فقر فرهنگی، مهمترین ویژگی وضعیت «اماس» در ایران
دانایی است که توانایی میآورد
عبدالرضا ناصرمقدسی. متخصص مغز و اعصاب
بیماری «اماس» هم از آن لحاظ که شیوع فزایندهای در جامعه ما پیدا کرده است و هم اینکه جوانان را درگیر میکند، در سالهای اخیر بسیار به آن توجه شده است؛ اما بررسی متون پزشکی مربوط به طب سنتی ایرانی نشان میدهد این بیماری از دیرباز در جامعه ما وجود داشته و پزشکانی مانند ابوعلیسینا با آن آشنایی داشتهاند و علائم آن را ذکر کردهاند. بااینحال بر هیچکس پوشیده نیست که این بیماری در 20 سال اخیر اوج گرفته و هرساله بر میزان بروز و شیوع آن در جامعه ما افزوده میشود؛ البته باید گفت این افزایش شیوع، مختص به ایران نيست و تقریبا تمام جهان را درگیر کرده است؛ براي مثال در گزارشهای اخیر حتی جوامعی مانند هند که در گذشته «اماس» در آنها شیوع پایینی داشت، از شیوع بالای آن خبر دادهاند. اینکه چرا این اتفاق میافتد هنوز مشخص نیست؛ اما میتوان به عواملی مانند کمبود ویتامین D و نیز افزایش روزافزون مصرف دخانیات اشاره کرد. سن متوسط درگیری در جامعه ما 26 سال است و خانمها بیشتر از آقایان درگیر این بیماری میشوند. از لحاظ علائم تظاهریابنده، دو علامت گزگز و تاری دید شایعترین علامتها هستند. متأسفانه در سالهای اخیر بر میزان موارد فامیلیال و نیز «اماس» کودکان نیز افزوده شده است. با وجود تمام این مسائل و همسو با افزایش شیوع بیماری، خوشبختانه مقوله درمان و کنترل بیماری نیز در چند سال اخیر به میزان درخور توجهی دگرگون شده است. اگر تا پیش از این، 80 درصد بیماران در نهایت سیر پیشرونده پیدا میکردند، اکنون و بهمدد داروهای نوین، از این درصد به میزان زيادي کاسته شده است. اگر تا همین چند سال پیش داروهایي تزریقی مانند ربیف و بتافرون و آونکس تنها داروهای موجود بودند و بیمار باید بهصورت مکرر و مداوم تزریق انجام میداد؛ اما اکنون ما با طیفی از داروهای خوراکی روبهرو هستیم. همچنین باید به دستهای از داروها مانند مونوکلونال آنتیبادیها اشاره کرد که احتمالا در آینده نزدیک روند کنترل بیماری اماس را متحول خواهند کرد. اینها همه رويدادهاي بزرگی است که در سطح دنیا در جهت بهبود هرچه بهتر شرایط بیماران اتفاق میافتد. در کشورمان نیز با همت استادان گرانقدر این حوزه تحولات عمیقی در حال شكلگرفتن است؛ میتوان بهصورت فهرستوار به این موارد اشاره کرد. در وهله اول میتوان به ایجاد کلینیکهای تخصصی اماس در ایران اشاره کرد. خوشبختانه در سالهای اخیر شاهد احداث کلینیکهای تخصصی در شهرهایی مانند تهران، اصفهان، ساری و زنجان بودهایم و بهتدریج بر تعداد این کلینیکها نیز افزوده میشود. این کلینیکها که گاه از همکاری سایر متخصصان از جمله فیزیوتراپها، روانشناسان، روانپزشکان، متخصصان تغذیه و نیز کاردرمانها برخوردار است سبب شده خدمترسانی به بیماران در جامعه ایرانی متحول شود؛ همچنین باید به قابلیت شرکتهای دارویی ایرانی نیز اشاره کرد، شرکتها بيشتر داروهایي را كه در زمینه اماس در ایران استفاده ميشود با کیفیتي خوب پذيرفتني تولید ميكنند؛ اما با وجود تمام این پیشرفتها، گاه فقر فرهنگی شدید بسیاری از این تلاشها را تحتالشعاع قرار میدهد؛ این فقر فرهنگی جنبههای مختلفی دارد. یک بیمار مبتلا به اماس شاید بتواند از خدمات درمانی خوبی برخوردار شود؛ اما نمیتواند توقع چنین خدماتی را از جامعه خود داشته باشد. فقر فرهنگی عملا سبب شده جامعه ما دیدي کاملا منفی به این بیماران داشته باشد، متأسفانه تلقی عموم از این بیماری این است که این مبتلایان دیر یا زود ناتوان و وابسته به ویلچر میشوند، همین تلقی اشتباه عملا سبب میشود این بیماران در مراحل مختلف ورود به جامعه مانند ازدواج یا اشتغال دچار مشکل شوند. این موضوع به جامعه محدود نشده و خانواده بیماران را نیز در بر میگیرد. متأسفانه درصد طلاق و جدایی در این بیماران بیشتر است. از سوی دیگر حتی شرایط مساعد مورد نیاز این بیماران، گاه از سوي خانواده نزدیک بیماران نیز رعایت نمیشود و حمایت جای خود را به ترحم و نگرانی بیمورد میدهد. تشویق به علاقه به زندگی، کار و فعالیت، جای خود را به ممانعت بیمار از انجام حتی کار روزمره میدهد و خانواده هم اصرار دارند کاری که انجام میدهند کار درستی است؛ همه در کار هم دخالت ميكنند و خود را محق میدانند که بهجای هم تصمیم بگیرند. بارها اتفاق افتاده که خانواده و پدر و مادر يك بيمار از من خواستهاند نام بیماری را به فرزندشان نگویم و وقتی با اعتراض من روبهرو میشوند که فرزند شما 30 سال دارد و آیا این حق را ندارد که برای خود تصمیم بگيرد و از وضعیت خود اطلاع داشته باشد، پاسخ میدهند ایشان روحیه بسیار ضعیفی دارد و ما صلاح میدانیم چیزی به او نگوییم؛ واقعا هم من نمیدانم چگونه فردی 30ساله میتواند از بیماری خود اطلاع نداشته باشد و براي مثال هفتهای سه بار آمپول تزریق کند؟ این فقر فرهنگی البته به جامعه و خانواده محدود نمانده و گریبان خود فرد را هم میگیرد. اولین تظاهر این فقر فرهنگی در مقاومت افراد به قبول درمان یا اصرار بر استفاده از درمانهای جایگزین است. بارها دیده شده فرد در توهم عوارض دارو است؛ دارو را شروع نمیکند با این استدلال که دارو عوارض دارد. جالب است وقتی شرایط بیماری را برای آنها شرح میدهیم و ميگوييم شروعنكردن دارو، بیماری میتواند نواقصي بسیار جدی برای فرد ایجاد کند، باز بر حرف خود تأکید میکند، من بارها برای بیماران شرح میدهم که نهتنها هر دارویی بلکه هر کاری میتواند فینفسه عوارضی داشته باشد؛ ماشینسواری میتواند به تصادف منجر شود، در خانه نشستن میتواند مصادف با پایینآمدن سقف بهدلیل مثلا زلزله باشد؛ بنابراين در این صورت، نباید هیچ کاری انجام داد زیرا هر کاری عارضهای دارد. مثال دیگر اصرار بیماران از استفاده از طبهای جایگزین بهويژه طب سنتی است؛ بیشک طب مکمل جایگاه خود را دارد؛ اما نه به آن شکلی که در جامعه ما معرفی میشود و ادعای درمان قطعی بیماری را دارد. به گمان من بسیاری از این تصمیمها و تفکرات ناشی از مطالعهنكردن است که مانند انگلی مرگبار تمام جامعه ما را به خود مبتلا کرده است. بسیاری از بیمارانی که ميگويند نظر شما درباره طب سنتی و زنبوردرمانی چیست و ما شنیدهایم بیمارانی بودهاند که با این روشها درمان شدهاند، در کمال ناباوری تحصیلاتی در سطوح بالا دارند؛ اما مطالعهنكردن سبب میشود بهراحتی چنین ادعاهایی را بپذیرند؛ از آنها میپرسم در دنیا نزدیک به سه میلیون مبتلا به اماس داریم، اگر کسی بتواند بیماری را درمان کند، جایزه نوبل میگیرد، چگونه این همه محقق نتوانستهاند به درمان قطعی برسند؛ اما فلان عطار و رمال که هیچگونه تحصیلاتی در این زمینه ندارند میتوانند چنین ادعایی داشته باشند؟ وقتی بیماری چنین ادعاهایی را میپذیرد، متأسفانه فقط میتواند ریشه در ناآگاهی و مطالعهنكردن داشته باشد. چندی پیش داستان درمان قطعی اماس در کانادا موج سنگینی در کشور ما راه انداخت؛ بسیاری از بیماران خود را آماده کردند که برای این درمان قطعی راهی کانادا شوند؛ جالب اینجا بود که این موج سنگین فقط مختص کشور ما بود و حتی در خود کانادا هیچکسی برای درمان به تیم آقای «فریدمن» که این کار را انجام داده بودند، مراجعه نکرد. علت این اختلاف در رفتار در آنجا بود که هیچیک از بیماران ما زحمت مطالعه اصل تحقیق را به خود ندادند که هم بهصورت مقاله علمی و هم مطالب عامهفهم در فضای مجازی موجود بود. منبع آنها که با قطعیت هم بر آن پافشاری میکردند، خبرهای ناقص و اشتباهی بود که در رسانههای ما انعکاس یافته بود؛ اینها گوشهای از موانع بهترزیستن در جامعه ماست. حقیقتا تا هنگامی که نفهمیم این دانایی است که توانایی میآورد، نباید انتظار زندگی بهتری را در چنین جامعهای با چنین فقر فرهنگیای داشته باشیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.