غلبه بر داعش ممکن است
فرق است بین آرزوها و امیدها و واقعیتهای تودرتو و پیچیدهای که منافع و مصالح دولتها به آن گره خورده و هرکدام به دنبال منطقهای برای نفوذ خود باشند؛ همچنین فرق است بین آرزوهای ملتهایی که داعش آنها را اشغال کرد یا کسانی که با آنها همدردی میکنند با آرزوهای تصمیمگیرندگان و تاکتیکهایشان. غالبا این ملتها هستند که قربانی تاکتیکها و استراتژیها میشوند آنهم به دلیلی کاملا ساده؛ زیرا ملتها در این تصمیمگیریها هیچ نقشی ندارند. تشکیلات قوی و هولناک داعشی در یک چشم برهمزدن ظهور کرد و توانست هزاران جوان را از نقاط مختلف جهان - عرب یا غیرعرب - گرد خود آورد؛ جوانانی که هنوز انگیزههای پیوستنشان به این تشکیلات روشن نیست. برخی از آنها از کشورهای متمدن و پیشرفته و دموکراتیک آمدند تا به این تشکیلات ملحق شوند؛ تشکیلاتی که از دین برای خود نقابی ساخته بود و تلاش میکرد منابع دولتها و ثروت ملتها را به غارت برد؛ البته داعش فقط به این سرمایهها اتکا نداشت و از برخی طرفهای ثروتمند نیز حمایت میشد. بهواقع از این تشکیلات نیز مانند القاعده که در جنگ با شوروی استفاده شد بهرهبرداری میشود. به نظر میرسد دولتها قصد ندارند از تاریخ گذشته درس بگیرند دیگر چه انتظاری از افراد داريم. تجربه القاعده به نوعی دیگر در داعش تکرار شده است. جنگ موصل آغاز شده است. دراینمیان نشانههایی وجود دارد که میگوید عراق، سوریه، کشورهای عرب و جهان همه مصمم شدهاند تا داعش را شکست دهند. هرچند بین شکستدادن و غلبه بر یک پدیده تفاوت وجود دارد. این را کسی میفهمد که بازی در منطقه خاورمیانه و بهخصوص در کشورهای عرب را بشناسد. «هیلاری کلینتون»، وزیر خارجه سابق آمریکا، گفته بود ایالات متحده آمریکا با انواع سلاح و تجهیزات ارتباطی مدرن از القاعده پشتیبانی کرد تا به وسیله این گروه از وجود شوروی در افغانستان خلاص شده و بعد نیز موقع لزوم از آن استفاده کند. الان اما آمریکا و متحدانش برنامهریزی میکنند تا داعش را شکست دهند. هرچند بعید به نظر میرسد قصد واقعیشان غلبه بر این گروه به طور کامل باشد؛ مگر اینکه به یک فرمول روشنی درباره عراق، سوریه، مصر، لیبی، یمن، اهل سنت، شیعیان، کردها، ترکها و ... رسیده باشند؛ یا مگر اینکه به یک تصور روشنی در باره آینده رابطه بین رژیم اسرائیل و همسایگانش بهعلاوه سرنوشت فلسطینیها رسیده باشند. داعش در واقع برگهای آمریکایی است تا از آن براساس نیاز، برنامهها و مراحل اجرای سیاستهای خود استفاده کند. این موضوع هم به آن بستگی ندارد که کلینتون در کاخ سفید باشد یا اوباما یا ترامپ یا دیگران. درواقع یک سیاست بنیادین آمریکایی است که از سالها پیش به اجرا در آمده است. آنها برای بیثباتکردن منطقه برنامهریزی کردند تا به این وسیله اسرائیل استراحت کند. آنها برای تجزیه منطقه برنامهریزی کردند تا آن را به بخشهای کوچکتر و ضعیفتر تقسیم کنند بهنحویکه دیگر نتواند با ارتش اسرائیل مقابله کند. داعش تا اینجا خدمت بزرگی به این سیاستها کرده است. کافی است به نقشههای سوریه، عراق، لیبی و حتی مصر بنگریم تا میزان موفقیتی را که سیاستهای آمریکا داشته است ملاحظه کنیم. درباره این سیاست آمریکا بد نیست به مطلبی توجه کنیم که در نشریه دیلیتلگراف (دوم آگوست 2015) آمده بود. در آنجا «ریچارد اسپنسر» گفت باراک اوباما نمیخواهد جنگ با داعش به پیروزی برسد زیرا «پیروزی سریع جنگی معنایی ندارد و حتی احتمال دارد به یک فاجعه منجر شود. عقلانیت حرفهای میگوید تشکیلات داعش در عراق بخشی از یک معادله چندجانبه بین اهلسنت، کردها، شیعیان و حتی حمله آمریکا به عراق در سال 2003 است». پس از گذشت یک سال تغییری در سیاست آمریکا به وجود نیامده است. آمریکا «کج دار و مریز» برخورد میکند. این شگفتآور خواهد بود که آمریکا دست به اقدامی برای غلبه کامل بر داعش بزند زیرا در این صورت برگهای را که داشت و به حضورش در عراق مشروعیت میداد از دست خواهد داد. داعش شکست خواهد خورد و در مناطق زیادی فروخواهد پاشید؛ اما سؤال مهم این است که پس از آن نیروهایش به کجا خواهند رفت؟ آیا به ترکیه خواهند گریخت؟ یا به رقه یا حلب؟ از آنجا به کجا خواهند رفت؟ آیا با «اتمام مأموریت»شان دوباره از همان گذرگاهها و مرزهایی که آمده بودند بازخواهند گشت؟ دوران قبل از آزادسازی موصل با دوران بعد از آن تفاوت خواهد داشت. این مسئله البته بستگی به شیوه آزادسازی شهری دارد که از دو سال پیش تحت سیطره این گروه قرار دارد؛ درباره رقه نیز همینطور؛ وقتی از دوران بعد از آزادی موصل میگوییم منظور برنامههای سیاسی، توازن قوا و ائتلافهای منطقهای و بینالمللی پس از آن است. مسئلهای که منافع دولتهای مختلف از ایالات متحده آمریکا گرفته تا ترکیه، ایران، روسیه، کشورهای عرب و حتی اسرائیل را در بر میگیرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.