شهرنشینی در ایران؛ 20 درصد سریعتر
وزارت راهوشهرسازی اعلام کرده در ۲۰ سال اخیر جمعیت شهرنشین ایران ۴۵ درصد افزایش یافته است، هماکنون تعداد شهرنشینان ایران ۱۹ درصد از میانگین جهانی بیشتر است. به گزارش ایسنا، رشد شهرنشینی در ایران، حدود ۲۰ درصد بیش از میانگین جهانی است. درحالحاضر نزدیک به چهار میلیارد نفر از جمعیت جهان در شهرها زندگی میکنند و رشد شهرنشینی در دنیا ۵۴ درصد است در حالیکه در ایران ۷۳ درصد جمعیت در شهرها زندگی میکنند. بنابراین مسئله شهر، شهرنشینی و شهروندی به صورت جدی در صدر مسائل آینده ایران خواهد بود. وزیر راهوشهرسازی دراین باره گفته است: شهرنشینی روزافزون و تمرکز جمعیت شهری در مناطق متراکم شهری بزرگتر، ویژگی خاص پدیده شهرنشینی ایران شده است. بعد از گذشت ۲۰ سال از نشست هبیتات ۲، هماکنون جمعیت شهری ایران نزدیک 45.7 درصد افزایش یافته است. عباس آخوندی در اواخر مهرماه گذشته گفته بود: جمعیت کلانشهر تهران به عنوان پرجمعیتترین منطقه در ایران، از 10.3 میلیون در سال ۱۹۹۶ به 14.59 میلیون نفر در سال ۲۰۱۱ رسیده است. دیگر مناطق شهری نیز به نسبت منطقهشان، نرخ رشد جمعیت بسیار زیادی را تجربه کردهاند. یکی از عارضههایی که در نتیجه این رشد دوپینگگونه ایجاد شده است، گسترش پدیده حاشیهنشینی است. بنا بر گفته معاون وزیر راهوشهرسازی، جریان شهرنشینی شتابان و گسترشهای افقی و نامتعادل که در دهههای قبل اتفاق افتاده، در زمان کنونی مسائل و مشکلات متعددی را برای شهرها به بار آورده است. امروزه شهر با پدیدهها و مسائل بزرگی مانند فقر شهری، پایینبودن تابآوری در عرصههای گسترده، بحران هویت و محیطزیستی، تخریب زیستبومها و مسائل بسیار گستردهای که حجم درخور توجهی از شهرها را هم به خود اختصاص داده روبهرو است. محمدسعید ایزدی میگوید: ما در مواجهه با شهر و مسائل آن نیازمند رویکرد جدیدی هستیم. این رویکرد جدید در قالب سیاستی (که امروزه در حال دنبال آن هستیم) با عنوان بازآفرینی شهری تلاش میکند در وهله اول به شهر نه به عنوان یک ماشین، بلکه به عنوان یک سازمان اجتماعی نگاه کند. بالطبع باید موجودیت این سازمان اجتماعی که شهروندان هستند، در اولویت قرار گیرند و در وهله دوم باید بررسی شود چطور میشود به این مسائل از رویکردهای دیگری نگاه شود. اگر به دو سال گذشته برگردیم، میبینیم در امر سیاست مسکن به برنامههای بازآفرینی به عنوان اولویت نگاه شده و پس از شناسایی فرصتها، اجرای آنها در خط اول قرار گرفته است. از سوی دیگر، کارشناسان معتقدند تا سال ۲۰۴۵ جمعیت شهرنشین جهان تا 1/5 برابر یعنی حدود شش میلیارد نفر افزایش پیدا میکند. با افزایش دو میلیارد جمعیت به جمعیت شهرنشین، مدیران شهری باید بهسرعت اقداماتی را برای برنامهریزی، رشد و ارائه خدمات اولیه، زیرساختها و مسکن مناسب مورد نیاز این توسعه جمعیتی فراهم کنند. چندی پیش بان کیمون، دبیر کل سازمان ملل متحد، در پیامی که به مناسبت سوم اکتبر روز جهانی اسکان بشر منتشر کرد، تأکید کرد تقریبا یکچهارم از افراد شهرنشین جهان، در زاغهها یا مکانهای اسکان غیررسمی زندگی میکنند و ارائه مسکن مناسب برای همه مردم از بالاترین اولویتهای دستور کار نوین شهری است. کمتر از یک ماه پیش، وزیر راهوشهرسازی نیز در نشست هبیتات۳ در اکوادور به تشریح سه برنامه دولت برای مدیریت روند سریع شهرنشینی اشاره کرده و گفته بود: یک طرح کالبدی ملی در سال ۱۹۹۷ تهیه و تصویب شد. این طرح سیستم شهریای را که در آن ساختار ارائه خدمات شهری تسهیل شده معرفی میکند. همچنین عرصه مناسب برای توسعه شهری آتی و رشد شهرها را مشخص کرده و مجموعهای مناسب از قوانین و مقررات برای کاربرد و توسعه اراضی برای کل سرزمین ایران طراحی شده است. طرح مذکور درحالحاضر در حال بازبینی و تجدیدنظر است. به گفته آخوندی، در سطح شهری، معیارها و شاخصهایی برای شناسایی مناطق شهری کشور معرفی و برنامههای شهری برای نقاط شهری کشور آماده شده و در دست اجرا هستند. درحالحاضر سیاست شهرنشینی ملی بهوسیله وزارت راهوشهرسازی در حال پیگیری است که به ابزارهای موجود برای مدیریت پروسه سریع شهرنشینی در کشور اضافه میشود. او با بیان اینکه یکی از تأثیرات مخرب شهرنشینی سریع، پراکندگی شهری بوده، گفته بود: برای پرداختن به موضوع پراکندگی شهرها دو نهاد ایجاد شده است؛ اولی به منظور ارتقا، نوسازی و بازسازی سکونتگاههای غیررسمی شهری و دومی به منظور توسعه شهرهای جدید برای تأمین مسکن مناسب و شایسته برای سرریز جمعیت شهری. در حوزه مدیریت شهری، یکی از مهمترین روشهایی که از سوی دولت در دو دهه اخیر مصوب شده، ادغام فرایند تصمیمگیری بوده است. این راهکار برای کاهش نقش سازمانهای دولتی در مدیریت شهری و تفویض اختیار آن به شهرداریها دنبال شده است. وزیر راهوشهرسازی، فرصت مهم دیگر را که در حوزه مدیریت شهری در دو دهه اخیر به وجود آمد ایجاد ظرفیت سازماندهیشده جدیدی در بین مردم و تشکلها عنوان و تأکید کرده بود: این حوزه با تأسیس شوراهای اسلامی شهر و روستا محقق شده است. این شوراها که مستقیما به وسیله مردم انتخاب میشوند، برخی کارهایی را که قبلا از سوی شهرداریها صورت میپذیرفت انجام میدهند. آخوندی با اشاره به دسترسی گروههای مختلف جامعه به مسکن مناسب و شایسته که یکی از نکات اصلی و کانونی در برنامههای پنجساله توسعه کشور بوده است، گفته بود: از زمان کنفرانس هبیتات۲، چهار برنامه توسعه پنجساله در ایران تهیه و اجرا شده است. در بخش مسکن توسعه دسترسی به مسکن مناسب و شایسته و نیز تأمین نیازهای اولیه برای همه خانوارها، جزء هدفهای این طرحهای توسعه بودهاند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.