سرنوشت جدال هیلاری و ترامپ مشخص میشود
4 بامداد به وقت تهران
ماراتن عريان بيكفايتي
حدود 19 ماه از سوت آغاز ماراتن انتخابات ریاستجمهوری آمریکا میگذرد و چندهفتهای است دوندگان باقیمانده وارد ورزشگاه اصلی مسابقه شدهاند؛ اما اینبار اگر از صدای بلندگوی ورزشگاه بگذریم، دیگر نه از شور و هیجان تماشاچیان خبری است، نه از هلهله فردای پس از قهرمانی. در حقیقت، دورنمای رنجور نامزدهای عمده ایالات متحده که افتان و خیزان خود را به نزدیکی خط پایان رساندهاند، کافی است تا پیروزی هریک از آنان را شکست تماشاچیانی بدانیم که برخی در خیابانهای شهر، آب به دست دوندگان محبوبشان میدانند و بقیه ماهها در ورزشگاه به انتظار نشستند تا شاهد ورود نامحبوبترین نامزدهای تاریخ انتخابات ریاستجمهوری به دور نهایی باشند؛ حالا دراینمیان، اگر برخی همچون جیل استاین، نامزد حزب سبز، نیز با صدها متر فاصله از پیشتازان مسابقه، گام به ورزشگاه بگذارند، هیچ تأثیری بر این واقعیت نخواهد داشت که دو دونده پیشتاز، از پس کارزاری مالامال از خشم، نفرت، توهین و رسوایی، عریانتر از آن هستند که بخواهند برای رأیدهندگان آمریکایی امیدبخش باشند. با همه این اوصاف، میتوان با اطمینانخاطر مدعی شد بخش اعظمی از قریب به 200 میلیون واجد شرایطی که امروز شاهد برگزاری دور نهایی رقابت دونالد ترامپ، نامزد جمهوریخواهان و هیلاری کلینتون، رقیب دموکرات او، خواهند بود، بهراستی خرسندند که اگر پنجاهوهشتمین دور انتخابات ریاستجمهوری آمریکا، به روال چند ماه اخیر، سنتشکنی نکرده و فردای پس از انتخابات را نیز به معرکهای رسانهای و چهبسا خیابانی بدل نكند، از 9 نوامبر دیگر ناچار از تحمل نمایش انتخاباتی ایالات متحده نیستند. اما اینها رؤیاهایی ودیعهای است. واقعیت آن است اکنون با رسیدن به چندمتری خط پایان، ستیز و کشمکش شخصی و غیرعقلانی دو نامزد اصلی چنان به قوت خود باقی است که دیگر کمترامیدی به فردای آرام و روشمند انتخابات است. شاهد این مدعا نیز نمایش لحظه آخری اداره تحقیقات فدرال آمریکا، افبیآی، است که باری دیگر آتشی بر اردوی دموکراتها و جمهوریخواهان انداخته است. پسگیری یک ادعا رئیس اداره تحقیقات فدرال آمریکا، موسوم به افبیآی، در نامهای جدید به قانونگذاران آمریکایی اعلام کرده آژانس متبوعش پس از بررسی ایمیلهای جدید هیلاری کلینتون، تصمیم گرفته در رأی پیشین خود درباره پرونده نامزد دموکراتها تجدیدنظر نکرده و همچنان بر این باور است وزیر خارجه سابق ایالات متحده نباید در مظان اتهام قرار بگیرد. به گزارش سیانان، جیمز کومی در نامهای خطاب به رئیس کمیته تحقیقات کنگره آمریکا نوشته بررسیهای جدید افبیآی نشان میدهد نیازی به تغییر نتایج تحقیقات پیشین درباره پرونده ایمیلهای هیلاری کلینتون نیست و نظر این آژانس همانی است که در ماه جولای گذشته اعلام کرده است. کومی 10 روز پیش و در جریان ارسال نامهای به کنگره اعلام کرده بود افبیآی ایمیلهایی را در تحقیقاتی جداگانه کشف کرده که مرتبط با رسوایی «انتشار غیرمسئولانه اطلاعات محرمانه» از سوی کلینتون است؛ اقدامی که باعث تنش در رقابتهای انتخاباتی شد. با این حال، نامه جدید مدیر افبیآی به کمیته تحقیقات کنگره آمریکا، اگرچه دیر اما کارساز بوده و احتمالا توانسته به کارزار انتخاباتی کلینتون کمک کند تا در روزهای پایانی از دونالد ترامپ، نامزد رقیب که موفق شده بود فاصله خود را به میزان درخور توجهی کاهش دهد، جلو بیفتد. با همه این اوصاف، به نظر میرسد نامه جدید کومی نیز نتوانسته برخی چهرههای دموکرات را نسبت به شیوه رسیدگی افبیآی و همه پیامدهایی که میتواند برای انتخابات امروز ریاستجمهوری به دنبال داشته باشد، متقاعد كند. دایان فان اشتاین، یکی از اعضای ارشد دموکرات در کمیته تحقیقات سنای آمریکا است که از نوع رسیدگی افبیآی به این پرونده انتقاد و اظهار کرده نامه جدید جیمز کومی، بیش از نامه قبلی دردسرآفرین است. او ضمن اشاره به آنکه بدون شک رویکرد اشتباهی در ماهیت تحقیقات آژانس در دستور کار قرار گرفته، اذعان کرده این وزارت دادگستری آمریکا است که باید با نظارت بر این روند، از اقدامات اشتباهی که میتواند بر انتخابات آتی آمریکا اثر بگذارد، جلوگیری کند. ایمیلهای تازه زمانی کشف شدند که افبیآی مشغول تحقیق درباره آنتونی وینر، شوهر سابق هما عابدین، دستیار ارشد خانم کلینتون، بود که متهم است عکسهایی با محتوای جنسی برای دختری زیر سن قانونی فرستاده است. در ماه مارس سال گذشته مشخص شد کلینتون بهدلیل استفاده از سرور شخصی برای ایمیلهای کاری در زمانی که وزیر خارجه آمریکا بود، قانون فدرال آمریکا را نقض کرده است. افبیآی پس از تحقیق دراینباره در ماه جولای اعلام کرد به این نتیجه رسیده کلینتون با اینکه درباره اطلاعات طبقهبندیشده «بیاندازه بیاحتیاط» بود، اما مبنایی برای جرم وجود ندارد. کلینتون پس از اینکه افبیآی از تحقیقات تازه خبر داد گفته بود: «آنها باید ایمیلها را بررسی کنند و من مطمئنم به همان نتیجهای میرسند که در بررسیهای ایمیلهای من در یک سال گذشته رسیدند؛ اینکه مشکلی وجود ندارد». با وجود این، در چند روز گذشته جمهوریخواهان با استناد به تحقیقات دوباره افبیآی از پرونده کلینتون، بارها بر «بیکفایتی» نامزد دموکراتها برای ورود به کاخ سفید مانور داده و البته برخی همچون شخص ترامپ مدعی شده بودند شاید دستگاه حکومتی آنچنان که پیشتر تصور میشد، نیز فاسد نباشد. محاکمهای طولانی در انتظار هیلاری اما اکنون که با اعلام دوباره افبیآی مبنی بر مجرمانهنبودن عملکرد کلینتون، کمپین دموکراتها جان تازهای گرفته، ترامپ مجالی دیگر یافته تا از نو بر فاسدبودن نظام حکمرانی کشور تأکید کند. نامزد جمهوریخواهان که در میان هواداران میشیگانی خود سخن میگفت، با تأکید دوباره بر تقلبات انتخاباتی صورتگرفته به نفع هیلاری، مدعی شده افبیآی نمیتوانسته ۶۵۰ هزار ایمیل جدید را در فقط هشت روز بررسی کرده باشد. میلیاردر نیویورکی باری دیگر هیلاری کلینتون را گناهکار دانسته و مدعی شده هم او، هم افبیآی و هم مردم از این مسئله آگاه هستند و حالا این بر عهده مردم آمریکاست تا در روز انتخابات، آراي خود را به صورت عادلانه در صندوقها بیندازند. همچنین ترامپ در حالی در اظهاراتی در مینیاپولیس، هیلاری کلینتون را تحت حمایت یک نظام فاسد دانسته و خاطرنشان کرده نامزد دموکراتها قرار است برای مدتی بسیار طولانی هدف تحقیقاتی قرار گیرد که احتمالا به محاکمه کیفری او خواهد انجامید که همزمان پل رایان، رئیس مجلس نمایندگان آمریکا، نیز با انتشار بیانیهای به نامه اخیر رئیس افبیآی واکنش نشان داده است. رایان که خود به عنوان یکی از برجستهترین چهرههای جمهوریخواه، بهسختی تن به حمایت از ترامپ داده، در بیانیه خود نوشته است: «جدا از آنچه امروز مشخص شده، نکته اصلی انکارنشدنی این پرونده در آن است که نشان میدهد چطور خانم کلینتون در ارتباط با اسناد محرمانه، بیمبالاتی کرده و چطور بیدقتی او امنیت ملی ما را به خطر انداخته است. او خیلی راحت میپندارد که فراتر از قانون است و همیشه همانطور که خودش صلاح میداند رفتار میکند. این الگوی رفتاری کلینتونهاست و مردم آمریکا نباید اجازه دهند برای چهار سال دیگر دوباره با رسواییها و دردسرهای کلینتونها روبهرو شویم. خوشبختانه مردم آمریکا فرصت دارند جلو دسترسی دوباره خانم کلینتون به اسناد محرمانه را بگیرند». ترامپ شایسته ریاستجمهوری نیست هر چقدر رهبران جمهوریخواه در لفافه از رأی به ترامپ حمایت کرده و البته برخی از آنان عطای رأی حزبی را به لقایش بخشیدهاند، در مقابل رهبران دموکراتها فرصت یافتهاند بدون هیچ ابایی، از نامزد حزبی خود حمایت کنند. جدای از برنی سندرز، محبوبترین سیاستمدار حال حاضر ایالات متحده، این باراک اوباما، رئیسجمهوری آن کشور، است که به عنوان یکی از پرنفوذترین چهرههای دموکرات، اینروزها بهسختی درگیر نقد ترامپ و ستایش وزیر خارجه سابق خود است. اوباما در مصاحبه اخیری که با شبکه اماسانبیسی انجام داده، برای چندمینبار تأکید کرده ترامپ تحت هیچ شرایطی مناسب پست ریاستجمهوری نیست و اگر به عنوان جانشین او سوگند یاد کند، عمیقا ناراحت خواهد شد؛ آن هم نه به دلیل اظهارات توهینآمیز پیشینش درباره او، بلکه بهدلیل همه نگرانیهایی که برای آینده کشور به ارمغان خواهد آورد. اوباما با اشاره به اینکه در رقابتهای انتخاباتی پیشین، برتری یکی از نامزدهای دو حزب عمده، به هیچعنوان باعث نگرانی عمقی سران درباره مسیر آتی ایالات متحده نمیشد، اذعان کرده این یکی از معدود دفعاتی است که بهقدرترسیدن یکی از نامزدها میتواند رویکردی بیسابقه نسبت به ملزومات تصدی عالیترین مقام اجرائی کشور ایجاد کند. رئیسجمهور آمریکا با تأکید بر این نکته که اکثریت آمریکاییها میدانند او مناسب ریاستجمهوری نیست، ابراز نگرانی کرده آرای شمردهشده بازتاب آرای اکثریت نیست و اگر نظام انتخاباتی آن کشور تغییر کند، میتوان امید داشت این چالش از پیشِرو برداشته شود. همچنین اوباما درباره بانوی اول سابق آمریکا گفت رأیدهندگان برای انتخاب در مقابل ترامپ دمدمیمزاج، قلدر و بیصلاحیت، با فردی روبهرویند که به عنوان یک خدمتگزار برجسته، وظایفش را میداند و تجربیات خوبی دارد؛ انتخابی که دستکم از منظر رئیسجمهور دموکرات آمریکا، بدیهی و از پیش تعیینشده است. داعش، تهدید همیشه حاضر اما در بحبوحه همه هیاهوهای جهانی درباره هویت چهلوپنجمین رئیسجمهور ایالات متحده، میشد حدس زد نسخه این سیرک انتخاباتی فقط یک چیز کم دارد و آن تهدیدات تروریستی است که اینروزها داعش یکتنه جور همه آنها را به دوش میکشد. درنتیجه جای تعجب نیست این سازمان تروریستی در آخرین بیانیه خود حکم به قتلعام رأیدهندگان آمریکایی داده باشد. به گزارش پایگاه خبری اکسپرس، داعش در بیانیهای نه فقط از پیروان خود خواسته به رأیدهندگان آمریکایی که امروز پای صندوقهای رأی میروند، حمله کنند، بلکه از همه مسلمانان ساکن ایالات متحده نیز خواسته از شرکت در این انتخابات اجتناب کرده و تسلیم قوانین ساخت بشر نشوند. تهدید تروریستی جدید داعش در مقاله منتشرشده به وسیله گروه رسانهای آنها موسوم به «الحیات» مطرح شده است. در این مقاله هفت صفحهای ادعا شده جمهوریخواهان و دموکراتها همگی از سیاستهای علیه اسلام و مسلمین حمایت میکنند و بنابراین به اذن خداوند، انتخابات ریاستجمهوری امسال آمریکا به فاجعه وحشتناک بیهمتایی تبدیل خواهد شد که شبیه هیچیک از فاجعههای قبلی آن کشور در تاریخ رقتانگیزش نیست. این در حالی است که یکی از سخنگویان افبیآی خاطرنشان کرده بخشهای مقابله با تروریسم و امنیت داخلی برای دفاع در برابر هرگونه حمله در آمریکا بهشدت آماده و گوشبهزنگ هستند و افبیآی به دنبال آن است تا با همکاری و تشریک اطلاعاتی با همتاهای محلی، ایالتی و فدرال خود، هرگونه تهدید بالقوه علیه امنیت عمومی را شناسایی و خنثی کند. این تهدید درست یک روز پس از آن مطرح شد که آژانس اطلاعات آمریکا هشدار داد القاعده قصد دارد به مکانهایی در نیویورک، تگزاس و ویرجینیا حمله کند. ---------------------------------------- در انتخابات آمریکا چه میگذرد؟ امروز پنجاهوهشتمين دور انتخابات ریاستجمهوری آمریکا به پایان رسیده و چهره چهلوپنجمین ساکن کاخ سفید مشخص خواهد شد؛ رئیسجمهوری که به سیاق معمول از پس فرایندی پیچیده و زمانبر که شاید بیش از یک سال به طول انجامد، بر کرسی یکی از قدرتمندترین منصبهای جهانی تکیه خواهد زد. دراینمیان، اما مرور مسیر رقابت نامزدها در دستیابی به دروازههای کاخ سفید نشان میدهد چرا انتخابات ریاستجمهوری آمریکا، جدای از تمامی هیاهوهای رسانهای، به دلیل ماهیت و روند چندمرحلهای و مبهم خود به عرصه نمایشی جهانی بدل شده است. نامزدهای حزبی که پس از پیروزی در انتخابات درونحزبی و بدون کوچکترین تهدیدی از سوی نامزدهای مستقل، در مجامع ملی دموکراتها و جمهوریخواهان بلیت ورود به دور نهایی رقابتها را دریافت میکنند، باید تلاش کنند تا در انتخابات مردمی که با اتکا به سیستم الکترالکالج برگزار میشود، بر رقیب خود پیروز شوند. در سیستم انتخابات الکترال، هر ایالت تعداد مشخصی انتخابکننده دارد. تعداد نفرات در فهرست انتخابکنندگان هر ایالت برابر است با تعداد سناتورها و نمایندگان مجلس نمایندگان در آن ایالات. هر ایالت فارغ از هر چیز دو سناتور دارد، اما تعداد نمایندگان هر ایالت در مجلس نمایندگان بستگی به تعداد مناطق آن ایالت دارد. جمعیت بیشتر هر ایالت بهمنزله مناطق بیشتر و طبیعتا تعداد نمایندگان بیشتر در مجلس نمایندگان خواهد بود. انتخابات الکترال در ماه دسامبر برگزار میشود و به منزله مرحله دوم انتخابات آمریکا بعد از انتخابات مردمی یا عمومی است. بهاینترتیب، پس از اتمام انتخابات مردمی در هر ایالت، نامزدی که بیشترین رأی را در آن ایالت کسب کند، براساس قاعده «برنده-همه-را-میبرد»، در آن ایالت پیروز میشود. پیروزی نامزدی خاص در ایالت به این معناست که فهرست انتخابکنندههای آن نامزد در انتخابات الکترال ماه دسامبر شرکت میکنند. قاعده برنده-همه-را-میبرد در همه ایالات بهجز دو ایالت نبراسکا و مِین برقرار است. در این دو ایالت هرکس به نسبت رأیی که کسب میکند انتخابکننده به کالج الکترال میفرستد. براساس قانون اساسی آمریکا، رئیسجمهور و معاون او با رأی ٥٣٨ نفر هیأت انتخابکننده انتخاب میشوند. بنابراین هر نامزدی که بتواند بیش از نصف آرا یعنی ٢٧٠ رأی از ٥٣٨ رأی را کسب کند، رئیسجمهور ایالات متحده خواهد شد.
--------------------------
کدام نامزد برای اعراب بهتر است
این پرسشی است که بارها در جهان عرب تکرار شده؛ میگویند کدامیک از نامزدهای انتخابات آمریکا از نظر کشورهای عربی لیاقت و صلاحیت بیشتری دارد و میتواند مسائل منطقه را بهتر حلوفصل کند؟ بدون اینکه بخواهیم وارد شاخ و برگهای متعدد روند تصمیمگیریها در داخل آمریکا شویم، باید گفت مسئلهای در ایالات متحده آمریکا هست که آن را از هر دولت دیگری حتی در بین متحدان اروپاییاش متمایز میکند؛ این ویژگی خاص در مراکز فکر سیاسی یا همان (Tink Tanks) نهفته است که تاکنون درباره آنها و نفوذشان صدها کتاب نوشته شده؛ این اتاق فکرها در مجموع یک دولت غیررسمی و در سایه را تشکیل میدهند که بهصورت موازی با نهادهای رسمی فعالیت میکنند. این پدیدهای مختص آمریکاست و در یک صد سال گذشته اثر مهمی در برجستهکردن نقش آمریکا در کل جهان داشته است. گسترش این مراکز - که به تعبیری تا هزارو 200 مرکز میرسد- بهصورت موازی با اوجگیری آمریکا و کسب رهبری در سطح جهانی همراه بوده است. اگر به پرسش نخست این مطلب برگردیم و بخواهیم سیاست رئیسجمهوری جدید آمریکا را بفهمیم، باید به این نکته توجه کنیم که اساسا در آمریکا رؤسای جمهوری اشراف کافی و عمیق بر مسائل سیاست خارجی ندارند؛ هرچند در دوران آنها دستاوردهای سیاسی و بینالمللی مهمی به دست آمده باشد، دلیلش هم آن است که آنها به کارشناسان خود بهویژه آنهایی که به این اتاق فکرها تعلق دارند، اعتماد میکنند. یکی از این رؤسای جمهور «هری ترومن» بود که اطلاعی از سیاست خارجی نداشت، او، این نقص خود را با مشتی کارشناس با تجربه که شناخت عمیقی از جهان داشتند، پر میکرد؛ یکی از آنها «جورج مارشال» بود که بعدها وزیر خارجه شد. دیگری « دین اچیسون» بود که به او ستون دیپلماسی جدید میگفتند؛ نخستین کسی که پیمان ناتو را بنیان گذاشت. آنان در دولت ترومن نیز کار میکردند؛ همین افراد بودند که طرح مارشال را ارائه داده یا در این زمینه نهادهای بینالمللی مهمی مانند صندوق بینالمللی پول و بانک جهانی را تأسیس کردند. اتاق فکرها در آمریکا نقش مهمی در این کشور دارند و موجب کارآمدی رئیسجمهور میشوند. هر رئیسجمهوری با شروع دوران خود گروهی از معاونان و مشاوران را تشکیل میدهد؛ اینها از بین کارشناسانی انتخاب میشوند که بیشترین نزدیکی را به تفکر او دارند. گاه اتفاق میافتد که نظریه یا پیشنهادهای یکی از همینها بهصورت رسمی به اساس سیاست خارجی آمریکا در یک دوران تبدیل میشود. از آنجا که به حکم قانون اساسی آمریکا و نظام سیاسی این کشور، اعلام سیاست خارجی برعهده رئیسجمهور است، واقعیتها نشان میدهد این نیروها جدا از هم نیستند و بهصورت فردی عمل نمیکنند؛ برای مثال آمریکاییها نظام سیاسیشان را میشناسند و میدانند بهشدت تحتتأثیر دو گروه فشار به نام لابیها و گروههای ذینفع است؛ اولی با برخی از کشورهای خارجی در ارتباط است و از هر سیاستی که بهنفع آنها باشد، حمایت میکند؛ مثل لابی یهودیان. دومی بیانگر حضور همه مؤسساتی است که منافع متعددی را در ساختار نظام حاکم بر کشور دنبال میکنند؛ مانند گروه دفاع از حقوق داشتن سلاح یا امپراتوریهای بزرگ اقتصادی و کارخانههای تولید سلاح در آمریکا. از صدها کتابی که در آمریکا منتشر شده میتوان بسیاری از این گروههای نفوذ را شناسایی کرد؛ اینها با کمکهایی که به اتاق فکرها میکنند یا بهلحاظ ایدئولوژیک با آنها سنخیت دارند، از همکاریهای آنها برخوردار میشوند. سال گذشته بحثی در کنگره مطرح شد که به تأثیر کشورهای خارجی بر عملکرد این اتاق فکرها اشاره میکرد و میگفت، برخی از دولتهای خارجی با ارائهدادن میلیونها دلار، در این اتاق فکرها نفوذ کردهاند. نظام سیاسی آمریکا بهشدت پیچیده است؛ هرکس وارد کاخ سفید میشود باید بداند گامهای خودش را چگونه بردارد که منافع همه این گروههای نفوذ را در نظر داشته یا مطمئن باشد فاصلهگرفتن از یکی از این گروهها به چه قیمتی برای او تمام میشود. به این ترتیب میشود گفت در نهایت هرکسی رئیسجمهوری آمریکا میشود، ناگزیر تفکرش را از همان تشکیلات در سایه میگیرد. حال اگر در جهان عرب کسی بپرسد کدامیک از اینها بهتر است، باید پیش از آن دانسته باشد که هر دوی این نامزدها از درون این نظام برخاسته و هیچکدام قادر به تصمیمگیری خارج از قواعد موجود در این نظام نیستند. بااینحال یک قاعده دیگر هست که نمیتوان آن را نادیده گرفت و آن اینکه باوجود داشتن تفکراتی ثابت، سیاست خارجی آمریکا براساس توازن قوا شکل میگیرد، به این معنا که توازن بین رئیسجمهور و دولتش از یک طرف و سایر قدرتهای نظام جهانی از جهت دیگر در چه وضعیتی است. اگر این توازن به نفع طرف خارجی باشد، تصمیمگیران واشنگتن در اولویتهای خود تجدید نظر خواهند کرد، زیرا نمیخواهند با آن برخوردی داشته باشند. آمریکا همین است دیگر. منبع: الخلیج
------------------------------
هیلاری کلینتون در آرای الکترال پیشتاز است
در چند هفته گذشته دونالد ترامپ، نامزد جمهوریخواهان در انتخابات ریاستجمهوری ایالات متحده، تمام توان خود را بر سفر به ایالتهای مختلف این کشور متمرکز کرده است؛ از ایالتهایی پرجمعیت و سرنوشتساز تا ایالتهایی که نقش کمتری در برد و باخت دارند. این برنامه سفری را بسیاری از ناظران تحسین کردهاند اما همین سفرهای تأثیرگذار نشاندهنده بزرگترین چالش حال حاضر ترامپ است: هنوز مشخص نیست او کجا و چگونه پیروز میشود. برعکس او، هیلاری کلینتون، نامزد دموکراتها در انتخابات ریاستجمهوری آمریکا، میداند که در ایالتهایی که روی هم 270 آرای الکترال به همراه دارند، پیشتاز است. ترامپ اما بهدرستی نمیداند در کدام ایالتها شانس بیشتری دارد و از همین رو نمیداند باید تلاشهای خود را روی کدام ایالتها متمرکز کند. این البته به این معنا نیست که ترامپ از همین حالا مغلوب است چراکه همه چیز میتواند پای صندوقهای رأی تغییر کند اما حتی اگر او برنده ایالتهایی مثل آریزونا، آیووا، اوهایو، یوتا، کارولینای شمالی، فلوریدا و نیوهمپشایر باشد، باز هم راه درازی تا پیروزی نهایی دارد. هنوز مشخص نیست که او بتواند در این ایالتها پیروز باشد اما او در آیووا و یوتا شانس بیشتری دارد و در نظرسنجیهای تلفنی دو ایالت کارولینای شمالی و فلوریدا هم عقب افتاده است، هرچند رقابت نهایی در این ایالتها بسیار تنگاتنگتر از نظرسنجیهاست؛ اما او برای راهیافتن به کاخ سفید به پیروزی در یکی از ایالتهای پنسیلوانیا، نوادا، میشیگان، ویسکانسین، کلرادو، ویرجینیا، یا شاید نیومکزیکو یا مینهسوتا نیاز دارد. در میان همه این ایالتها تنها جایی که ترامپ در نظرسنجیها رقابت تنگاتنگی با هیلاری کلینتون داشت، ایالت نوادا بود که در این ایالت هم رأیگیری پیشتر برگزار شده و ظاهرا خبرهای خوبی منتظر ترامپ نیست. نتایج دموکراتها به لطف استقبال گسترده در میان رأیدهندگان اسپانیاییتبار، تا حد زیادی مشابه سال 2012 است و از همین رو بسیاری از تحلیلگران بر این باورند که ترامپ به طور قطع بازنده این انتخابات خواهد بود. اگر به نظرسنجیها اکتفا کنیم، پیروزی دموکراتها در ایالتی مثل نوادا آسان نیست اما برخی میگویند نظرسنجیها در جلب نظر رأیدهندگان اسپانیاییتبار که عمدتا متمایل به دموکراتها هستند، عملکرد خوبی نداشته است. ازهمین رو با توجه به آرای رأیدهندگان سفیدپوست که مرهون شعارهای ترامپ علیه مهاجران اسپانیاییزبان است، نامزد جمهوریخواهان در نظرسنجیهای این ایالت پیشتاز است. از دیگر سو اوایل امسال، ایالت پنسیلوانیا به سمت ترامپ متمایل بود اما از تابستان سال جاری و بر پایه نظرسنجیهای تلفنی مشخص شد که او دیگر در این ایالت پیشتاز نیست. آخرین نظرسنجی غیرحزبي در این ایالت حاکی از آن بود که هیلاری کلینتون با حدود چهار تا شش امتیاز از ترامپ پیشی گرفته است. ویسکانسین یکی دیگر از امیدهای ترامپ بود، ایالتی که مثل ایالت آیووا بسیاری از دموکراتهای سفیدپوست طبقه کارگر را در خود جای داده و ترامپ در ایالت آیووا هم عملکرد خوبی داشته است. با این حال موقعیت او در میان رأیدهندگان متمایل به جمهوریخواه حومه میلواکی در ایالت ویسکانسین، چالشبرانگیز شده است. رقابت انتخاباتی در این ایالت میتواند با بازگشت این رأیدهندگان به سمت جمهوریخواهان تنگاتنگ شود اما ترامپ در نظرسنجیهای تلفنی یک سال گذشته نتوانسته حتی یک بار در این منطقه با اقبال روبهرو شود. میشیگان هم میتواند برای ترامپ سرنوشتساز باشد. این ایالت دموکراتترین ایالت انتخابات سال 2012 در میان ایالتهای ذکرشده بوده و در یک سال گذشته ترامپ نتوانسته در هیچکدام از نظرسنجیهاي اين ايالت از هیلاری کلینتون پیشی بگیرد. بااینحال نظرسنجیهای اخیر نشاندهنده رقابت تنگاتنگی در این ایالت است. در ایالت کلرادو تقریبا همهچیز به نفع هیلاری کلینتون است، ایالتی که بیشتر جمعیت آن تحصیلکرده و اسپانیاییتبار هستند. فقط اخیرا یک نظرسنجی از رقابتی تنگاتنگ در کلرادو حکایت داشت اما در بیشتر نظرسنجیها، کلینتون با اختلاف از ترامپ پیشی گرفته است. وضعیت ایالت ویرجینیا هم مثل کلرادو است. نه وضعیت جمعیتی و نه نظرسنجیها برای ترامپ امیدوارکننده نیست. کمپین ترامپ امیدوار است بتواند در ایالت مینهسوتا و نیومکزیکو به پیروزی برسد اما به نظر نمیرسد این ایالتها سرنوشت انتخابات آمریکا را مشخص کنند.
---------------------------
ترامپ؛ سیاستمداری تازهکار
فقط یک معجزه بزرگ میتواند سبب بهبودی روابط روسیه و آمریکا شود؛ روابط مسکو و واشنگتن در مسیر رویارویی قرار گرفته است و روسیه اذعان دارد که امیدی برای نوسازی همکاریها وجود ندارد. در دوره مسئولیت «هیلاری کلینتون» به عنوان وزیر خارجه آمریکا، نوسازی روابط با روسیه شروع شد، اما بسیار زود پایان یافت و جای خود را به تنشهای جدید در روابط داد. از سوی دیگر، آمریکا و اتحادیه اروپا از سال 2014 با طرح اتهام دخالت روسیه در درگیریهای شرق اوکراین و کمک به مخالفان دولت این کشور، مجموعهای از تحریمهای گسترده اقتصادی و مالی ضدروسی را وضع کردهاند که واکنش متقابل مسکو را در پی داشته است. تلاش برای تأثیرگذاری در انتخابات آمریکا بهنفع ترامپ، هککردن صندوقهای ایمیلی حزب دموکرات برای انتشار مطالب محرمانه و الگوگیری ترامپ از پوتین اصلیترین اتهامهای ضدروسی مطرح شده از سوي هیلاری کلینتون بود. اما نامزد جمهوریخواه بر لزوم همکاری روسیه و آمریکا در حل مسائل جهانی و توان مدیریتی برتر «ولادیمیر پوتین»، رئیسجمهوری روسیه، در مسائل بینالمللی تأکید میکرد و همچنین از مواضع مسکو در برابر بحران اوکراین خلاف دیدگاه واشنگتن و اتحادیه اروپا حمایت ضمنی کرد که در روسیه با استقبال مواجه شد. ترامپ جمهوریخواه تاکنون در مواضع خود حملهای به روسیه نکرده است و برخی نیز معتقدند روسها علاقهمند رویکارآمدن او در آمریکا هستند. یکی از اقدامات جنجالبرانگیزی که سبب شد این انگاره در میان افکار عمومی و حتی در میان نخبگان دو کشور پدید آید که رویکارآمدن دونالد ترامپ از حزب جمهوریخواه، به نفع روسیه است یا حتی میان آنها زدوبندی صورت گرفته، درخواست رسمی او از روسیه برای هککردن ایمیلهای هیلاری کلینتون بود. ترامپ در اظهارنظری غیرمنتظره، از روسیه خواست با نفوذ در ایمیلهای هیلاری کلینتون، ایمیلهایی را که گفته میشود گم شدهاند، پیدا کند. او حتی از این پیشتر رفت و گفت: روسیه، با شما هستم. امیدوارم که بتوانید 30هزار ایمیلی را که ناپدید شدهاند، پیدا کنید. فکر میکنم با این کار مورد تقدیر رسانههای ما قرار بگیرید. بااینهمه این پرسشی جدی است که آیا واقعا رویکارآمدن دونالد ترامپ برای روسها بهتر از هیلاری کلینتون است؟ «پاول دمیدوف»، استاد ارشد دانشگاه دولتی روابط بینالمللی مسکو، در گفتوگو با نشریه روسی «اربکا» به این پرسش پاسخ منفی داده و میگوید ترامپ یک سیاستمدار تازهکار است که هرگز عملکرد او را نمیتوان پیشبینی کرد. به عقیده این اندیشمند روسی، کشورهای جهان و از جمله مسکو برای مقابله با چالشهای کلان به طرفی پیشبینیپذیر در کاخ سفید نیاز دارند. ضمنا برای اولینبار، به جای نامزد جمهوریخواهان، کاندیدای حزب دموکرات است که اعلام میکند روسیه دشمن آمریکاست؛ اما علت اظهارات ترامپ درباره توافق با روسیه و چین این است که آنها از آمریکا دور هستند اما ترامپ بیتجربه در امور دولتی ترجیح میدهد به جای صحبت از حل مسائل داخلی کشور به این نوع امور بپردازد. این کارشناس ترامپ را یک عوامفریب و پوپولیست معرفی کرده و او را با شخصیت روسی معروف «ولادیمیر ژیرینوفسکی» مقایسه کرده و گفته است: نباید سیاست واقعی با مبارزه انتخاباتی قاتی شود؛ برای مثال، مگر ما سخنان ولادیمیر ژیرینوفسکی یا سیاستمداران عوامفریب مشابه او را جدی میگیریم؟ دمیدوف با اشاره به برنامه انتخاباتی هفتمادهای ترامپ تأکید میکند در برنامه انتخاباتی ترامپ هفت بند هست که هیچ کدام به روابط آمریکا با روسیه ربطی ندارد. او درباره مسکو فقط حرف میزند، بنابراین امیدبستن به قولهای او سادهلوحی خواهد بود. از نگاه این کارشناس، کلینتون که نمونه «تندروی دموکرات» محسوب میشود؛ اولا بهخوبی واقعیات سیاست جهانی را درک میکند و ثانیا همان فردی است که هشت سال قبل بازسازی روابط با روسیه را ترتیب داد. امر سوم این است که کاندیدای دموکرات میتواند ارزشها را از منافع جدا کند و اگر توافق در مورد اول میسر نشود، مذاکره درباره امر دوم آغاز میشود. بیهوده نیست که در برنامه انتخاباتی او علاوه بر «مقابله با ولادیمیر پوتین» نوشته شده است: «هیلاری میداند که ما باید نهتنها از منافع خود دفاع کنیم، بلکه بايد در هر مورد ممکن منافع مشترک را پیدا کنیم».
--------------
گفت و گو با مرتضی ایمانی راد:
آمادهباش بازارهای مالی با آمدن ترامپ
شكوفه حبيبزاده: نتيجه انتخابات آمريكا بر اقتصاد آمريكا بهعنوان بزرگترين و اثرگذارترين اقتصاد جهان تأثير بالايي خواهد گذاشت و به تبع آن بايد در انتظار تغييراتي عمده در بازارهاي جهاني باشيم. هرچند به گفته مرتضي ايمانيراد، اقتصاددان، اين تغيير را بايد در كوتاهمدت در بازارهاي مالي جهان و متغيرهاي وابسته به بورسهاي جهاني مشاهده كرد و اثر آن در ميانمدت و بلندمدت پيشبينيپذیر نيست. بازارهاي مالي چندان به رويکارآمدن ترامپ، خوشبين نيستند. آنگونه كه ايمانيراد به «شرق» ميگويد: بهعنوان نمونه «بازار سرمايه نسبت به سياستهاي ترامپ بسيار بياعتقاد است، بنابراين حضور ترامپ را علامتي منفي براي اقتصاد آمريكا تلقي ميكند». به گفته اين اقتصاددان، شاخص دلار اگر ترامپ برگزيده شود، در پي فروش گسترده آن در بازارهاي جهاني بهشدت فرو خواهد ريخت و در مقابل طلا، روندي صعودي به خود ميبيند. اين در حالي است كه اگر كلينتون انتخاب شود، هرچند بازارهاي مالي چندان به عملكرد اقتصادي او پس از انتخابشدن هم خوشبين نيستند، اما با اين حال رويكرد بهمراتب بهتري را در مقابل آن در پيش خواهند گرفت و عملا اين روند معكوس خواهد شد. در واقع شاخص دلار تقويت میشود و طلا روند نزولي در پيش ميگيرد. به گفته ايمانيراد: «رويكارآمدن ترامپ ميتواند بحران اقتصاد جهاني را كه اكنون شرايط نامساعدي دارد، جلو بيندازد و ميتواند شكنندگي درخورتوجهي را براي اقتصاد جهاني به وجود آورد. بنابراين اقتصاد وارد يك دوره منفي خواهد شد و چون اقتصاد آمريكا سرريزي درخورتوجهي به اقتصاد جهاني در حوزه سياسي و اقتصادي دارد، رويكارآمدن ترامپ ميتواند براي اقتصاد كشورهاي ديگر هم تا اندازهاي مشكل ايجاد كند».
انتخاب هر يك از كانديداهاي دو حزب دموكرات و جمهوريخواه چه تاثيري روي اقتصاد جهان خواهد داشت؟ انتخابات هشتم نوامبر در آمريكا از دو جهت بسيار اهميت دارد و اين انتخابات را از حساسيت بالايي برخوردار كرده است. مورد نخست به اين بازميگردد كه اقتصاد جهان در شرايط بسيار ويژهاي قرار دارد. اقتصاد جهان در شرايط ايستايي قابلتوجهي قرار دارد. نرخ رشد بسياري از كشورها كاهش يافته و نرخ بهره در برخي از كشورها مانند ژاپن يا سوئيس حتي به زير صفر رسيده است. همچنين نرخ بهره در برخي از كشورها نزديك به صفر شده و نشان ميدهد كاهش نرخ بهره تلاشي است براي اينكه تحركي در اقتصاد جهاني ایجاد کنند. همين مسئله موجب شده از چهار، پنج سال گذشته، حجم بسيار بالايي از نقدينگي را در كشورهاي مختلف به بازارهاي جهاني تزريق كنند براي اينكه بتوانند اقتصاد خود و درمجموع جهان را به تحرك وادارند. انگلستان، اروپا، ژاپن، آمريكا و بسياري از كشورهاي ديگر دست به توسعه نقدينگي بسيار زيادي زدند و همين مسئله موجب شد نرخ بهره در اكثر كشورهاي جهان در سطح بسيار پاييني قرار گيرد. نكته جالب آنكه در نقطه مقابل آن، بازار سهام حبابي شده و در سطحي قرار گرفته كه از نظر تاريخي، يك ركورد تاريخي به حساب ميآيد. مواد اوليه در سطح بسيار پاييني قرار گرفته و از همه مهمتر، حجم بدهي شركتها، خانوارها و مهمتر از اين دو، حجم بدهي دولتها در كشورهاي توسعهيافته (چين، اروپا و بهويژه آمريكا بهعنوان بدهكارترين دولت جهان) افزايش درخورتوجهي داشته كه چشمانداز روشني را از اقتصاد جهان روبهروي ما نميگذارد. مهمتر از همه آن است كه در نرخ رشد تجارت جهاني براي اولينبار بعد از 17 سال از نرخ رشد توليد ناخالص جهاني، كمتر شده و اين خود يك سيگنال مهمي است كه نشان ميدهد اقتصاد جهاني در شرايط حساسي قرار دارد. اين مسائل موجب ميشود انتخاب رياستجمهوري در آمريكا بهعنوان قدرتمندترين و اثرگذارترين اقتصاد جهان، از حساسيت بالايي برخوردار باشد. بنابراين وضعيت نظام جهاني نسبت به چهار سال قبل بهمراتب بدتر شده است. متغيرهاي اقتصادي اكنون سر جاي خود نيستند. واگرايي در بسياري از متغيرهاي اقتصادي افزايش پيدا كرده است. بيش از 9هزار ميليارد دلار نقدينگي به بازارهاي جهاني تزريق شده است. كل اين مسائل حساسيت و شكنندگي اقتصاد جهاني را بالا برده است. نكته دوم، وضعيت خود كانديداهاست. از طرفي با يك اقتصاد جهاني شكننده روبهرو هستيد و از طرف ديگر، با دو كانديداي نهچندان قابل براي رويارويي با شرايط اقتصاد جهاني. از يك طرف كلينتون قدرت رويارويي با چنين شكنندگي در سطح اقتصاد جهاني و اثرگذاري در آن را ندارد و از طرف ديگر، ترامپ هم با مواضع كاملا متفاوت وارد شده و اين مواضع آنقدر متفاوت است كه بخشي از جمهوريخواهان اعلام كردهاند به ترامپ رأي نميدهند. بنابراين از طرفي با ضعف در انتخابات رياستجمهوري و كانديداهاي آن روبهرو هستيم و از طرف ديگر، شكنندگي در اقتصاد جهان. آمدن ترامپ شكنندگي اقتصاد جهاني را بهمراتب بالاتر ميبرد و آمدن كلينتون بهبودي در اقتصاد جهاني ايجاد نخواهد كرد. به نظر ميرسد سراشيبي اقتصاد جهاني و شكنندگي آن در دوره چهارساله كلينتون بدتر خواهد شد. اولين بازارهايي كه نسبت به نتايج اين انتخابات واكنش نشان خواهند داد، كدام هستند؟ اگر بازارها را به بازارهاي واقعي و مالي طبقهبندي كنيم، بسيار طبيعي است سريعترين واكنش را پس از انتخابات و حتي قبل از انتخابات، بازارهاي مالي دارند كه اساسا اين بازارهاي بسيار فراگير و جهاني و عمده آنها مكانيزه و الكترونيك هستند كه شامل بازارهاي ارز، سهام و اوراق بهادار، كالاها و پول (بدهي) در سطح جهان است. به طور طبيعي طلا و دلار آمريكا بيشترين اثر را در مراحل اوليه ميپذيرند و حتي گمانهزنيهايي كه منتشر ميشود از هماكنون روي اين دو كالا اثر ميگذارد. طبيعي است با انتخاب ترامپ، فروش گسترده دلار در بازارهاي جهاني آغاز خواهد شد و شاخص دلار كه اكنون در حدود 96.8 است، به يكباره كاهش پيدا ميكند و اين كاهش بسيار درخورتوجه خواهد بود. دليل آن است كه بازار سرمايه نسبت به سياستهاي ترامپ بسيار بياعتقاد است. بنابراين حضور ترامپ را علامتي براي اقتصاد آمريكا تلقي ميكند. از طرف ديگر، با توجه به اينكه شاخص دلار آغاز به كاهش ميكند، طلا افزايش پيدا ميكند و بالارفتن آن نيز درخور توجه خواهد بود و ممكن است بالاي صد دلار با انتخاب ترامپ، طلا افزايش قيمت پيدا كند و شايد هم بيشتر. در صورتي كه كلينتون انتخاب شود، وضعيت كاملا معكوس خواهد بود. به نظر ميرسد بازار طلا، بازار سردي خواهد شد و بازار دلار، بازار گرمي خواهد شد. هرچند بازار سرمايه نسبت به كلينتون هم چندان اميدوار نيست. دليل آن است كه بخش درخور توجهي از كاهش دلار در چند روز اخير به دليل بالارفتن احتمال انتخاب ترامپ بوده است. وقتي اين احتمال به صفر نزديك شود، بهطور طبيعي، دلار آغاز به افزايش پيدا ميكند تا ميزاني را كه قبل از انتخابات كاهش داشته، جبران كند و كمي هم آغاز به بالارفتن ميكند. واكنشهاي بازار سهام نيز در چند روز گذشته از ترامپ استقبال نكرد، اما از كلينتون استقبال كرد. با انتخاب هر يك از اين كانديداها، بازار بورس هم واكنشهاي خود را خواهد داشت. در صورتي كه ترامپ انتخاب شود، بازار سهام يكباره ريزش خواهد كرد. ميزان اين ريزش را كسي نميتواند پيشبيني كند، اما درخورتوجه خواهد بود. بههميندليل است كه همه بروكرهاي بزرگ جهاني كه مشتريان گستردهاي را زير پوشش دارند، به همه مشتريان خود هشدار دادند مراقب حسابهاي خود باشند و پوزيشنهاي زيادي در اين حوزهها باز نكنند. درواقع نوعي آمادهباش در بازارهاي مالي براي جلوگيري از اتفاقات ناخواسته شكل گرفته است. نسبت به پیروزی ترامپ در این انتخابات، بارها از سوی کارشناسان در سطح جهان هشدار داده شده است. انتخاب او علاوه بر بازارهای مالی که تنشزا خواهد شد، بر بازارهای واقعی هم تأثیرگذار خواهد بود؟ در فرایند تبلیغات انتخاباتی در آمریکا بحثها طوری مطرح میشود که آرای بیشتری جذب شود، نه ادعاهایی که لزوما بعدها تحقق پیدا کند. بنابراین بخش درخورتوجهی از بحثهایی که ترامپ مطرح میکند، عمدتا برای جذب آرای بیشتر است و وقتی کرسی ریاستجمهوری را در اختیار گرفت، قاعدتا بخش درخور توجهی از آن شعارها حذف خواهد شد. بنابراین در مقایسه با کارشناسانی که در این زمینه هشدار میدهند، ماجرا را آنقدر رادیکال نمیدانم و حتی بر این باورم که ترامپ تا حد قابل ملاحظهای عملیاتیتر و واقعبینانهتر اما با پوزیشن رادیکال، به سیاستگذاری اقتصادی ادامه خواهد داد. بنابراین این هشداری را که عمدتا درباره ترامپ داده میشود کمی تعدیل میکنم. هرچند به اعتقاد من، ترامپ از یک پارادایم و از یک فضای کاملا متفاوت برای سیاستگذاری اقتصادی استفاده خواهد کرد، اما این تفاوت فضا، تفاوت در سیاستگذاری است نه اینکه این فضا موجب شود کسی مانند ترامپ کل سیستم را به هم بریزد. ترامپ برخلاف کشورهای دیگر در سیستمی کار میکند که این سیستم میتواند ریاستجمهوری را کاملا کنترل کند و رأی ریاستجمهوری را بشکند. بنابراین به شیوهای که در کشورهای دیگر رؤسایجمهور قدرت دارند، این قدرت در آمریکا به آن شکل وجود ندارد. بنابراین این نگرانیها درباره کاندیداها بیش از حد بزرگ شده است. اما درهرحال بله، انتخاب ترامپ تنش در بازارهای مالی ایجاد خواهد کرد. طبیعی است که بازارهای مالی در حوزه برخی متغیرها بهشدت ریزش خواهد کرد و طلا بهشدت افزایش مییابد. اما اینکه در بازارهای واقعی چه اثری خواهد گذاشت، با کمی تأخیر این مسئله به بازارهای واقعی اقتصادی و کشورهای دیگر سرریز خواهد شد. ترامپ در بازار مستغلات، خود را به اثبات رسانیده. آیا به این سبب امکان دارد بازار مستغلات هم تحتتأثیر قرار گیرد؟ بحث زیاد مطرح میشود که چون ترامپ در بازار مستغلات بوده، در دوره چهارساله ریاستجمهوری ترامپ بهطور احتمالی این بخش تحتتأثیر قرار خواهد گرفت و رونق پیدا خواهد کرد. این مسئله به نظر من درست نیست. ممکن است به شکل روانی روی بازار مستغلات اثر بگذارد، اما اساسا یک رئیسجمهور نمیتواند تا این اندازه برش داشته باشد که حضور تخصص خود را تقویت کند. شما پیشتر نسبت به وقوع بحران اقتصادی دوباره هشدار داده بودید، آیا رویکارآمدن ترامپ میتواند به بحران بینجامد یا بحران را به جلو بیاورد؟ پیشتر گفته بودم واگرایی درخورتوجهی در نظام جهانی وجود دارد و احتمال اینکه در سال 2017 شکنندگی اقتصاد جهانی افزایش داشته باشد و اینکه واگرایی بیشتر شود، افزایش پیدا خواهد کرد. بنابراین در مقابل بحثی که مطرح میکنید به نظرم رویکارآمدن ترامپ این بحران را به واقعیت نزدیک میکند، واگرایی را شدید کرده و شکنندگی اقتصاد جهانی را بالا میبرد. هرچند ممکن است در یکسری حوزهها قویتر عمل کند و با تغییر پارادایم بتواند کارهایی را انجام دهد اما بهدلیل اینکه حساسیتهای مالی و پولی در حوزه تخصصی ترامپ نیست و به آن هم خیلی علاقه و اعتقاد ندارد، پیشبینی اینکه کل سیستمی که اقتصاد جهانی را نگه میدارد به هم بریزد، بسیار بالاست. بنابراین همانطور که قبلا درباره وقوع بحران اقتصادی احتمال بالایی را پیشبینی میکردم، احساسم این است رویکارآمدن ترامپ میتواند این بحران را جلو بیندازد و میتواند شکنندگی قابل توجهی را برای اقتصاد جهانی به وجود بیاورد. بنابراین به نظرم اقتصاد وارد یک دوره منفی خواهد شد و چون اقتصاد آمریکا سرریزی قابل توجهی به اقتصاد جهانی از حوزه سیاسی و اقتصادی دارد، رویکارآمدن ترامپ میتواند برای اقتصاد کشورهای دیگر هم تا اندازهای مشکل ایجاد کند. تأثیر انتخابات آمریکا بر اقتصاد خود آمریکا بهعنوان قدرت اول اقتصاد جهان چیست؟ انتخابات آمریکا بر حوزههای مختلفی در اقتصاد آمریکا و جهان اثر میگذارد. اگر بخواهم به نکتهای بسیار مهم اشاره کنم، این است که تفاوت سیاستگذاری اقتصادی این دو کاندیدا عمدتا در نگاهشان به عملکرد فدرال رزرو آمریکاست. فدرال رزرو آمریکا در دسامبر سال 2015، 0.25 درصد نرخ بهره را در آمریکا بالا برد و به 0.5 درصد رساند و همه پیشبینی میکردند که در سال 2016، دو و حتی سه بار و هر بار 0.25 درصد افزایش پیدا میکند؛ درحالیکه اکنون که در ماه نوامبر هستیم، هیچگونه افزایشی در نرخ بهره داده نشده و پیشبینی میشود تنها در ماه دسامبر مشروط بر اینکه آمارهای اشتغال و تولید مناسب باشد، نرخ بهره یک بار دیگر افزایش پیدا کند. درباره دیدگاههای این دو کاندیدا میتوان این نکته را مطرح کرد که کلینتون همین روال فدرال رزرو آمریکا را تأیید خواهد کرد. بنابراین با افزایش بیشازحد نرخ بهره، کاملا مخالف است و احتمال اینکه نرخ بهره را با فرض انتخاب کلینتون در دسامبر به اندازه 0.25 درصد افزایش دهند، بسیار بالاست. این سناریوی انتخاب کلینتون است. درباره سناریوی انتخاب ترامپ میتوان به این نکته اشاره کرد که در تبلیغاتش چندینبار به فدرال رزرو آمریکا حمله کرده و گفته بعد از بحران اقتصادی سال 2008، سیاستهای پولی درستی انتخاب نشده و نتوانسته بحران و رکود اقتصادی را در اقتصاد آمریکا از بین ببرد و مهمتر از همه اینکه، پایینبودن نرخ بهره را بهشدت مورد نقد قرار داده است. بنابراین خیلیها پیشبینی میکنند با حضور ترامپ در اقتصاد آمریکا، احتمال اینکه فشار بر فدرال رزرو بالا رود و فدرال رزرو سیاستهایش را به این سمت ببرد که نرخ بهره را در چند مرحله بالا ببرند، این احتمال وجود دارد. بنابراین این تفاوت چشمگیر است. نگاه این دو کاندیدا به عملکرد فدرال رزرو درخورتوجه است. انتخاب ترامپ موجب خواهد شد دلار آمریکا بهشدت سقوط کند و ممکن است منحنی u شکلی ایجاد کند که بهتدریج دلار آمریکا آغاز به قدرتگرفتن کند اما این مسئله مشروط بر این است که ثبات اقتصادی را حفظ کند و تغییرات رادیکال در اقتصاد آمریکا ایجاد نکند.
با تغییر رئیس فدرال رزرو ممکن است این پدیده به وجود آید که نرخ بهره در سال 2017، دو یا سه بار نرخ بهره را افزایش دهند. آن زمان است که پس از یک سقوط، ممکن است دلار آمریکا افزایش پیدا کند، اما چون این امر قابل پیشبینی نیست یا حداقل احتمال تحقق آن محدود است، بهتر است روی همان حوزه اول که ریزش شاخص دلار آمریکاست، تمرکز کنیم. ارزهای مقابل دلار چه تغییری خواهند کرد؟ در این شرایط که عملا بعد از انتخابات خواهد بود، ارزی که از سایر ارزها بسیار قویتر خواهد شد و پیشبینی میشود یورو باشد، پیشبینی میشود نرخ برابری آن در برابر دلار افزایش درخورتوجهی داشته باشد و پوند انگلستان به اندازه یورو افزایش پیدا نکند. پیشبینی میشود ین بهشدت قوی شود و فرانک سوئیس و طلا هم افزایش یابد. اینها مواردی است که با احتمال بسیار بالا (بالای 90 درصد) پیشبینی میشود، نکتهای که وجود دارد آن است که همه اینها مشروط به انتخابشدن ترامپ است، زیرا اگر کلینتون انتخاب شود، کل بازی تغییر میکند. با انتخاب ترامپ در خود آمریکا اتفاقات بسیار زیادی خواهد افتاد. پایینآمدن قیمت دلار آمریکا یک فرصت ایجاد خواهد کرد برای کشورهایی که تولیدکننده مواد اولیه هستند و فضایی ایجاد خواهد کرد که قیمت مواد اولیه را بالا ببرند. از طرف دیگر درون آمریکا این احتمال بسیار بالاست که نرخ رشد اقتصادی برای مدتی که از قبل پیشبینیپذیر نیست، کاهش داشته باشد و بقیه متغیرها در آمریکا از قبیل صادرات و واردات و محصولات بخش خصوصی تحتتأثیر قرار بگیرند. از اکنون نمیتوان پیشبینی کرد چه اتفاقاتی در اقتصاد آمریکا در میانمدت و بلندمدت رخ خواهد داد، اما در کوتاهمدت بهراحتی میتوان پیشبینی کرد چه رخ خواهد داد. آنچه از صحبتهای ترامپ میتوان پیشبینی کرد این است که نظم حاکم بر قانونگذاری و سیاستگذاری و نظم حاکم بر سیاستهای فدرال رزرو دچار اختلال خواهد شد و به نظر این برای اقتصاد آمریکا از اساس خطرناک است. درصورتیکه ترامپ بخواهد مانند قهرمانها یکتنه با تغییر پارادایم، تغییرات بنیادی در اقتصاد آمریکا ایجاد کند، همانطور که قبلا گفتم، در جهان و آمریکا چنین پتانسیلی برای این تغییرات وجود ندارد و بههمیندلیل اگر این تغییرات آغاز شود، خودش سرمنشأ نوسانات بسیار درخورتوجه در بازارهای جهانی بهخصوص تغییر در کشورهای درحالتوسعه و نوظهور جهان خواهد بود.
--------------------------------------------
گفت وگو با جواد اطاعت:
ایران و آمریکا، دیوار بیاعتمادی را کوتاه میکنند
حامد طبیبی
انتخابات پرفرازونشیب ریاستجمهوری آمریکا سرانجام به ایستگاه آخر رسید. حالا چه جمهوریخواهان بخواهند و چه نخواهند، در تاریخ ایالات متحده، نام دونالد ترامپ بهعنوان نامزد این حزب در انتخابات سال 2016 ثبت خواهد شد. دموکراتهایی که برنی سندرز متفاوت و منتقد را میپسندیدند و نگران ظرفیت بالای هیلاری کلینتون برای تخریبشدن بودند، نیز ممکن است از همین فردا، بر حقانیت خود مهر تأیید بزنند. انتخابات ریاستجمهوری آمریکا، همواره با موضوع ایران هم گره خورده است. در انتخابات اخیر هم موضوع ایران بارها مطرح شد و برجام، عامل موفقیت ایران و شکست آمریکا ارزیابی شد. مدیرکل مطالعات و تحقیقات سیاسی وزارت کشور و دبیر کمیسیون احزاب و تشکلهای سیاسی در وزارت کشور دولت اصلاحات، در گفتوگو با «شرق»، انتخابات آمریکا را از منظر حقوقی و سیاسی بررسی کرد. جواد اطاعت در مجلس ششم، فعالیت پارلمانی را نیز به سوابق خود افزود و البته در انتخابات ریاستجمهوری یازدهم، یکی از چند چهره شناختهشدهای بود که در رقابت نهایی، حضور نداشت. استاد علوم سیاسی دانشگاه شهید بهشتی که در سالهای اخیر مقالات و تألیفات درخور توجهی را نیز ارائه کرده است، مدرک کارشناسی خود را از دانشگاه شهید بهشتی گرفت اما تا مقطع دکترای علوم سیاسی در دانشگاه تهران ادامه تحصیل داد. اطاعت درحالحاضر عضو هیأت علمی دانشگاه شهید بهشتی است.
انتخابات ریاستجمهوری ایالات متحده آمریکا در این دوره به روز موعود رسید. بااینحال، چه از منظر بیرونی و چه مسائل داخلی خود ایالات متحده، این دوره بهنظر کمی متفاتتر از دیگر انتخابات در دورههای گذشته است. این یک تصور است یا در عالم واقع نیز این تفاوت احساس میشود؟ این انتخابات نگرانیهای بنیانگذاران اولیه ایالات متحده آمریکا را در نظر صاحبنظران حقوقی و سیاسی برجسته کرده است. منظور شما رفتار کاندیداها و موضوعات مطرحشده در مناظرهها و در رقابت میان آنهاست؟ بنیانگذاران اولیه آمریکا بعد از پیروزی در جنگهای استقلال در فیلادلفیا در سالن استقلال در سال 1787 نگران آن بودند که انتخابات ریاستجمهوری تحتالشعاع جنجالهای بازاری و پوپولیسم قرار گیرد بنابراین، قانون اساسی این کشور را بهگونهای تدوین کردند که نظام انتخاباتی ریاستجمهوری این کشور با استفاده از «الکترال کالجها» انجام شود. یعنی هر ایالت به تعداد نمایندگانی که آن ایالت در مجلس نمایندگان و سنا دارد، کارت الکترال در اختیار داشته باشد و مردم به جای اینکه مانند ایران بهطور مستقیم به نامزدهای ریاستجمهوری رأی دهند در ایالتهای خود به الکترال کالجها یا هیأتهای انتخابکننده رأی دهند و سپس این هیأتهای انتخابکننده با آرای خویش رئیسجمهور ایالات متحده آمریکا را انتخاب کنند. یعنی اینکه رئیسجمهور با واسطه و بهوسیله هیأتهای انتخابکننده یا همان الکترال کالجها انتخاب شود. دیگر کشورها چطور؟ آیا نگرانی از پوپولیسم در دیگر قوانین اساسی دنیا نیز مدنظر قرار گرفته است یا اینکه فقط در ایالات متحده آمریکا این نگرانی وجود داشته است؟ منظورم این است که الگوی انتخاباتی دیگر کشورها، از این نوع حساسیتها داشته است؟ این موضوع در اکثر کشورهای جهان وجود داشته است. تعدادی از کشورها با استفاده از الگوی نظام کابینهای انگلستان رئیس قوه مجریه یا نخستوزیر ازسوی پارلمان انتخاب میشود. برخی از کشورها مثل آلمان رئیسجمهور به وسیله هیأت فدرال آلمان انتخاب میشود. برخی از کشورها مثل عراق و ترکیه تا دوسال پیش از سوی مجالس مقننه انتخاب میشوند. در فرانسه نیز تا سال 1962، انتخاب رئیسجمهور به صورت مستقیم نبود. بعدا با اصلاح قانون اساسی انتخاب رئیسجمهور با انتخابات مستقیم و به صورت عمومی انجام میشود. بنابراین اصل بر این بوده است که انتخاب رئیس کشور با رأی مستقیم مردم نباشد. به موضوع ایالات متحده برگردیم. اینکه در انتخابات ریاستجمهوری، مردم مستقیما به نامزدها رأی نمیدهند، مکانیسم انتخاب رئیسجمهور را پیچیدهتر نمیکند؟ یعنی مثلا در این دوره با وجود تبلیغات پرحجم نامزدها، باز هم باید به وسیله آرای الکترال رأی داد و اثری از نام کلینتون یا ترامپ نیست. این مسئله روی نشاط انتخاباتی تأثیر نمیگذارد؟ براساس قانون اساسی، نام خانم کلینتون و ترامپ را روی برگه رأی نمینویسند؛ اما با نقشی که احزاب در انتخابات ایفا میکنند، عملا مستقیم شده است؛ بدین معنا که چون هر حزب قبل از انتخابات نامزد ریاستجمهوری خود را برمیگزیند، عملا مردم میدانند به چه کسی رأی خواهند داد. هر حزب در هر ایالت الکترال کالجهای خود را معرفی میکند و رأیدهندگان اگر طرفدار خانم کلینتون باشند، به فهرست الکترال کالج معرفیشده از طرف حزب دموکرات رأی میدهند و اگر طرفدار آقای ترامپ باشند، به فهرست الکترال کالج معرفیشده از طرف حزب جمهوریخواه رأی خواهند داد. پس از شمارش آرا هر حزبی بالای 50 درصد آرا را در آن ایالت کسب کند، کل کارت الکترالها به همان حزب تعلق خواهد گرفت. بهجز دو ایالت مین و نبراسکا در همه ایالتها به همین شیوه انتخابات برگزار میشود و هر حزب بتواند اکثریت مطلق کارتهای الکترال را کسب کند، پیروز خواهد شد. شرایط انتخاب نامزدهای انتخاباتی چگونه است؟ فرایند تأیید صلاحیتها و شیوه برگزاری انتخابات و نهادهای درگیر، چه شرایطی دارد؟ در نظام انتخاباتی کشورهای دموکراتیک اعم از ریاستجمهوری و مجالس مقننه تأیید و رد صلاحیت نامزدها موضوعیت ندارد. اینکه چه کسی واجد صلاحیت نمایندگی مردم است، به شهروندان رأیدهنده مربوط میشود. در این کشورها بهجای احراز صلاحیت احراز شرایط قابل استناد در قانون موضوعیت دارد، آن هم سعی بر آن است که با حداقل شرایط، امکان رقابت را برای هر علاقهمندی فراهم کنند. برای مثال در انتخابات ریاستجمهوری آمریکا که ایشان فرمانده کل قواست، نامزد ریاستجمهوری باید دارای سه شرط باشد. یکم متولد خاک آمریکا باشد. یعنی یک ایرانی هم اگر در خاک آمریکا متولد شود، شرط اول را دارا خواهد بود. دوم اینکه سن او 35 سال تمام باشد و سومین و آخرین شرط اینکه 14 سال مانده به زمان ثبتنام در انتخابات ریاستجمهوری تبعه آمریکا باشد. انتخاب نامزدهای نهایی هر حزب چطور؟ برای مثال در حزب جمهوریخواه یا دموکرات تعداد زیادی نامزد شده بودند و فعالیت میکردند. براساس چه مکانیسمی فقط ترامپ و کلینتون باقی ماندند و بقیه کنار رفتند؟ در انتخابات ریاستجمهوری ایالات متحده آمریکا نامزد نهایی هر حزب نیز به وسیله مردم و فعالان حزبی انتخاب خواهد شد. بهعبارتی هر حزب و جریان سیاسی اصل علاقه ورود به عرصه انتخابات را نهتنها به رسمیت میشناسد؛ بلکه رهبران حزبی همحزبیهای خود را برای ورود به این عرصه تشویق میکنند؛ اما همه میدانند که نامزد نهایی کسی خواهد بود که از اقبال عمومی بالاتری برخوردار باشد. به این معنا که ابتدا رقابت درونحزبی برای انتخاب نامزد نهایی حزب آغاز میشود و سپس نامزد نهایی حزب باید با نامزدهای نهایی دیگر احزاب در انتخابات ریاستجمهوری رقابت کند. برای مثال در حزب دموکرات علاوه بر خانم کلینتون، برنی سندرز، لینکلن شیفی، جیم وب، لارنس لسیگ و مارتین اومالی نیز نامزد بودند. نهایتا در رقابتهای درون حزب دموکرات خانم کلینتون بر دیگران پیروز و بهعنوان نامزد نهایی حزب معرفی شدند. یعنی اگر بخواهیم با ایران مقایسه کنیم، با این رویکرد مشکلی مثل تعدد نامزدها همانند آنچه در انتخابات ریاستجمهوری سال 1384 برای اصلاحطلبان و در انتخابات 1392 برای اصولگران پیش آمد، به وجود نخواهد آمد؟ همینطور است. در انتخاباتی که با نظام اکثریتی انجام میشود و سیستم برنده، بازنده حاکم است، اگر از یک حزب یا جریان سیاسی بیش از یک نفر نامزد باشند، آرا تقسیم خواهد شد و شکست نتیجه پراکندهشدن آرا خواهد بود. این سخن کلی که دموکراتها و جمهوریخواهان و نامزدهای آنان در زمینه سیاست خارجی، تفاوت چندانی با هم ندارند، از نظر علمی و با نظر به رویکردهای تاریخی آنان، درست است؟ در شرایط کنونی با پایانگرفتن عصر ایدئولوژیها رقابتها ایدئولوژیک نیست. برای مثال در ایالات متحده آمریکا حزب کمونیست با حزب لیبرال رقابت نمیکند که سیاستها کاملا متفاوت باشد. همه احزاب در کانتکس لیبرالدموکراسی فعالیت میکنند. بنابراین تفاوتها بنیادی و عمیق نیستند بلکه تفاوتها در روشها و بعضا میزان مالیاتهاست. برای مثال دموکراتها چون سوسیالیستتر از جمهوریخواهان هستند، موافق مالیاتهای سنگینتری هستند تا از این منابع بتوانند فقرا و دهکهای پایین اجتماعی را از این محل بیمه کنند. اما جمهوریخواهان معتقدند با توجه به جهانیشدن سرمایه، مالیاتهای سنگین باعث میشود سرمایهگذاران به جای سرمایهگذاری در آمریکا در کشورهایی سرمایهگذاری کنند که مالیات کمتری بدهند تا سود بیشتری عاید آنان شود. این موضوع باعث میشود در درازمدت اقتصاد آمریکا از رقبا عقب بماند و سرمایهگذاری کمتر باعث افزایش بیکاری شود و در نهایت به ضرر فقرا و اقتصاد آمریکاست. از دوحزبیبودن انتخابات بهعنوان یکی از نقاط ضعف ایالات متحده یاد میشود؛ یعنی افراد متعلق به تفکرات دیگر یا مستقل، امکان یا جرئت ورود به فرایند انتخابات را ندارند. واقعا این نقطه ضعف است یا تعدد احزاب و تشکیلات در کشورهای توسعهنیافته که بعضا باعث شده هشت نامزد با هم رقابت کنند؟ بهعبارتی نوع سیستم انتخاباتی ایالات متحده چقدر با نظامهای ارزشی آن تطابق دارد؟ انتخابات در ایالات متحده آمریکا متأثر از دو متغیر نظام و ساختار حقوقی و نظام انتخاباتی است. نظام حقوقی آمریکا سیستم ریاستی و الگویی است که آنها ابداع کردهاند. کمااینکه سیستم حقوقی نظام انگلستان پارلمانی یا کابینهای است. فرانسه براساس نظام نیمهپارلمانی و نیمهریاستی اداره میشود. هر کدام از این الگوها دارای نقاط قوت و ضعف هستند. در دنیای کنونی اگرچه برای اداره بهتر کشورها عالمان علم سیاست و حقوقدانان تلاشهای زیادی کردهاند؛ اما هیچ نظام بیعیب و نقصی وجود ندارد. نظام انتخاباتی این کشور نیز نظام اکثریتی است. به این معنا که نظام انتخاباتی اکثریتی، موجد نظام دوحزبی و نظام انتخاباتی تناسبی، موجد نظام چندحزبی است. برای مثال اگر نظام انتخاباتی آمریکا از اکثریتی به تناسبی تغییر پیدا کند، ما شاهد نظام چندحزبی در این کشور خواهیم بود. اگرچه نظام تناسبی چندحزبی عادلانهتر هست؛ اما اگر فرهنگ سیاسی رشد نیافته باشد، با شکست ائتلافها باعث بیثباتی سیاسی میشود. این در حالی است که ثبات سیاسی در نظامهای دوحزبی نهادینه شده است. در نظام سیاسی آمریکا از آنجا که انتخابات قوه مقننه و مجریه جداگانه انجام میشود، چهبسا رئیسجمهور از یک حزب و اکثریت مجلس نمایندگان یا سنا از حزب دیگر انتخاب شوند. در این صورت رقابتهای سیاسی پس از انتخابات هم ادامه پیدا میکند و کارشکنیهایی در کار رئیسجمهور صورت میگیرد و باعث مشکلاتی میشود. مشکلاتی از این دست را در نظامهای پارلمانی شاهد نیستیم چراکه حزب، اکثریت پارلمان دولت را هم در اختیار دارد و اتحاد دولت و مجلس زمینه کارشکنیهای احتمالی را از بین میبرد. البته اگر نظام پارلمانی با نظام انتخاباتی تناسبی همراه شود، تنوع احزاب در پارلمان زمینه وحدت و ثبات را مخدوش میکند. این انتخابات چرا تا این میزان موردتوجه کشورهای مختلف قرار دارد؟ حتی رسانههای رسمی در ایران که ظاهرا اتفاقات آمریکا را در همان بخش خبری بیارزش میدانند، بلافاصله بعد از آن، نشست زنده برای بررسی مواضع دو نامزد اصلی برگزار میکنند. ایالات متحده آمریکا رهبری جهان سرمایهداری را در اختیار دارد. ارتش این کشور در سراسر دنیا دارای پایگاه نظامی است. سابقه مداخله این قدرت جهانی در گوشه و کنار جهان زبانزد است. بیشترین علم در این کشور تولید میشود و بزرگترین اقتصاد جهان در اختیار آن است. بازارهای جهانی نسبت به تحولات این کشور واکنش نشان میدهند. کمااینکه بحران اقتصادی سال 2008 دیگر اقتصادها را از هم متأثر کرد. بنابراین طبیعی است که دیگر کشورها نسبت به این انتخابات واکنش نشان دهند. موضوع ایران اینبار هم مدنظر دو نامزد قرار دارد. اما به نظرشما نوع پرداخت به ایران چقدر با قبل از این دولت و پیش از برجام تفاوت کرده است؟ ایران قبل از انقلاب هم بهدلیل موقعیت خاص جغرافیایی آن که در همسایگی شوروی قرار داشت، برای غرب و بهویژه آمریکا دارای اهمیت بود. هماکنون هم بهخاطر اینکه ایران در کانون هارتلند انرژی جهانی است، برای دنیای صنعتی غرب، نقش مهمی دارد. کمااینکه نیکسون در کتاب جنگ واقعی و صلح واقعی مینویسد نفت، خون صنعت مدرن است و خلیج فارس قلبی است که این خون را در شریانهای دنیای صنعتی پمپاژ میکند. ایرانیها هم همیشه از انتخابات آمریکا متأثر بودهاند. حتی گفته میشود رژیم پیشین ایران بهدلیل نزدیکی بیشتر به جمهوریخواهان به ستاد انتخاباتی آنها کمک مالی میکرد. انتخاب کارتر و سیاست حقوق بشر وی در تسریع فرایند انقلاب در ایران بیتأثیر نبود. رأیآوری ریگان و شکست کارتر هم متأثر از اشغال لانه جاسوسی و گروگانهای آمریکایی در ایران بود. در شرایط کنونی هم موضوع برجام محل مناقشه دو حزب و نامزدهای آنان شده است. این سؤال تکراری بارها مطرح شده است. هیلاری یا ترامپ؟ کدامیک برای ایران مناسبتر است؟ هیچکدام از آنها برای ایران مناسب نیستند؛ اما اگر هیلاری را بد بدانیم، ترامپ حتما بدتر خواهد بود. اینکه این سخنان تبلیغاتی است و وقتی هر نامزدی وارد کاخ سفید شود، به ناچار باید نرمهای معمول بینالمللی را درباره ایران رعایت کند، پذیرفتنی است؟ در کشورهای توسعهیافته عموما سیاستها کمتر متأثر از سلیقههاست. به این معنا که این نظامها عموما از دادههای علمی و اطلاعاتی متأثرند و کارشناسان بدیلهای مختلف را همراه با محاسن و معایب آن بدیل مطرح میکنند و دولتمردان یکی از این بدیلها را انتخاب میکنند. مضافا اینکه تا حدود زیادی آنها باید قواعد و مقررات بینالمللی را مراعات کنند. حتی انقلابها هم نافی مقررات بینالمللی و تعهدات دولتها نیستند. بر این اساس هیچکدام از نامزدهای موجود نمیتوانند برجام را منتفی و لغو کنند، چون یک معاهده بینالمللی است که به امضای چند کشور رسیده است و در سازمان ملل مورد تأیید قرار گرفته است؛ اما آنها میتوانند به شیوههای دیگری برای فشار بر ایران متوسل شوند که در مجموع انتخاب هیچکدام از این دو نفر به نفع منافع ملی ما نیست. در میان نامزدهای موجود سندرز فرد بهتری برای منافع ایران بود که در رقابتهای درونحزبی به هیلاری باخت. سؤال آخر من درباره بحثی است که کم و بیش در برخی محافل مطرح شده است. آیا نتیجه انتخابات ریاستجمهوری ایالات متحده روی نتیجه انتخابات سال آینده ایران تأثیر دارد؟ یعنی اگر ترامپ برگزیده شود، ایران به سمت فضاسازی برای انتخاب نامزد تندرو میرود و اگر هیلاری انتخاب شود، شانس روحانی افزایش مییابد؟ بهعنوان یک فعال سیاسی شناختهشده و استاد بنام علوم سیاسی، این تقسیمبندی را میپذیرید؟ در کتاب «ایران و نظام بینالملل» در فصل اول آن ذیل عنوان سیاست خارجی ایران و آمریکا، تقابل یا تعامل، توضیح دادهام که اگر در ایران یک دولت تعاملگرا بر مسند امور قرار گیرد و در آمریکا نیز یک رئیسجمهور تعاملگرا بر سر کار باشد، امکان تفاهم، گفتوگو و کوتاهشدن دیوار بیاعتمادی فراهمتر است. اگر هر دو تقابلگرا باشند، نهتنها امکان تفاهم ایجاد نخواهد شد که به سمت تیرهترشدن فضا پیش خواهیم رفت. چنانچه یکی از آن دو تعاملگرا و دیگری تقابلگرا باشد، شاهد تطویل اختلافات خواهیم بود. انتخابات ایالات متحده و گرایش رئیسجمهور، به این شکل روی فضای میان دو کشور اثر میگذارد اما اینکه مستقیم روی نتیجه انتخابات در ایران تأثیر بگذارد، تأثیر چندانی ندارد.
----------------------------------------
گفت وگو با کامران ندری:
اقتصاد احمدینژادی هدیه ترامپ به ایران
شرق: انتخابات رياستجمهوري آمریکا، خواهناخواه بر اقتصاد ايران اثر خواهد داشت؛ اگر با ايران، موضع سياسي هم داشته باشد كه انتخاب هر كدام از كانديداهايش اثري بيشتر خواهد گذاشت. روشن است كه مواضع هيلاري كلينتون منعطفتر و مواضع ترامپ، سختگيرانهتر است. بههرحال، «شرق» در گفتوگو با معاون سابق پژوهشي پژوهشكده پولي و بانكي، آثار اين انتخابات را بر اقتصاد ايران بررسي كرده است. كامران ندري، دكتراي اقتصاد دارد و دبير گروه بانكداري اسلامي در پژوهشكده پولي و بانكي بوده است. او در جريان تحريمهاي بانكي ايران، اين حوزه را خوب شناخته است. به بيان ندري، اگر دولت ايران برنامهای از پيش تعيينشده براي مقابله با تصميمهاي احتمالي ترامپ، در صورت رئيسجمهوري، داشته باشد، بهتر ميتواند از پس تصميمهاي ناگهاني يا سختگيرانه او بربيايد. اين كارشناس اقتصادي اثر انتخابات آمريكا را گذرا و لحظهاي توصيف ميكند و ميگويد: اگر برجام ملغي نشود، اثر خاص ديگري نخواهيم ديد. به گفته ندري، اين نوع انتخابات، بيش از اثر عميق و ماندگار، يك اثر رواني گذرا خواهد داشت. بعيد است با انتخاب ترامپ، شاهد تغييری بنيادي باشيم؛ چراكه در لحظه انتخاب ترامپ، تغيير خاصي رخ نداده است. برجام كه سرجايش است و مابقي مسائل هم تغييري نميكند؛ پس تنها ميتوان منتظر واكنشی لحظهاي بود. اين اثر رواني هم يعني مردم گمان ميكنند ممكن است در آينده اتفاقي بيفتد. بسته به اينكه چقدر بازارهاي ايران ميتواند تحتتأثير عوامل رواني باشد، از خودش واكنش نشان ميدهد و اين آثار رواني براساس ميزان تابآوري هر بازار، ماندگار ميشود.
انتخابات اين دوره رياستجمهوري در ايالات متحده آمريكا، احتمالا يكي از مهمترين و اثرگذارترينها بر وضع اقتصادي ايران است؛ بههرروي از عمر برجام زياد نميگذرد و هيچيك از اين دو نامزد به اندازه اوباما، ديدگاههاي نرم و منعطفي ندارند. ترامپ بهصراحت اعلام كرده بود كه برجام را پاره خواهم كرد و بسيار واضح است كه هيلاري هم مواضع سختتري نسبت به اوباما با ايران دارد. شما فكر ميكنيد انتخاب هريك از اين دو نفر چه اثري بر اقتصاد ايران داشته باشد؟ به گمان من انتخاب خانم كلينتون اثر خاصي بر وضع اقتصاد ايران نخواهد گذاشت. انتخاب ترامپ ممكن است در كوتاهمدت، اثري جزئي بر اقتصاد ايران و بهويژه بازار سرمايه بگذارد؛ اما در بلندمدت اثري نخواهد داشت. خب؛ چرا فكر ميكنيد انتخاب خانم كلينتون اثر خاصي بر اقتصاد ايران نخواهد داشت؟ بهايندليل كه هيلاري روند پيشين را ادامه خواهد داد؛ يعني او همطيف اوباماست و از حزب دموكراتها ميآيد؛ پس عجيب نيست كه او هم راه رئيسجمهوري قبلي را ادامه دهد. ادامه شرايط موجود هم كه روشن است، اثري بر اقتصاد ايران نميگذارد. مگر اينكه او بخواهد بهطور كل از برجام صرفنظر كند كه در اين شرايط تحليل كمي متفاوت است؛ اما در شرايط فعلي اثري كوتاهمدت و دفعي متصور نيستم. شما اشاره كرديد كه انتخاب ترامپ هم اثري كوتاهمدت بر بازار سرمايه ايران خواهد داشت. آيا به نظرتان انتخاب او بهعنوان رئيسجمهوري ايالات متحده، در بلندمدت نميتواند بر اقتصاد اثرگذار باشد؟ ببينيد؛ اينجور انتخابات، بيش از اثر عميق و ماندگار، يك اثر رواني گذرا خواهد داشت. بعيد است كه با انتخاب ترامپ شاهد تغيير بنيادي باشيم؛ بنابراين در لحظه انتخاب ترامپ، تغيير خاصي رخ نداده است. برجام كه سر جايش است و بقيه مسائل هم تغييري نميكند؛ پس تنها ميتوان منتظر يك واكنش لحظهاي بود. اين اثر رواني هم، يعني مردم گمان ميكنند ممكن است در آينده اتفاقي بيفتد. بسته به اينكه چقدر بازارهاي ايران ميتواند تحتتأثير عوامل رواني باشد، از خودش واكنش نشان ميدهد و اين آثار رواني براساس ميزان تابآوري هر بازار ماندگار ميشود. اگر هيلاري انتخاب شود، چون فرض بر اين است كه همان روند اوباما ادامه پيدا ميكند، اثر رواني خاصي، چه در كوتاهمدت و چه در بلندمدت بر بازار نخواهد داشت؛ اما اگر ترامپ انتخاب شود؛ چون سخناني مبني بر قبولنداشتن برجام زده است، حتما در كوتاهمدت شاهد تكانههايي در بازارها خواهيم بود. شما به اثر كوتاهمدت اشاره ميكنيد؛ منظور از كوتاهمدت چيست؟ به گمان من در حداكثر يك يا در نهايت دو هفته بازار را تحت تأثير خود قرار ميدهد؛ هرچند موضوع مهم ديگري هم وجود دارد. اين تأثير تا زماني كوتاهمدت است كه تنها يكي از اين دو بهعنوان رئيسجمهوري انتخاب شوند و هيچ تغيير ديگري رخ نداده است؛ منظورم تأثير سياستگذاريها يا اقدامهاي عملي جديد است. اگر براي مثال برجام به شكل عملي از دستور كار رئيسجمهوري آمريكا خارج شود، موضوع كاملا عوض ميشود. در آن حالت يك تغيير بنيادي رخ داده است. بااينهمه نكته مهمتري هم وجود دارد. در ايران مثلا رخدادهاي بازار سرمايه چندان هم تحتتأثير اين عوامل نيست؛ پس اگر هم حتي مثلا برجام كنار گذاشته شود، خيلي اثر خاص ماندگاري نخواهد داشت. اين اثر كوتاهمدت تا چه حد ميتواند براي نمونه همان شاخص كل را كه خودتان به آن اشاره كرديد، تحت تأثير قرار دهد؟ قطعا تأثير زيادي نخواهد داشت و اين اثر هم ريزش شاخص است. ببينيد نكته مهم اين است كه اثر تحولات داخلي نسبت به رخدادهاي خارجي بر اقتصاد و بازارهاي ايران بهمراتب بيشتر است. شما اشاره كرديد كه انتخاب هيلاري به دليل ادامه راه رئيسجمهوري قبلي اثر خاصي بر اقتصاد نخواهد گذاشت. پرسش من اين است كه در مقايسه با ترامپي كه پيشتر اعلام كرده هيچ اعتقادي به برجام ندارد، اثر مثبتي بر اقتصاد و بازارهاي داخلي نميگذارد؟ دليلش روشن است؛ براي اينكه درست است كه خانم كلينتون نميخواهد برجام را كنار بگذارد؛ اما روشن است كه نرمش اوباما را هم با ما ندارد. برجام زمان اوباما كه بسيار نرمتر و منعطفتر با ايران و مسائل ايران برخورد ميكرد، نتوانست اثر خاصي بر اقتصاد ايران بگذارد، چه برسد به خانم كلينتون كه مواضع سختتري دارد؛ بنابرين با آمدن خانم هيلاري وضع از زمان اوباما قطعا بهتر نخواهد شد. با اين اوصاف اثر مثبت از اساس دور از ذهن است. آقاي ترامپ چند بار به صراحت مواضعش را درباره ايران اعلام كرده است. اگر تصور كنيم كه به سرعت گفتههايش را درباره برجام عملي كند، آنوقت اقتصاد با چه مسائلي مواجه ميشود؟ در واقع به شكل جداگانه اقتصاد خرد و كلان چطور اثر ميپذيرند؟ من فكر ميكنم حجم بزرگي از مشكلات كنوني اقتصاد ايران منشأ داخلي دارد؛ يعني در واقع ريشه اين مصائب اقتصادي ما در رابطهداشتن يا نداشتن با دنياي خارج نيست؛ بلكه بيشتر از ضعفهاي ساختاري و بنيادي در اقتصاد كشور سرچشمه ميگيرد؛ ازهمينرو بعيد ميدانم حتي برداشتن برجام هم بتواند اثر خاصي بر اقتصاد كشور بگذارد. همين الان كه ما برحسب ظاهر با شش قدرت جهاني توافق كردهايم، اين پرسش مطرح است كه واقعا اثر مثبت اين توافق چه بوده است؟ همانطور كه اين توافق اثر مثبتي بر اقتصاد ايران نداشته است، لغو و برهمخوردن آن هم اثر خاصي در بلندمدت ندارد؛ زيرا تأكيد ميكنم كه اقتصاد ايران با مشكلات بزرگ ساختاري و دروني دستبهگريبان است؛ هرچند همانطور كه گفتم، ممكن است آثار كوتاهمدتي داشته باشد كه اينهم حاصل كار سفتهبازاني در بازار سرمايه است كه ميخواهند از آب گلآلود ماهي بگيرند؛ كمااينكه اگر دقت كنيد، زماني هم كه برجام به ثمر رسيد، در كوتاهمدت اثر رواني بسيار مناسبي داشت. البته پرسش من راجع به كل اقتصاد است، نه بازار سرمايه. دقت كنيد كه نسبت به شوكهاي اينگونه كل اقتصاد و بخش واقعي نميتواند واكنش نشان دهد، بخش واقعي به رخدادهاي بنيادي واقعي ميتواند واكنش نشان دهد. نخستين نقطهاي هم كه نسبت به آثار رواني واكنش ميدهد، بازار سرمايه است. بازار سرمايه ما هم بازار عميق و ريشهداري كه معاملات آن بخواهد از بخشهاي بيروني اثر بگيرد، نيست. دقت كنيد كه شاخص كل گاهي در حال افت است؛ درحاليكه بخش واقعي اقتصاد كار خودش را انجام ميدهد؛ پس تنها بخشي كه بلافاصله ميتواند به چنين رخدادي واكنش نشان دهد، بازار سرمايه است؛ بازار سرمايه هم اثر چنداني از اقتصاد واقعي ايران نميپذيرد؛ همانطور كه اثر چنداني هم نميگذارد. خب؛ من از کل اقتصاد میپرسم؛ اثر این انتخابات بر معیشت مردم، اقتصاد خرد، کلان و...؟ این انتخابات تأثیر چندانی بر بخشهای مختلف اقتصاد ایران ندارد؛ تنها بر بازار سرمایه است که آن هم اثر چندانی بر تحولاتش ندارد. بر سبد ارزی، ذخایر طلا، معیشت خانوار و... اثر بسیاربسیار اندکی خواهد داشت. بر پولهای بلوکهشده ایران چطور؟ به گمان من تنها اگر تحریمها بخواهد بازگردد مشکل خواهیم داشت که درباره آن هم توضیح دادم. خب این سخن شما چه فرقی با سخن آقای احمدینژاد دارد که تحریمها را به کاغذپاره تشبیه کرد؟ سخن من کاملا عکس آن است؛ من معتقدم اگر تحریمها بازگردد، آثار انتخابات بر اقتصاد ایران روشن خواهد شد درحالیکه آقای احمدینژاد تحریمها را به کاغذپاره تشبیه کرد. شما گفتید اقتصاد ایران از مسائل بیرونی تأثیر نمیگیرد؛ همانطور که برجام اثر خاصی نداشت، بازگشت تحریمها هم اثری ندارد؛ درحالیکه برای برجام باید به دولت زمان کافی داده شود تا سازوکارهای ازدسترفته دوباره احیا شود، درحالیکه تحریمها دفعی و ناگهانی اجرا شدند. پس من این سخن را اصلاح میکنم. احتمالا کلامم بد منعقد شده است. ببینید؛ اگر تحریمها از نو برقرار و تشدید شوند، میتوانند اثرهای شدید و البته ناگواری بر اقتصاد ایران داشته باشند. وقتی اقتصاد ایران اینطور وابسته به نفت است و از فروش نفت ایران پیشگیری میشود، مسلم است که چرخهای اقتصاد بهدرستی نچرخد. همه نتایج تحریمها پیش از این بارها بررسی شده است؛ اما خب روشن است که مثلا اگر ترامپ رئیسجمهور شود و بهراستی برجام را کنار بگذارد، عواقب ناگواری برای اقتصاد ایران خواهد داشت؛ از مصائب بانکی گرفته تا مبادلات تجاری خارجی، فروش نفت، کالاهای واسطهای اولیه و کالاهای نهایی. شما دیدید که زمان تحریمها ما حتی در تأمین برخی داروها هم با مشکلاتی مواجه بودیم. البته این نکته مناسب و امیدوارکنندهای است که انتخاب هیلاری امکان برچیدهشدن برجام را بسیار محدود میکند، اما در مواجهه با ترامپ باید بسیار مراقب بود. به گمان من بهتر آن است که دولت از پیش برنامهای برای مواجهشدن با ریاستجمهوری ترامپ و شیوه برخوردش با تحریمها داشته باشد. خب؛ درباره پولهای بلوکهشده ایران چه؟ چه هیلاری و چه ترامپ رئیسجمهور شوند، آیا میتوان امیدی به آزادشدن داراییهای بلوکهشده ایران داشت؟ اگر هیلاری انتخاب شود و برجام ادامه پیدا کند، میتوانیم امید داشته باشیم ذخایر بلوکهشده کشورمان آزاد شود؛ روندی که هماکنون هم تا حدودی در حال انجام است. این نکته هم باید در نظر گرفته شود، آن بخشی از ذخایر که تاکنون آزاد نشده است، نتیجه حکمهایی است که دادگاههایی جداگانه صادر کردهاند. آن بخشی که به احکام آن دادگاهها ربطی ندارند، اکنون در حال آزادسازی است و میتوان امید داشت با ریاستجمهوری هیلاری هم ادامه پیدا کند. هرچند اگر ترامپ رئیسجمهور شود و برجام را هم منحل نکند، باز هم میتواند چوب لای چرخ این ماجرا بگذارد. مسئله جابهجایی این پولها هم مطرح بود که با برداشتهشدن تحریم بانک مرکزی ایران، روند انتقال آنها به ایران آسان شده است. مگر اینکه برجام لغو شود؛ تحریمها از نو برقرار شود و خب در این شرایط امکان دوباره بلوکهشدن منابع و داراییهای ایران وجود دارد. حتی با بازگشت تحریمها امکان جابهجایی منابع ایران که بلوکه نشده است، باز سخت میشود و مصائبی جدید برای اقتصاد ایران خواهد داشت. اجازه بدهید دوباره تأکید کنم که سخن پیشگفتهام را اصلاح میکنم؛ اگر برجام برداشته شود، مشکلات عملی بسیار حادی گریبان اقتصاد ایران را خواهد گرفت. سخن من از برداشتهشدن برجام در سطح نظر و حرف نیست، بلکه از سطح عملی سخن میگویم. خب؛ انتخاب هر یک از این دو، فارغ از بحث برجام، چگونه میتواند تجارت خارجی ایران را تحتتأثیر قرار دهد؟ پیش از آن یک جمعبندی کنم؛ برداشتهشدن برجام آثار گسترده منفی در اقتصاد دارد؛ اما برقراری و پایداریاش آثار جدید خاصی نخواهد داشت، مگر اینکه مسائل داخلی اقتصاد ایران رفع شود. بنابراین اگر برجام لغو شود، تجارت ایران و جابهجایی پول که موضوعی کلیدی است صدمه میبیند؛ بهویژه آنکه تولید ایران تا حدود زیادی به واردات مواد اولیه و کالاهای واسطهای تکیه دارد. بنابراین با لغو برجام و اختلال در تجارت خارجی، حتما تولیدکننده داخلی با مشکل مواجه میشود. در بحث واردات برای تأمین نیازهای خانوادهها با مشکل مواجه میشویم چراکه نمیتوانیم کالا وارد کنیم و حتی اگر برای واردات مشکلی نداشته باشیم، برای نقلوانتقال پولش مشکل خواهیم داشت؛ همه مشکلاتی که زمان آقای احمدینژاد وجود داشت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.