|

ترکیه و پایان برادری خلق‌ها

افشین غلامی: بالاخره گسل سیاسی در ترکیه دم باز کرد و روی برهنه خود و دوقطبی خطرناک کرد-ترک را در این کشور سیاست‌زده بیشتر از پیش نشان داد. کودتای نظامی چند ماه گذشته در این کشور منجر به تسویه‌حساب سیاسی در ترکیه به‌نفع حزب حاکم شد؛ تسویه‌حسابی که با اعتراض نه‌چندان محکم احزاب ملی‌گرا و جمهوری‌خواه خلق، راه را برای هژمونی بی‌‌چون‌وچرای دولت عدالت و توسعه فراهم کرد. آنچه از مختصات این تسویه‌حساب‌ها و دستگیری‌ها تحلیل می‌شود، هماهنگی نانوشته سه حزب ملی‌گرا و جمهوری‌خواه خلق و حزب حاکم در به‌حاشیه‌بردن عناصر به‌نظر آنها، خطرناک است. حجم دستگیری‌ها و برخورد با مخالفان اکثرا روبه‌روی نیروهای اجتماعی چپ، دموکراسی‌خواه، کردها و اسلام‌گرایان مخالف «رجب اردوغان» و به‌ویژه حزب «دموکراتیک خلق‌ها» است. حزب حاکم و شخص اردوغان از این تقابل‌های سیاسی به دنبال دو هدف عمده است؛ نخست، خالی‌کردن صحنه سیاسی ترکیه از وجود مخالفان خطرناک و دوم، پیشبرد راهبردهای سیاست خارجی بدون عامل‌های فشار داخلی. اما در هفته گذشته در حالی برخی از نمایندگان مجلس و رؤسای شهرداری‌های مناطق کردنشین ترکیه وابسته به حزب دموکراتیک خلق‌ها بازداشت و به زندان محکوم شدند که طرح این پروسه چند ماه قبل طی برنامه لغو مصونیت نمایندگان و شخصیت‌های سیاسی که عنصر نامطلوب از سوی دستگاه قضائی وابسته به حزب حاکم این کشور معرفی می‌شدند، رقم خورد. این رفتار سیاسی در ادامه رویکرد تقابلی شخص آقای اردوغان و بی‌پروایی در زدوخورد سیاسی و جسارت در تصمیم‌گیری است. رئیس‌جمهوری ترکیه به‌شدت شخصی عمل‌گرا و اجرائی است و سعی می‌کند هر هدف سیاسی و نظامی را با درگیری به دست آورد و دراین‌میان نشان داده اظهارنظرها و انتقادهای خارجی و داخلی به سیاست‌هایش را ناشنیده می‌گیرد. اردوغان در چند جبهه در حال جنگ است و سعی می‌کند هم مخالفان داخلی ناهمراه با سیاست‌های کلانش را از دور خارج کند و هم می‌کوشد در توسعه‌طلبی‌های نظامی برون‌مرزی، از اصل زورگویی و تبدیل‌کردن خود به ارض واقع استفاده کند. در این راه اردوغان با دو مشکل اصلی مواجه است. یکم، قانون اساسی ترکیه و دوم نیروهای اجتماعی مخالف سیاست‌هایش. او اگر با به‌حاشیه‌بردن و یکدست‌کردن عرصه سیاست داخلی موفق شود قوانین باب میل خود را از پارلمان بگذراند، بیشتر خواهد توانست نیروهای اجتماعی را واپس زند. تغییر و تسویه دولت و حاکمیت امروز ترکیه به نفع خود، این مزیت را به اردوغان خواهد داد که بر مدار اخوانیسم مورد طبع خود سوار شده و دولت سکولار ترکیه را به سمت آرزوی دیرینه خود که نوعی از سیستم اسلامی اخوانی است، حرکت دهد. اما اردوغان یک مشکل اساسی به نام نیروهای چپ دموکراسی‌خواه در پیشِ‌روی خود دارد که از سوی جناح‌های دیگر که جناح ملی‌گرا و جمهوری‌گرا با پس‌زمینه هویت‌خواهی ترکی است حمایت نمی‌شود. اردوغان توانسته بسیاری از این نیروهای چپ دموکراسی‌خواه را از عرصه سیاسی به صورت موقت کنار بزند اما چون روند جامعه ترکیه همواره با پویایی سیاسی روبه‌رو بوده و نیروهای اجتماعی در بطن این روند تاریخی قرار دارند، احتمالا حذف نخواهند شد، بلکه هم‌گرایی در ترکیه بیشتر از پیش خدشه‌دار می‌شود و شعار برادری خلق‌ها افزون بر گذشته دور از دسترس خواهد شد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.