نقش و اهمیت علم برای رسیدن به صلح و توسعه
جهانی زیباتر با علم و فناوری
اکرم قدیمی . رئیس انجمن ترویج علم ایران
سخنم را با یاد بانوی علم و اخلاق، خانم «توران میرهادی» آغاز میکنم. نام «توران میرهادی» یادآور یک عمر تلاش در راه آموختن، آموزاندن و ترویج علم است. درگذشت این بانوی فرهیخته و مروج راستین دانایی، خواندن و علم را صمیمانه تسلیت عرض میکنم. پس از کنفرانس جهانی علوم در سال 1999 میلادی، سازمان فرهنگی، علمی، آموزشی ملل متحد (یونسکو) و شورای بینالمللی علوم از سال 2001 (1380)، دهم نوامبر برابر با 20 آبانماه را بهعنوان «روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه» اعلام کرد. تأكيد بر اهمیت بهکارگیری علوم در فرایند توسعه کشورها و نیز کاهش شکاف میان علم و جامعه، از اهداف این برنامه است و کوشش میشود تا توجه مردم را به اهمیت نقش علم در جهت پیشرفت جهان جلب کند. این روز یادآور مسئولیت تمامی دستاندرکاران، سیاستگذاران، رسانهها، پژوهشگران و اندیشمندانی است که هریک بهنوعی برای توسعه علم گام برداشته یا گام برمیدارند. روز جهانی علم برای صلح و توسعه، رویدادی سالانه است که گرچه تنها در یک روز یاد آن گرامی داشته میشود، اما موجب میشود در تمام طول سال، نقش و اهمیت علم برای رسیدن به صلح و توسعه پایدار مورد تأكيد قرار گیرد. این روز آغازی است تا نسلهای آتی را به یاد بیاوریم و به خود گوشزد کنیم تا به امروز چگونه عمل کردهایم و از این پس چگونه باید رفتار کنیم. «علم»، «صلح» و «توسعه» بهمثابه سه واژه کلیدی هستند که از یک خاستگاه مشترک انسانی برخاسته و همواره در طول زمان در اعصار مختلف مورد توجه صاحبنظران و اندیشمندان اجتماعی بودهاند. کنار یکدیگر قرارگرفتن این سه واژه به معنای ارتقای زندگی انسان همراه با صلح پایدار و همهجانبه است. به نظر میرسد در چند دهه اخیر، اندیشهورزان سیاسی و اجتماعی با شناخت و درک صحیح از ارتباط مستقیم علم، صلح و توسعه، تلاش کردهاند از این منظر راههایی را برای تقویت فرهنگ صلح از طریق افزایش باور به علم و توسعه بیابند، شاید به همین دلیل است که برخی از این اندیشهورزان بهترین طریق عمومیسازی فرهنگ صلح را در پیوند آن با فرهنگ علم میدانند. طبق احادیث اصیل اسلامی، ترویج علم همسنگ و همتراز زکات قرار گرفته است؛ اصل و قاعده اساسی در نظام تشریعی، پخش علم است، چراکه مصلحان جامعه تنها از طریق اشاعه و ترویج اندیشهها و یافتههای انساندوستانه میتوانند صلح و خوشبختی را برای جامعه به ارمغان آورند. ترویج علم هدفی جز صلح و همزیستی را دنبال نمیکند. افزایش آگاهی در میان افراد بشر و سطوح مختلف به معنای کاهش جهل و نادانی در جامعه است. انجمن ترویج علم ایران، با هدف ارتقای بینش علمی در جامعه با همکاری برخی از نهادها و سازمانهای علمی و فرهنگی کشور از سال 1391 هفته ترویج علم را همزمان با روز جهانی علم برگزار کرده است. امسال پنجمین سال هفته ترویج علم در جمهوری اسلامی ایران را برگزار کردیم. در هفته ترویج علم بر آن بودیم تا با برانگیختن حس کنجکاوی و آیندهنگری جامعه را بر آن داریم که نهتنها درباره خود که درباره جهان پیرامون خود نیز بیندیشد و به بهترین راهکارها برای بهبود وضعیت خود و آینده دنیای خود دست یابد. استادان و سروران گرامی، امروز، روز آخر هفته ترویج علم، مصادف با روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه است. برخود لازم میدانم تا بار دیگر هدف این هفته را به خود گوشزد كنیم؛ هدفی که بهواسطه آن بايد در جوامع خود تغییر در دیدگاه، تغییر در باور و تغییر در رفتار نسبت به علم، صلح و توسعه ایجاد کنیم. باوجود تمامی کاستیها، کمبودها و ضعفها، آرزو، امید و عشق به افزایش سواد علمی و توان علمی نسل آینده این جامعه، همچنان ما و تمامی دستاندرکاران را مشتاقانه به آن واداشته است تا با بزرگداشت این هفته، سمبلی از پشتکار و ابرام برای رسیدن به هدفی بسیار بزرگ باشیم که در آن سمبل، کاشیهای کوچک هر سازمان مسئول در کنار هم نقشینهای زیبا از همکاری جمعی برای برقراری پیوند علم و صلح در جامعه از خود خلق میکنند. این هفته بهانهای است تا بار دیگر به خود، به جامعه و به دنیا یادآور شویم که جهان با علم و فناوری زیباتر خواهد بود اگر آن را برای دستیابی به صلح به کار ببندیم و بار دیگر یادآور شویم گرچه صلح هنوز مفهومی آرمانی برای بسیاری از مردم جهان است، اما علم و فناوری در خدمت صلح میتواند نشانههای امیدبخش صلح را به ارمغان بیاورد. این هفته که تحت عنوان ترویج علم گرامی داشته شد، مجددا یادآور تمامی مسئولیتهایی است که تکتک ما نه بهعنوان یک ایرانی متعهد که بهعنوان انسان وظيفهشناس، برعهده داریم. خوشحالم بذری که انجمن ترویج علم ایران در سال 1391 کاشت، امروز به نهال کوچکی تبدیل شده است. قبل از سال 91، بزرگداشت روز جهانی علم به یک یا دو نشست محدود بود. بعد از سال 91، تعداد برنامهها رو به فزونی نهاد، بهطوریکه امسال خبرهای متنوعی از بزرگداشت این رویداد میشنویم، اما برای اینکه این نهال ظریف دستخوش توفان و آسیب نشود و به درختی تنومند تبدیل و سایه آن بر کل جامعه گسترده شود، باید همه با هم و در کنار هم با باور به نقش سازنده علم برای رسیدن به توسعه پایدار در کنار هم حرکت کنیم. بیایید علم را به فرهنگ تبدیل کنیم. باید امروز صراحتا بیان كنم تجربه این پنج سال نشان داد که جداگانه و مستقل کارکردن هر یک از نهادهای مربوطه در حوزه علم و ترویج علم، نهتنها همگرایی و انسجام را در این عرصه با خطر روبهرو میكند، بلکه موجب سردرگمی جامعه نیز میشود. در سال جاری، گروه ترویج علم مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور، افتخار همکاری و همراهی استادان ارجمند، آقای دکتر «معین»، آقای دکتر «منصوری»، آقای دکتر «سمنانیان»، آقای دکتر «شیخرضایی» و خانم دکتر «حجازی» را دارد. یکی از اولین برنامههای این گروه نیز برگزاری گردهمایی فعالان ترویج علم با مدیریت جناب آقای دکتر «معین» بهمنظور همافزایی و ایجاد ارتباط نظاممند میان نهادهای ترویج علم در کشور است. ضمن تشکر از استادان ارجمند، جای دارد از حمایتهای ریاست مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور، آقای دکتر «کاظمی» و معاون پژوهشی مرکز، آقای دکتر «سجادیفر»، تشکر کنم. گروه ترویج علم برنامههای کوتاهمدت، میانمدت و بلندمدتی برای ترویج علم طراحی کرده است. ایجاد دبیرخانه ملی ترویج علم با حمایت سازمان برنامهوبودجه بهمنظور مشارکت دولت در عرصه ترویج علم از جمله این برنامههاست. امروز اولین گردهمایی فعالان ترویج علم برگزار میشود که حاصل چندین ساعت هماهنگی، همفکری میان محققان و متخصصان از نهادهای گوناگون است و امیدوارم که برای نسل جوان ما نتیجهبخش باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.