اربعين در راه است
سفري پرماجرا
اربعين امسال يک اربعين متفاوت است. گويي شيعه تصميم دارد با حضور ميليوني خود در کربلا، روبهروي تهديداتي که دنياي شيعيان را دربر گرفته، خودي نشان دهد. شيعيان از ترکيه، پاکستان، هندوستان، چين، مالزي، سنگاپور، آذربايجان، ارمنستان، تاجيکستان و افغانستان پا در راهي دشوار گذاشتهاند تا نشان دهند تهديدات داعش در غرب و شمال عراق و تشنجهاي خارجي در بطن بينالنهرين نميتواند اين انسجام را هدف قرار دهد؛ مقابلهاي غيررسمي، اما دندانشکن. در ايران، اوج اين گردهمايي را ميتوان در خبري پيگيري کرد که چند روز پيش از سوی خبرگزاري فارس منتشر شد: «تور کربلا، گرانتر از تور آنتاليا». اگر آنتاليا بهعنوان يکي از مهمترين مقاصد گردشگري ايرانيها به حساب بيايد، چرا بايد هزينه سفر به کربلا از آن هم بيشتر باشد؟ پاسخ در علم اقتصاد نهفته است: «تقاضاي سفر به يک مقصد خاص وقتي بيشتر ميشود، عملا با عرضه همخواني نخواهد داشت و همين موضوع باعث ميشود که اولويتبندي اقتصادي حاکم شود؛ يعني به طور ساده شما اگر ميخواهي به يک مقصد گردشگري پرتقاضا سفر کني، بايد هزينه بيشتري هم بپردازي». اينها گفتههاي يکي از کارشناسان يک مرکز رزرواسيون هتل در تهران است که چندسالي است در حوزه تورهاي خاورميانه فعاليت ميکند. او ميگويد اغلب در محرم، آژانسها با تغيير مقاصد سفر خود، سعي ميکنند پاسخگوي خيل عظيم مردمي باشند که ميخواهند اربعين را در نجف، کربلا و ديگر شهرهاي مذهبي عراق بگذرانند». شايد بر همين اساس است که اين روزها با 700هزار تومان وجه نقد ميتوان به ترکيه سفر کرد و در هتلي ارزانقيمت شب را پشتسر گذاشت، اما براي رفتن به کربلا بايد دوبرابر اين هزينه را در نظر بگيريد. بااينهمه، بخش عمدهاي از هزينههاي اين سفر، فقط در قالب خريد بليت هواپيما و اسکان قرار ميگيرند چراکه در روزهاي نزديک به اربعين، بسياري از ملزومات سفر به طور رايگان در اختيار مسافران و زائران قرار ميگيرد. «سفر به کربلا براي ما ايرانيها يک مفهوم مذهبي عميق دارد و من فکر نميکنم محدود به روزهاي محرم و صفر شود، بلکه در کل سال، ما حداقل ماهي يکبار، فهرست مسافرانمان را که بالغ بر 50 نفر هستند براي اخذ رواديد و سفر، به مراجع قانوني ميفرستيم». اين اظهارنظر از سوي يکي از افرادي است که سالها در بازار تهران، در حوزه سفر به عتبات عاليات فعاليت ميکند. کاروانهاي او، عموما به صورت زميني به کربلا و نجف ميروند که در نوع خود کمهزينهتر محسوب ميشوند و حالوهوايي متفاوت هم براي زائران ايجاد ميکنند. بااينهمه به نظر ميرسد آنهايي که براي بار اول است قدم در راه اين سفر ميگذارند، چندان آگاهياي از وضعيت شهرهايي چون کوفه، نجف و کربلا ندارند و نميدانند ممکن است در اين سفر با چه مشکلات و چه کاستيهايي مواجه شوند و بههمينخاطر دلخوشاند که رقم هزينهشده در اين سفر، صرفا همان پول بليت هواپيما، عوارض خروج و هزينه ترانسفر فرودگاهي خواهد بود. برخلاف نجف که گويي از بار سنگين تاريخ بر شانههايش، خسته و فرتوت شده، کربلا شهر نوزايي است؛ انبوه مغازهها و مالها و فروشگاههاي بزرگ که با جديدترين مدهاي روز دنيا، خبر از شهري ميدهند که از نبض بازار غافل نيست. اگرچه بهلحاظ مذهبي، کربلا شهر مهمي براي شيعيان جهان به حساب ميآيد، اما برندها ميدانند که اين شهر بازار بزرگي است براي ميليونها مسافر که از شهرهاي مذهبي ميآيند و ممکن است حتي قابليت دسترسي به برخي از مارکها را نداشته باشند. در خيابانهاي جنوبي شهر، مغازههاي بزرگي آديداس، نايک، پييرگاردين و... را تبليغ ميکنند. از دور، بارگاه امام سوم شيعيان در نور غليظي ميدرخشد و اينسو، نئون مارکها، بيآنکه حتي در فکر بپرورانند که ميخواهند با چيزي يا کسي رقابت کنند، به تاريکي خيابانها نور ميتابانند. کربلا شهر آرامي است، اما در اربعين پر از آرمها و نشانههاي نشانهگذاريشده ميشود. جمعيت ميليوني در آستانه شهر است و از اين گردهمايي، هر گروهي استفادههاي تبليغاتي خود را ميبرد؛ گروهي مکتبهاي آموزشي خود را که در حوزه تعاليم ديني است تبليغ ميکنند، گروهي بهدنبال تبليغ مداحيها و مداحها هستند و گروهي تبليغگرِ چهرهها هستند. کسي در اين موضوع شک نميکند که همهچيز حول محور امام حسين (ع) و جور بيعدالتياي که بر شانههاي او رفته، حرکت ميکند، اما چالش وقتي ايجاد ميشود که در شکل تبليغات، مخالفتها و جبههگيريهايي پديد ميآيد. هزينههاي حضور در نجف، حتي از کربلا هم گرانتر است، چراکه اين شهر از امکانات محدود و زيرساختهاي عموما نيمهکارهاي برخوردار است و بهعنوانمثال، در اينترنت، هيچ نکته دفاعکردنیای ندارد. از دريچه معماري، نجف، شهر سالخوردهاي است در ميان نخلها. ساختمانهايش، سروشکلي متحد دارند و تکوتوک خانههايي هم پيدا ميشوند که با ظاهري نو، چشم را خراش ميدهند؛ چراکه اين ظاهر از جنس شهر نيست. جنس شهر را قرنها پيش، سفيران صلح و دوستي آلبويه، ترسيم کردهاند تا جايي که امروز، قديميترين بناهاي مهم نجف، همگي يادگاري از هنر و سنت آلبويه در خود دارند. نجف از شهرهاي مهم عالم شيعه است؛ تبعيد 12ساله امام راحل (ره) به اين بلاد، پيوند ايرانيها را با اين شهر گستردهتر کرده، اما امروز علاوه بر ايرانيها و علاوه بر مرجعيتي که ما ميشناسيم، چهرههاي ديگري هم هستند که از راهپيمايي بزرگ شيعيان در آستانه اربعين، استفاده کرده و خود را معرفي ميکنند و اصليترينهايشان مراجع تقليد هستند. در سفر اربعين، نجف بههرحال، شهر مهمي است؛ علاوه بر اينکه مسير راهپيمايي کربلا در اين شهر نصف ميشود و محل استراحت و تجديد قواي مناسبي براي زائران است، ميتوان آن را شهري دانست که بخش مهمي از تفکر شيعه را پرورش داده و بههمينخاطر، هر زائري که پا در اين شهر ميگذارد، فارغ از دين و ديدگاهش، مايل است که در جريان مهمترين اخبار و اتفاقات دنياي شيعه قرار بگيرد و از نزديک با کتابها و بازار نشر شيعه آشنا شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.