|

محسن بخشی و انحصارطلبی ما

علیرضا رئیس‌دانا- مدیر مؤسسه انتشارات نگاه

محسن بخشی هم چشم از جهان پوشید؛ نظیر‌ هزاران اهل قلم و اندیشه و تولید و فروش کتاب که پیش از او راهی شده بودند؛ همان‌گونه که دوستش جهانگیر منصور رفته بود، آن‌گونه که حسن معرفت رفته بود که «بخشی» جوان اولین‌بار که از خوانسار به تهران آمد، نزد او در همان میدان توپخانه قدیم، راه و رسم کتاب‌فروشی را آموخت. یاد گرفت که صبور باشد، تحمل‌پذیر، قانع و خوش‌برخورد باشد و از کتاب شناخت پیدا کند تا مشتری دست خالی از مغازه بیرون نرود. یاد گرفت پیشخوان کتاب‌فروشی‌ جای مقدسی است و از همان آغاز چنان به آن خو گرفت که تا پایان عمر جایگاه ثابتش شد. یاد گرفت که در این حرفه جاه‌طلبی و پرواز به افق‌های بالاتر مالی امکان‌پذیر نیست، پس، حد خود را دانست و بی‌حاشیه ماند. فراگرفت جایی که منافع صنف در میان باشد، باید پای در میدان نهد و فداکاری کند. آموخت که بدون چشمداشت آنچه از دستش برمی‌آید، انجام دهد و از کسی هم توقع نداشته باشد. با این اوصاف محسن بخشی نمادی شد از یک کتاب‌فروش حرفه‌ای که جوانی را در راه آن به پیری رساند و همین او را نزد صنف محترم کرد. در مراسم تشییع پیکرش همه آمده بودند؛ پیر و جوان، آشنا و غریبه به حرمت مرد سپیدموی صنف که حالا دیگر نیست. صفات و رویکرد محسن بخشی او را فراتر از کسب‌وکار خودش کرده بود؛ او مردی از رده کتاب‌فروشی‌های قدیم بود که با سلوکش در قلب همه، جایی برای خود باز کرده بود. در مراسم او همه غمزده بودند، اگرچه بخشی به عمر طولانی زیست و مدت‌ها گرفتار بیماری و نسیان بود، اما نبودش برای همه خسرانی به حساب می‌آمد. در گذشته وقتی یکی از اهالی فرهنگ درمی‌گذشت، فهرستی فراهم می‌شد از تمام کسانی که دستی بر آتش آن کار داشتند و برای اینکه تعداد بیشتر شود، گاه سهوا نامی می‌آمد که مدت‌ها بود چشم بر جهان بسته بود. این همدردی به عقاید و وابستگی‌های فکری و صنفی بستگی نداشت، خبر از دردی مشترک می‌داد و همدلی و همبستگی گروهی را در غم ازدست‌دادنی نمایان می‌کرد و همین تا حد زیادی توان آن صنف را به نمایش می‌گذاشت. اما متأسفانه به‌مرور ایام گویا در مصیبت‌ها نیز انحصارخواهی و انحصارطلبی کم‌کم بر ذهن بسیاری از ما غالب شده و تصاحب درگذشته که این فرد وابسته به ماست و کسی دیگر حق ندارد در غم او اظهارنظری کند، نشان از نزول اخلاقی و پراکندگی و تشتت فکری در صنف دارد. شاید یکی از دلایلی که نشر روز به روز کم‌توان‌تر شده و بیشتر زیر فشار قرار می‌گیرد، به همین دلایل باشد. محسن بخشی وقتی در قید حیات بود، هرگاه ضرورتی صنفی پیش می‌آمد، راه می‌افتاد و از همه همکاران امضا جمع می‌کرد. وقتی پس از درگذشتش یکی از ناشران صاحب‌نام با ناشر محترم دیگری تماس می‌گیرد که در تنظیم آگهی درگذشت آقای بخشی برای درج در روزنامه، نام انتشارات ایشان هم گذاشته شود، آن ناشر به حکم المأمور‌ و المعذور می‌گوید دوستان از من خواسته‌اند فقط نام ناشرانی باشد که با هم رفاقت و همدلی دارند و دیگران می‌توانند خودشان آگهی جداگانه‌ای تنظیم کنند. این امری شگفتی‌زاست، زیرا در مردن دیگر مرزها فرو می‌ریزد، غنی و فقیر، روشنفکر و بی‌سواد، جوان و پیر در یک قالب قرار می‌گیرند و همه حق دارند در مرگ هر عزیزی شراکت داشته باشند که نه‌تنها بد نیست بلکه از مردمی‌بودن و انسانیت درگذشته خبر می‌دهد. محسن بخشی اهل دسته‌بندی و جانبداری فکری و عقیدتی از کسی نبود، دغدغه‌اش کتاب و صنف بود؛ حق نیست انسانی مانند او را مصادره کرد و آن را منتسب به چند نفر یا چند ناشر بدانیم. این‌گونه ساز جدایی‌زدن چیزی جز چند‌پاره‌کردن صنف در پی ندارد که درنهایت آسیب کلی به نشر وارد می‌کند. قرار‌گرفتن چند اسم بیشتر یا کمتر نه بر قدر و مرتبه انسانی بخشی می‌افزاید نه از شأن و جایگاه او می‌کاهد، اما حاصلش نقار و دلگیری و گرد بر خاطر نشاندنی است که دیر یا زود اثرات ناخوش خود را آشکار خواهد کرد. بهتر آن است تا اهل حرفه کتاب در این روزگار فروکاست تیراژ و کوچک‌شدن میدان تولید به جای پرتاب تیر به طرف هم، به سوی همدلی و هم‌یاری و جستن راهکار خروج از بن‌بست رفته و مانع آسیب بیشتر بر پیکره نشر شوند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.