کی چی میبینه یا چی میخونه؟
لیلی فرهادپور
ماشین از در نگهبانی که رد میشود، طبق معمول برای نگهبان دست تکان میدهم، اما او برخلاف معمول با دست به من اشاره میکند که بایستم. این سومینبار است در امروز که نگهبان محلی که به آن مراجعه میکنم به من ایست میدهد. میدانم این جادوی تلویزیون است. این روزها سریالی در تلویزیون پخش میشود که من هم در آن چند سکانسی بازی داشتهام. میگویند تلویزیون یک رسانه «مردمی» است؛ حالا این مردمی میتواند صفت محترمانهای برای عامیانه یا حتی عوامانه باشد یا مثلا جایگزینی برای کلمه popular در انگلیسی. اینکه نگهبان دم در، بقال (سوپرمارکتی محله)، خانمهای خانهدار مجتمعی که در آن زندگی میکنم و دیگراني از این قشر و طبقه به من میگویند که دیشب مرا در تلویزیون دیدهاند، ولی هیچکدام از همکاران مرا ندیدهاند، خب کمی مفهوم مخاطبان تلویزیون را بیشتر برایم مشخص میکند، اما بههرحال اینها هم مخاطب محصولات فرهنگی هستند. حتی اگر این سریالهای تلویزیونی آنقدر کشدار باشند که دیدن خلاصهشان در آخر هفتهها کافی باشد. حتی اگر 10بار هم وسطشان از جلو تلویزیون پا شوی و بروی به کاری برسی و برگردی و ببینی، چیزی از داستان سریال از دست ندادهای چراکه کند پیش میرود و صحنهها و دیالوگها مرتب تکرار میشوند. درواقع آن نگهبان زحمتکش که باید ساعتهای دراز شب را بیدار و هوشیار بگذراند، تلویزیون تنها همدمش است... یا آن بقال که صفحه تلویزیون تنهاییهایش را پشت دخل پر میکند... یا آن خانم خانهداری که از صبح پخته و روفته تا شب بنشیند یک درام اجتماعی ببیند در حدی که بتواند با آن همذاتپنداری کند و داستانش شبیه همان چیزهایی باشد که عصری با همسایهها گپ زده و شنیده است... .مسئله محصولات فرهنگی عوام یا عامهگرایی یا عامهپسندی نمیتواند بهکلی حذف شود یا مورد پیفپیف قرار گیرد. اینها در خیلی از موارد غیر از پرکردن اوقات فراغت عامه مردم، میتوانند کاتالیزوری برای بالابردن سلیقه و خواست مصرفکنندگان بستههای فرهنگی شوند. اگر مثلا سریال ستایش که اینهمه طرفدار داشت، به صورت کتاب چاپ میشد، احتمالا میتوانست به دست کسانی خوانده شود که سالهاست حتی یک کتاب ورق نزدهاند. الان که هفته کتابخوانی است و از وزیر، وکیل، ناشر و نویسنده درباره کتابخوانی مینویسند و میگویند، باید فکری به حال بازگرداندن این یار مهربان به دستان کسانی باشیم که بعد از دوران مدرسه دیگر دستی به کتابی نزدهاند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.