپردازیم و به‌ همین‌ دلیل به این مختصر اکتفا می‌کنیم.

بسیار شایسته است که در هفته ترویج علم، ضمن یادآوری خدمات و فعالیت‌های بانو «توران میرهادی» کمی درباره دستاوردهای وی و تأثیر آن بر وضعیت آموزش‌وپرورش صحبت کنیم. اکنون وقت آن است که همه ما به این موضوع فکر کنیم که ما چه نوع برخوردی با فعالیت‌های خانم «میرهادی» داشتیم؟ در اینجا لازم نیست چندان درباره فعالیت‌های خانم «میرهادی» صحبت ‌کنیم چون هرکسی که به فعالیت‌های ایشان، سابقه کاری و دستاوردهای ایشان علاقه‌مند باشد، می‌تواند این موضوع را از منابع دیگر مانند اینترنت پیگیری کند. ایشان پس از پایان جنگ جهانی دوم راهی اروپا می‌شود تا در رشته موردعلاقه خود یعنی تعلیم و تربیت تحصیل کند. وی در آن دوره، به این موضوع فکر می‌کند که چگونه می‌توان با استفاده از تعلیم و تربیت از میزان خشونت و ویرانی که در اروپا بر اثر جنگ پدید آمده است، کاست. وی پس از اینکه به ایران برگشت، با تأسیس کودکستان و مدرسه فرهاد، ایده‌ای را برای بهبود تعلیم و تربیت مطرح کرد که به نظر من پس از گذشت چندین دهه همچنان ایده پیشرویی است. وی بارها به این موضوع اشاره کرد که ما در مدرسه فرهاد، همیشه سعی می‌کردیم رقابت را کنار بگذاریم. من فکر می‌کنم ما هنوز هم با این مشکل مواجه هستیم و هنوز هم این رقابت بی‌معنا و بیهوده در بسیاری از جوانب زندگی و تعلیم و تربیت ما حضور دارد. هنوز هم مسابقه برای اول‌شدن، مسابقه برای چاپ بیشتر مقاله و گرفتن امتیاز بیشتر و مسابقه برای پربارترکردن سابقه کاری و بالابردن آمار و... ادامه دارد. مدرسه فرهاد سال‌ها به فعالیت خود ادامه داد، اما متأسفانه در نهایت تعطیل شد و نتوانستیم از تجربیاتی که در این مدرسه حاصل شد، به شکل مطلوب استفاده کنیم. یکی از نکات مهم درباره خانم «میرهادی» این است که ایشان می‌توانست مانند بسیاری دیگر از همکارانش، کشور را ترک کند یا در داخل بماند و فقط انتقاد کند اما وی همچنان به فعالیت خود در زمینه آموزش‌وپرورش و سازندگی در عرصه فرهنگ ادامه داد و به تأسیس نهاد پرداخت؛ از جمله شورای کتاب کودک، فرهنگ‌نامه کودکان و نوجوانان و امثال آن. اما متأسفانه نوع پذیرش و برخورد ما با خانم «میرهادی» و امثال ایشان، چندان مناسب نبود. برای مثال هیچ برنامه تلویزیونی‌ای از ایشان دعوت نکرد، یا رسانه‌های رسمی، فعالیت‌های وی را بازتاب ندادند. شاید این انتظار زیادی باشد که فعالیت‌های خانم «میرهادی» و امثال ایشان را در جایی یا رسانه‌ای منعکس کنند. حداقل انتظاری که ما داریم این است که کتابخانه‌های عمومی کشور، حاصل و دستاورد فعالیت‌های ایشان را که فرهنگ‌نامه است، خریداری کنند و در اختیار مراجعان قرار دهند چون اصولا افراد عادی خریدار فرهنگ‌نامه نیستند. حداقل انتظار از نظام فرهنگی کشور این است که کتابشان را بخرند و در اختیار مخاطبان قرار دهند که متأسفانه در این زمینه هم همکاری نکردند. متأسفانه انواع و اقسام مشکلات وجود دارد که این کتاب‌ها یعنی همان کتابی که مجوز وزارت ارشاد را هم دارد، وارد مدرسه نشود و به دست دانش‌آموزان نرسد. خانم «میرهادی» در صفحه اول فرهنگ‌نامه‌شان نوشتند: فرهنگ‌نامه یاور معلمان است مشروط بر اینکه برای استفاده از آن تکلیف داده نشود، نمره داده نشود. کودکان و نوجوانان این سرزمین را یاری کنیم تا با بال‌های فرهنگ خود پرواز کنند. به نظر می‌رسد بین تلقی رایج و تلقی مرحوم میرهادی از آموزش‌وپرورش، فرسنگ‌ها فاصله وجود دارد. در تلقی رایج، از همه ابزارها برای ارائه یک دیدگاه استفاده می‌کنیم. پس مشخص است کتابی که در صفحه اول آن نوشته شده؛ از من به عنوان نردبان نمره‌دادن استفاده نکنید، وارد نظام آموزشی ما نمی‌شود. اما علاوه بر اینکه از خانم «میرهادی» در عرصه فرهنگی حمایت نمی‌کنیم و محصول کارشان را هم نمی‌خریم، برخورد بدتری هم با خانم میرهادی و امثال ایشان می‌کنیم و آن هم این است که زمینه کار فرهنگی برای آنها فراهم نمی‌کنیم. آنهایی که از نزدیک با کارهای فرهنگی آشنا و مثلا در سازمان‌های مردم‌نهاد مانند شورای کتاب کودک فعال هستند، می‌دانند این نگاه وجود دارد که نهادهای غیردولتی را باید رصد کرد. یعنی برای آنکه کسی بخواهد در زمینه ادبیات کودکان، کار داوطلبانه انجام دهد، با مشکلاتی مواجه می‌شود. افراد بسیاری خواسته‌اند در کشور بمانند و کار فرهنگی کنند، اما متأسفانه به دلایلی کارشان خنثی و بی‌تأثیر شده است. با این توصیفات باید به تلاش و پشتکار افرادی که هنوز هم کار فرهنگی غیردولتی می‌کنند، آفرین گفت؛ از جمله خانم «میرهادی» که تا پیش از بیماری، همچنان و پیوسته سر کارشان حاضر می‌شدند. یکی دیگر از مهم‌ترین ویژگی‌های خانم «میرهادی» این بود که تا پایان عمر به شغل معلمی وفادار ماند. وی هیچ‌گاه ادعا نکرد که نظریه‌پرداز است بلکه همیشه تأکید می‌کرد که معلم است. به نظر من درست نیست، فردی با این ویژگی‌ها امکان فعالیت‌های فرهنگی نداشته باشد. البته اکنون که ایشان فوت کرده است، پیام‌هایی می‌دهند یا بزرگداشت‌هایی برگزار ‌می‌کنند که تأثیر چندانی ندارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.