حمید پورآذری، کارگردان «خانه ابری»
پای ریسکمان ایستادهایم
رضا آشفته
«خانه ابری» کاری مشترک است از حمید پورآذری و سیامک احصایی. پورآذری و احصایی که در این سالها در زمینه تئاتر پیشرو و غیرمتعارف نمونههایی درخور تأمل تولید کردهاند، در کار مشترک جدیدشان همچنان بر این فضای نو و پیشبینیناپذیر تأکید کردهاند. این نمایش هر شب ساعت 20:30 در تالار سمندریان تماشاخانه ایرانشهر اجرا میشود. با پورآذری درباره این اتفاق متفاوت گفتوگوی کوتاهی کردیم.
اینکه با آقای سیامک احصایی کار کردهاید، فکر میکنم تجربه متفاوتی باشد؟ ما سالها پیش صحبتی کرده بودیم که با هم کار مشترکی را انجام دهیم و من هم گفته بودم که برایم جذاب است و بدم نمیآید. تا اینکه دو ماه پیش احصایی به من گفت که آنچه صحبت کردهایم فرصتش پیش آمده است. باید هر دو طرف از برخی از علایق و دلبستگیهایمان چشم میپوشیدیم و اگر هم مشکلی بود، با گفتوگو حل میکردیم و حتی ذرهای مشکل نبود که بشود آن را نادیده بگیریم و خیلی زود هم به نتیجه میرسیدیم. درکل تجربهای بود برای انجام گفتوگو و تمرین دموکراسی. فکر میکنم به حکایت «دو پادشاه هرگز در یک اقلیم نگنجند» پشتپا زدهاید و مثل دو دموکرات با هم کنار آمدهاید؟ بله این تمرینی بود برای اینکه با فرهنگ گفتوگو آشناتر و اینکه زودتر بر مشکلاتمان پیروز شویم. چون فراتر از یک گفتوگو، اين نکته بود که اگر من یکنفره کار میکردم، دارای یک فکر بودم و احتمال خطایم هم بیشتر بود؛ اینکه نفر دوم با فکر دومی در کنارم باشد باعث ميشود بتوان از این خطاهای احتمالی کاست. این ایده را داشتید یا اینکه مشترکا به آن رسیدید؟ مشترکا به آن رسیدیم. از روز اول هیچی نداشتیم و براساس گفتوگوها و کارهایی که بازیگران در زمان اتودها به آن میپرداختند، به این ایده و کانسپت رسیدیم. این ایده کار، تکرار و فضای کارگری را در همین اتودها یافتید؟ فضای اولیه ما آشپزخانه بود که درواقع باز هم موضوع، کار بود. ولی 10 روز مانده به پایان کار، متوجه شدیم که وجوه متشابهی با یک کار دیگر ممکن است پیدا کرده باشد... . آشپزخانه محمدحسن معجونی؟ بله... و نه از صفر مطلق، بلکه برای همین 80 درصد کار را کنار گذاشتیم و با 20 درصد دوباره کار را از سر گرفتیم. بنابراین ایده روز را درکل بازسازی کردیم و بخشهایی از ایده شب را نگه داشتیم. مثل ماهگرفتگی؟ بله... این هم در ادامه کاملتر شد. اساسا وضعیت خود خوابگاه را که متناسب با کارگاه است، پس از این ساختهایم. وضعیت شبمان نیز دستخوش تغییر شد و درصدي از آن از اول باقی مانده بود و روزمان همهچیزش عوض شد. تضاد روز و شب و زن و مرد، را پایه اصلی کارتان قرار دادید که از آن نظمی با اشاره به روزمرگی، اما تهدیدکننده ایجاد شود؟ وقتي روزمرگی به میان ميآيد، در نهایت چیزی حاکم میشود كه به نظر ماشینی و مکانیکی است و در این نظم آدمها یکسری چیزها را فراموش میکنند. بنابراین مجبورند کارهای تکراری و روزمره را انجام دهند و در این تکرار دچار کار بیهوده و عبث میشوند و این دایره، بسته و تکراری است. خود تکرار، بیهودگی را میرساند و به نظرمان هنوز جا دارد که باز هم جلوتر برویم و تکمیلترش کنیم. کلمات در تابلوهای بعدی دیگر رفتهرفته از آن روال عادی بیرون میآیند و حالت ابزورد میگیرند؛ یعنی تلنگری است به آن فضا؟ اینها تکرار میشود و این تکرارها چیز دیگری به وجود میآورد، اما همچنان ماهیت تکرار را نگه میدارد، اما رفتار برای مثال خندیدن ماهیت خود را از دست میدهد و همهچیز تبدیل به امری ماشینی میشود. بیشباهت هم نیست به بخشهایی از عصر جدید چارلی چاپلین؟ بله! حتی ما از آن هم اسم میآوریم که این وضعیت روتین مثل عصر جدید چاپلین است یا به طور كلي شبيه فیلم است و این مثال و نمونهها را برايش میآوریم. فکر میکنم انجام این تکرارها برای بازیگران بهمنظور القای فضا، کار خیلی سختی باشد؟ هرچه جلوتر برویم، این نظم خودش را بیشتر و بهتر نشان میدهد. بازیگرها باید تلاش بیشتری کنند که این تکرار و نظم از این هم بارزتر شود؟ ما تلاشمان را میکنیم چون حساسیتمان را از دست ندادهایم. بازیگرها همگی در کارهای قبلیتان بودهاند چون چهرهها دیگر آشنایند؟ بله. بهجز باران احصایی که برای اولینبار است با من کار میکند، بقیه در کارهای قبلیام بودهاند. فرایند تمرینها با توجه به این حساسیتها چگونه بوده است؟ در این مدل هرچه جلوتر میآیی، ساختوساز همهچیز انجام میشود؛ از طرح و ایده، تا متن، میزانسنها و اینکه بازیگر خودش را دارد پیدا میکند. اين کاری سخت و طاقتفرساست و بازیگرها گاهی از آن شانه خالی میکنند. این بازیگرها سال گذشته هم چنین کاری را انجام دادهاند و ما با گفتوگوی گروهی بین تیم بازیگری، نویسندگی و کارگردانی مشکلات را کم کرده و به تعامل درباره کار رسیدهایم. ما باوجود داشتن دیسیپلین، بهدنبال باهمبودن و زندگی در کنار هم بودهایم برای اینکه اتفاقات و آدمها را بیشتر درک کنیم و همدیگر را متوجه خطاهای احتمالی میکردیم که موقعیت بهتر شکل بگیرد. ایجاز در صحنه که روزتان در یک کارگاه و در یک مستطیل و شبتان در دو خوابگاه و دو مستطیل ميگذرد و پردازش نوری و فضای هندسی در آن شکل میگیرد و تأکید بر مینیمالیسم چه مفهومی دارد؟ ما برای ارائه بهتر کانسپتمان باید که از حشو و زوائد میکاستیم و برای همین باید در نور، صحنه، بازی و گفتارها از شلوغی دور میشدیم. درواقع باید در یک فضا کار میکردیم و اگر دو فضا میساختیم دچار آشفتگی و سردرگمی میشدیم. موسیقی هم خیلی کمرنگ شده اما مهندسی صدا در آن بارز شده، چرا؟ به دلیل اینکه موسیقی ممکن بود باری را با خودش بیاورد که شاید کمکی میکرد در تلطیف فضا اما این بار زیادی تماشاگر را با خودش میبرد جایی دیگر. برای همین احساس کردیم ضرورتی بر بودنش نیست. بهجای آن، صدايي که در پشت سر هست و کمی تیزتر هم هست، میتوانست به کانسپت ما کمک کند و در ایجاد فضا آدمها را تحتتأثیر قرار دهد. در کارهای قبلی شما،فضای خشن، آشکارتر است اما در اینجا بیشتر نهان است؟ الان پنهانتر است و تلاش میکنیم که کمی نیز آشکارتر شود اما در آن قبلیها بسیار آشکار بود. اگر الان جایی نقصی باشد بهمرور آن را برطرف میکنیم. پروسه اجرا در ادامه تمرینهاست و همهچیز بهمرور کاملتر خواهد شد. این نمایش آیا در ادامه «سال ثانیه» و «هنگامی که... » همان سهگانهاي است كه مد نظرتان بود؟ نه! چون این کار مشترک است و آن سهگانه کارگردانیاش با خودم است. نکته پایانی؟ ما ریسک کردهایم و سعی کردهایم پای ایده و اجرا بایستیم و پایش هم ایستادهایم با خود احصایی.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.