تازههای نشر روشنگران
محرمانه «اگر بدانید که جهان دیگری هست، به موازات این جهان و بسیار شبیه به جهان ما، اما با پارهای از تفاوتها و در مجموع کمی پیشرفتهتر، آیا دوست دارید که به آن جهان سفر کنید و پیک میان این دو جهان باشید؟» این یکی از چندینوچند پرسشی است که مخاطب در حین خواندنِ کتاب «بُعد پنجم/ پیش از گذشته» با آن مواجه میشود. رمانِ «بُعد پنجم» در آیندهای نزدیک، حدود ده سال بعد، میگذرد. داستان آن نیز روایت سازوکار سازمانی است جهانی که بهطور پنهانی با کشورهای مختلفی در ارتباط است و پروژهای بزرگ، مبهم و پُرهزینه را پی میگیرد. «بعد پنجم/ پیش از گذشته»، با انبوه اطلاعات علمی و ارجاعات به اتفاقات علمی در جهان و فضای خاص خود، در ابتدای امر رمانی در ژانر علمی- تخیلی مینماید؛ اما رمان در چنین ژانری نمیگنجد و هرچه پیشتر میرود، با اتکا بر یافتهها و دادههای علمی، خصوصا علم فیزیک، رمانی واقعگرا نشان میدهد که مستند به یافتهها و دادههای علمی است و حال اینکه این دادهها تا چه حد موردِ وثوق و اجماع اهالی علم باشد، اینجا موضوعیت چندانی ندارد. زیرا با اینکه مؤلف کتاب در مقدمه و تشکر کتاب تأکید میکند که از اهل علم برای آوردن فاکتهایی در رمان راهنمایی گرفته و کتابش مبتنی بر تحقیقاتی است، اما رمان داعیه علمیبودن ندارد و بیش از آن در پی ساختن جهانی دیگر است در پیشروی مخاطبان آن. آنطور که ف- نوری، مؤلف کتاب، نوشته است، داستان این رمان همزمان به دو زبان فارسی و آلمانی نوشته شده و نسخه آلمانی آن روی اینترنت موجود است. «در رمان با کمک مشاورین کارشناس فیزیک به موضوع ابعاد دیگری از زمان و مکان پرداخته شده است، با اشارههایی به دغدغههای امروز مردم جهان». اما رمان در قطعیت به آخر نمیرسد. آخر کتاب پایانی مبهم و پُرشکوتردید دارد؛ چنانکه خواننده با خود فکر میکند: شاید قضیه چیز دیگری است. پرسشی که بهگفته مؤلف کتاب، آگاهانه بیپاسخ میماند تا مخاطب خود به آن فکر کند و جهان دیگر خود را بسازد. مؤلف جز دادههای علمی و شرح ماوقع، به درونیات شخصیتهای رمان نیز میپردازد و این امر شاید به کارِ او که گویا روانپزشکی است، مربوط میشود. شخصیتهای رمان همه خاکستریاند. از خیر و شر مطلق هم خبری نیست. رمان در ابهامِ یکی از شخصیتهای محوری آن آغاز میشود. او به جایی فراخوانده شده است یا به عبارت بهتر، برای کاری انتخاب شده است درحالیکه نمیداند چه کاری، و این ابهامی است که تا حد بسیاری تا آخر رمان نیز با مخاطب باقی میماند. «هنوز خودش نمی دانست که چرا او را برگزیدهاند. چهچیز در او دلیل چنین تصمیمی بوده است؟ درواقع خودش را آدمی کاملا معمولی میدید، با همه برتریها و کاستیهای یک انسان میانگین. شاید هیچ دلیل آشکار و پنهانی نداشته و تنها قرعه به نامش افتاده بود...» برای سهمداشتن در پروژهای مهم و تاریخی. همه اسناد محرمانه است و بهنوعی نیز تا آخر برای مخاطب محرمانه میماند. بُعد پنجم/ پیش از گذشته/ ف- نوری
از قدر و قدمت ادبیات کودکان «تا چندی پیش موضوع ادبیات کودکان مطرح نبود و اگر هم بود، نه به آن محتوا و قالبی که باید باشد. امروزه این موضع چنان همهجاگیر و جهانی شده است که در دانشگاهها موضوع درس و تحقیق قرار میگیرد... . وقتی سخن از مطرحنبودن ادبیات کودکان تا سالهای اخیر میکنیم، توجهمان روی معنای ادبیات کودکان است وگرنه ادبیات برای کودکان زمان شروع معینی ندارد.» کتاب مفصل «ادبیات کودکان و نوجوانان، ویژگیها و جنبهها» نوشته بنفشه حجازی با طولوتفصیل بسیار به جوانب مختلف ادبیات کودکونوجوان پرداخته است. این کتاب البته چیزی حدود دو دهه پیش برای بار نخست منتشر شده بود، اما اخیرا ویراست تازهای از آن چاپ شده است که مؤلف مباحثی را با توجه به مقتضيات روز، به آن افزوده و مورد بازنگری نیز قرار داده است. کتاب دوازده فصل دارد: «تعاریف و اهداف»، «تاریخچه ادبیات کودکان و نوجوانان»، «کودک کیست؟»، «انتخاب کتاب»، «انواع ادبیات کودکان و نوجوانان»، «ادبیات کودکان و نوجوانان و وسایل ارتباط جمعی»، «جنبههای تلخیص، بازنویسی، بازآفرینی، ترجمه و ویرایش در ادبیات کودکان»، «شیوههای علاقهمندکردن کودکان به مطالعه»، «ادبیات کودکان معلول»، «نقد و ادبیات کودکان»، «ادبیات کودکان و صلح» و «تلاشها»، به انضمام بخشِ ضمایم که شاملِ زندگینامه هانس کریستین اندرسن، نویسنده مطرح کودکونوجوان است و معرفی جایزه هانس کریستین اندرسن که دو بخشِ داستان و تصویرگری دارد و مؤلف کتاب نیز فهرستِ بلندبلایی از برندگان این جایزه ارائه داده است. بنفشه حجازی در گفتوگویی با سهیلا قربانی، بهمناسبت روز ادبیات کودکان و نوجوانان، از دلایل خود برای ویراست دوباره کتاب خود گفت. او با بیان اینکه «ادبیات کودکان و نوجوانان» یک کتاب درسی است، تغییر و ویراست کتاب را مبتنی بر ضروریاتی میداند که به تجربه دریافته است. برای نمونه در ویراست تازه، شرح کاملتری از قصهگویی و نمایش خلاق آمده است. «در ایران طبق آخرین بررسیهای عزیزان نویسنده و شاعرِ دنیای کودکان، اگر نگوییم پسرفت که پیشرفتی هم نسبت به دهه شصت و هفتاد دیده نمیشود و اخبار و ایدهها همچنان نسبت به آنسوی جهان عقبتر است». شاید گرایش به انبوه ترجمه رمان و داستان خارجی بهخصوص در حوزه نوجوان به همین دلیل باشد. «در رده نوجوانان اصولا تولید کتاب همیشه کم بوده و این گروه دنیایی بین کودکان و جوانان یا بزرگسالان را مجبورند بهنحوی طی کنند. نوجوانان از مصرفکنندگان ادبیات کلاسیک بزرگسالان هستند و اگر کتاب برایشان جاذبه دارد، به این خاطر است که با دنیای بزرگسالی آشنا میشوند وگرنه دیگر چه بخوانند؟ چند ماجرای پر از پند و نصیحت و یا شعار که ادبیات نیست. نوشتن برای نوجوانان بسیار دشوار است و با وجود خط قرمزهای نشری، عدهی کمی از نویسندگان وارد این وادی میشوند، بهخصوص که به غیر از آشنایی با ادبیات و نوشتن باید از ویژگیهای رشدی و روانی نوجوانان هم مطلع باشند. اما نوشتن به قصد آموزش و راهنمایی و نصیحت هم موفق نخواهد بود. ادبیات خلاق نیازمند آمادهکردن بستری مناسب است». بااینکه کتاب داعیه درسیبودن دارد، اما از نکات جالبتوجه آن این است که جز موارد پژوهشی و گردآوری تعاریف و ادوار مختلف ادبیات کودکونوجوان، به نقد اوضاع ادبیات کودکونوجوان بهخصوص در ایران نیز پرداخته است. در بخش تاریخچه، مؤلف از ادبیات عامیانه ایران آغاز میکند و قدمت آن را یادآور میشود و درعینحال از وضعیت اخیر نیز مینویسد. ادبیات کودکان و نوجوانان/ ویراست جدید/ بنفشه حجازی
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.